Theo báo South China Morning Post ngày 20-4, dữ liệu mới công bố từ cơ quan hải quan Trung Quốc cho biết nhập khẩu từ Iran trong tháng 3-2026 đã giảm 48% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi xuất khẩu sang nước này lao dốc tới 90%.
Trên phạm vi rộng hơn, xuất khẩu của Trung Quốc sang tám nền kinh tế vùng vịnh Ba Tư – bao gồm Saudi Arabia và Qatar – giảm 57%, còn nhập khẩu giảm gần 33%.
Nguyên nhân chính của sự sụt giảm này đến từ eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới – bị hạn chế nghiêm trọng, trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran leo thang.
Trong tháng 3, nhập khẩu dầu của Trung Quốc từ khu vực vùng Vịnh đã giảm 25% so với cùng kỳ, phản ánh rõ mức độ ảnh hưởng của việc tắc nghẽn tuyến đường này.
Tình hình trở nên phức tạp hơn khi Iran từng mở lại eo biển trong thời gian ngắn, nhưng nhanh chóng đảo ngược quyết định chỉ sau một ngày, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa hải quân đối với các tàu ra và vào cảng Iran.
Các chuyên gia nhận định eo biển Hormuz giờ đây không chỉ là tuyến vận chuyển năng lượng, mà đã trở thành một đòn bẩy địa chính trị quan trọng.
Theo ông Alfredo Montufar-Helu từ công ty tư vấn Ankura China Advisors có trụ sở ở Mỹ, ngay cả khi đạt được lệnh ngừng bắn, chi phí bảo hiểm năng lượng và vận tải biển vẫn khó giảm do rủi ro an ninh còn kéo dài.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đã tìm cách giảm thiểu thiệt hại bằng cách tăng nhập khẩu từ Nga, Indonesia và Malaysia. Nhờ vậy, tổng mức suy giảm nhập khẩu dầu của nước này chỉ ở mức 2,24% – thấp hơn nhiều so với mức giảm từ riêng khu vực vùng Vịnh.
Tuy nhiên, không phải mọi mặt hàng đều có thể bù đắp dễ dàng. Nguồn cung lưu huỳnh – hơn một nửa vốn phụ thuộc vào Trung Đông – đã giảm tới 42% trong thời gian xung đột, cho thấy những điểm nghẽn khó thay thế trong chuỗi cung ứng.
Triển vọng ngừng bắn sắp tới vẫn cho thấy nhiều bất ổn. Lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ – Iran dự kiến hết hiệu lực trong tuần này, làm dấy lên nguy cơ xung đột tái leo thang.
Sự bất định này không chỉ ảnh hưởng đến thương mại và năng lượng, mà còn lan sang nội bộ Mỹ. Cuộc khảo sát của Đài NBC News ngày 19-4 cho thấy tỉ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đã giảm xuống 37%, trong bối cảnh người dân lo ngại về tình hình kinh tế và cách xử lý khủng hoảng Iran.
Theo giới phân tích, giá năng lượng duy trì ở mức cao sẽ tiếp tục gây áp lực buộc Washington phải tìm kiếm giải pháp.
Tuy nhiên, các yêu cầu cốt lõi của Mỹ – như việc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân – vẫn là “lằn ranh đỏ” đối với Tehran, khiến khả năng đạt được đột phá trong đàm phán trở nên mong manh.
Trả lời phỏng vấn Fox News được phát vào ngày 14.4 (theo giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng cuộc chiến Iran "sắp kết thúc". "Tôi cho rằng cuộc chiến đến gần hồi kết", ông Trump nói.
Trả lời phỏng vấn với phóng viên tờ New York Post qua điện thoại, ông tiết lộ "có thể sẽ có điều gì đó diễn ra" trong 2 ngày tới ở Pakistan. "Điều gì đó" được cho là vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran. Thừa nhận đang có một số cuộc thảo luận, ông Trump nói với phóng viên này - đang tác nghiệp tại Islamabad (Pakistan) - rằng: "Anh nên ở lại đó, thật đấy, bởi vì có thể sẽ có điều gì đó diễn ra trong 2 ngày tới, và chúng tôi muốn đến đó".
Mặc dù có tín hiệu lạc quan cho đàm phán nhưng Washington đang không ngừng gia tăng sức ép quân sự nhằm vào Tehran. Tối qua (15.4, theo giờ VN), tờ The Washington Post dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ nước này đang điều động khoảng 10.000 binh sĩ đến vùng vịnh. Cụ thể, khoảng 6.000 binh sĩ trên nhóm tác chiến tàu sân bay USS George H.W. Bush đến vùng Vịnh. Bên cạnh đó, khoảng 4.200 binh sĩ khác trên nhóm tác chiến sẵn sàng đổ bộ được dẫn đầu bởi tàu đổ bộ tấn công USS Boxer và lực lượng đặc nhiệm thuộc Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến số 11 cũng dự kiến đến Trung Đông vào cuối tháng này.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đang có khoảng 10.000 binh sĩ cùng hơn 10 tàu chiến nước này đang thực thi lệnh phong tỏa đối với các tàu đi hoặc đến Iran, nhằm vào các cảng của nước này ở cả vịnh Ba Tư và vịnh Oman. "Trong 24 giờ
đầu tiên, không có tàu nào vượt qua được sự phong tỏa của Mỹ và 6 tàu buôn đã tuân theo chỉ thị của lực lượng Mỹ để quay trở lại cảng của Iran trên vịnh Oman", CENTCOM thông báo.
Chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) đã giải thích cách quân đội Mỹ đang thực thi lệnh phong tỏa trên. Theo đó, tàu sân bay mang theo máy bay giám sát và máy bay chiến đấu để tuần tra chiến đấu trên không. Tàu sân bay cũng là nơi thiết lập trung tâm chỉ huy, kiểm soát, liên lạc và tình báo quan trọng. Tàu đổ bộ tấn công cũng mang theo máy bay giám sát và tấn công, trung tâm chỉ huy, kiểm soát, liên lạc và tình báo khác, và hàng trăm lính thủy đánh bộ có thể lên tàu thương mại để kiểm tra. Tàu vận tải đổ bộ chở binh sĩ thủy quân lục chiến, trực thăng và tàu vận tải Osprey. Các tàu khu trục với ưu thế về tốc độ và vũ khí có thể phát hiện, đánh chặn và nếu cần thì lên tàu, bắt giữ và đưa con tàu vi phạm đi nơi khác.
Nỗ lực này của Mỹ nhằm ngăn chặn việc Iran xuất khẩu dầu thô vốn là một nguồn thu nhập quan trọng của nước này.
Trong khi đó, Hãng tin Tasnim tối qua (giờ VN) dẫn lời thiếu tướng Ali Abdollahi, Tư lệnh Bộ Tư lệnh trung ương Khatam al-Anbiya - bộ chỉ huy thống nhất của các lực lượng vũ trang Iran, chỉ trích việc Mỹ phong tỏa là "bất hợp pháp" và nếu điều này vẫn tiếp diễn thì có thể xem là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Tướng Abdollahi đe dọa Iran "sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất khẩu hoặc nhập khẩu nào tiếp tục diễn ra ở vịnh Ba Tư, biển Oman và biển Đỏ trong điều kiện như vậy".
Thực tế, việc Mỹ huy động lực lượng hùng hậu ở khu vực eo biển Hormuz, vịnh Ba Tư khiến cho quân đội nước này nằm gần hơn trong khả năng tấn công của Iran. Ở cự ly gần, Iran có thể triển khai máy bay không người lái (UAV), tàu tấn công không người lái và cả các loại tàu tấn công nhanh để tập kích lực lượng Mỹ.
Những vũ khí này cũng chính là mối đe dọa lớn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Vốn dĩ, eo biển này đã hẹp nhưng còn hẹp hơn vì phải tránh khu vực Iran thả thủy lôi. Nên rủi ro cho các tàu hàng là rất lớn. Các tàu hàng băng qua eo biển thường rất lớn và di chuyển chậm, khiến việc đi qua trở nên vô cùng nguy hiểm khi Iran tấn công. Khi rủi ro vẫn còn lớn, các hãng bảo hiểm hàng hải có thể tiếp tục từ chối trách nhiệm bảo hiểm khiến các tàu khó di chuyển. Tờ The Washington Post dẫn số liệu cho hay đến ngày 14.4, vẫn còn khoảng 800 tàu đang mắc kẹt ở vịnh Ba Tư.
Về việc giải quyết rủi ro thủy lôi, cựu đại tá Schuster chỉ ra rằng các tàu chiến mà Mỹ triển khai ở khu vực đều không có khả năng quét mìn.
Chính vì thế, vẫn chưa có lối thoát cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Điều này tiếp tục gây khó cho nguồn cung năng lượng toàn cầu.
California còn nhập khẩu nhiên liệu máy bay và xăng từ những nước có hệ thống lọc dầu phụ thuộc vào nguồn dầu thô từ vịnh Ba Tư, theo báo The Wall Street Journal hôm 8.4.
Cụ thể, Ủy ban Năng lượng California thống kê bang này nhập khẩu khoảng 20% lượng nhiên liệu máy bay từ nước ngoài, chủ yếu từ Hàn Quốc. Bang cũng nhập hơn 25% lượng xăng tiêu thụ, trong đó khoảng 2/3 đến từ Hàn Quốc, Ấn Độ và Đài Loan. Và những nguồn này đang bị đe dọa vì chiến sự tại Iran.
Trong lúc eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, Hàn Quốc và Ấn Độ, hai nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất cho California, đang giảm mạnh xuất khẩu, từ đó đe dọa nguồn cung năng lượng của bang này.
Công ty phân tích thị trường Vortexa (trụ sở ở Anh) ước tính Hàn Quốc trong tháng 4 sẽ chỉ vận chuyển được khoảng một nửa lượng nhiên liệu máy bay so với bình thường cho California.
"Nếu không được giải quyết nhanh chóng, tình hình sẽ vô cùng chật vật", The Wall Street Journal dẫn lời ông Andy Walz, người phụ trách mảng kinh doanh lọc dầu, đường ống và hóa chất của Tập đoàn dầu khí Chevron của Mỹ.
Nguồn tài chính dồi dào của California vẫn cho phép tiểu bang đáp ứng nhu cầu về các sản phẩm lọc dầu như nhiên liệu máy bay và xăng trong tháng 4. Thế nhưng, tình trạng thiếu hụt nhiều khả năng sẽ xảy ra trong những tháng tới, theo cảnh báo của ông Walz.
Các nhà máy lọc dầu châu Á đang sử dụng lượng tồn kho sẵn có, và một số nước như Nhật Bản và Hàn Quốc đã bắt đầu xả kho dự trữ dầu chiến lược để làm dịu tình hình.
Thế nhưng, ông Walz cho rằng sẽ đến thời điểm những nguồn cung sẽ cạn kiệt.
Giá xăng dầu thường là điểm nóng chính trị tại bang California. Giá xăng trung bình hôm 7.4 ở tiểu bang là 5,93 USD/gallon, cao hơn 1,75 USD/gallon so với mặt bằng chung trên toàn nước Mỹ.
Sản lượng dầu thô của bang đã giảm hơn 50% trong 20 năm qua, một phần do các mỏ dầu đã khai thác lâu, trong khi các tập đoàn như Chevron, Occidental Petroleum chuyển hướng đầu tư sang bang khác có ít quy định hơn.
Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho biết khi đang tiếp cận để hạ cánh xuống sân bay quốc tế Newark Liberty tại bang New Jersey, máy bay Boeing 767-400 của hãng hàng không United Airlines có trụ sở ở thành phố Chicago đã va phải một cột đèn trên đường cao tốc gần đó vào khoảng 14h ngày 3/5.
Phi cơ xuất phát từ Venice, Italy và chở theo 221 hành khách cùng 10 thành viên phi hành đoàn. FAA cho biết chiếc Boeing đã hạ cánh an toàn.
Theo Cảng vụ New York và New Jersey (PANYNJ), sự việc đã khiến cột đèn và một xe đầu kéo đang di chuyển trên đường cao tốc bị hư hại. Tài xế đã được đưa đến bệnh viện do bị thương nhẹ và đã xuất viện. Video được đăng trên mạng xã hội cho thấy phi cơ bay thấp phía trên đường cao tốc khi sự việc xảy ra.
PANYNJ cho biết không có ai bị thương trên máy bay, còn phi cơ bị hư hại nhẹ. Nhân viên sân bay đã kiểm tra đường băng để tìm mảnh vỡ và hoạt động bình thường đã nhanh chóng được khôi phục, theo một người phát ngôn.
"Đội ngũ bảo dưỡng của chúng tôi đang đánh giá thiệt hại đối với máy bay", phát ngôn viên của United Airlines cho biết. "Chúng tôi sẽ tiến hành cuộc điều tra nghiêm ngặt về vấn đề an toàn bay liên quan sự cố này, cũng như cho phi hành đoàn tạm ngừng làm nhiệm vụ theo quy trình".
FAA và Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) đã mở cuộc điều tra về sự việc. NTSB cho biết đã yêu cầu United Airlines cung cấp thiết bị ghi âm buồng lái và thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay để phục vụ công tác điều tra.
