Nhằm chung tay thúc đẩy thực hiện Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, dưới sự chỉ đạo của Bộ Y tế, Báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Văn phòng Bộ Y tế và Sở Y tế TP.HCM công bố dự án: “Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, với chuỗi hoạt động và sự kiện truyền thông với thông điệp: “Người dân khỏe mạnh là nền tảng của quốc gia thịnh vượng”
Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong 10 quốc gia Đông Nam Á, tuổi thọ nam giới Việt Nam xếp thứ 5, trong khi phụ nữ đứng thứ 2. Trong 15 năm qua, tuổi thọ trung bình của người Việt tăng từ 73,3 lên 73,7 tuổi.
Phía sau con số “sống lâu hơn” là thực trạng đáng lo ngại khi người Việt lại có số năm sống chung với bệnh tật khá cao so với nhiều nước trong khu vực. Trung bình, mỗi người có tới khoảng 10 năm sống trong tình trạng bệnh tật. Điều này làm suy giảm đáng kể chất lượng sống và rút ngắn quãng thời gian sống khỏe mạnh.
Thực tế này không chỉ tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế và an sinh xã hội, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ tập trung “chữa bệnh”, cần chuyển mạnh sang “chủ động phòng bệnh”, duy trì sức khỏe ngay từ sớm và liên tục trong suốt vòng đời, đúng theo tinh thần của Nghị quyết 72.
Trong một lần thăm khám sức khỏe miễn phí tại trạm y tế phường Hiệp Bình, bà N.T.T.H. (65 tuổi, phường Hiệp Bình) không khỏi bất ngờ khi bác sĩ phát hiện nhân giáp thùy phải, phân loại TIRADS 3 và TIRADS 2. Bà H. được bác sĩ tư vấn đến bệnh viện để làm thêm các xét nghiệm chuyên sâu để đánh giá kỹ hơn.
“Mọi thứ diễn ra hoàn toàn âm thầm, không đau đớn, không dấu hiệu báo trước. Chính những lần tầm soát tưởng chừng bình thường lại có thể giúp phát hiện sớm những điều quan trọng nhất, trước khi quá muộn để can thiệp”, bà H. nói.
Còn ông V.D.T. (ngụ phường Trung Mỹ Tây), ở tuổi 65 ông bảo rằng bản thân mình mắc nhiều bệnh nền như tim mạch, cơ xương khớp… Đều đặn mỗi tháng, ông đến bệnh viện gần nhà thăm khám, nhận thuốc bảo hiểm y tế. Đợt này, được khu phố vận động tham gia chương trình khám sức khỏe miễn phí.
Ngoài tầm soát tổng thể, ông được khám chuyên sâu về tim mạch. “Ở tuổi này, phải chủ động theo dõi bệnh, biết rõ tình trạng của mình để không để bệnh tiến triển nặng. Chứ để đến lúc bệnh nặng mới chữa thì vừa tốn kém, vừa khó điều trị”, ông T. chia sẻ.
Thực tế này phần nào được chứng minh trong đợt khám sức khỏe sàng lọc miễn phí quy mô lớn nhất từ trước đến nay của TP.HCM vào ngày 17-4 mới đây. Đã có gần 30.000 người dân được khám, trong đó 19.088 trường hợp có vấn đề sức khỏe (chiếm tỉ lệ 64,3%).
Đáng chú ý, nhóm bệnh lý mạn tính không lây như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch… chiếm tỉ lệ cao nhất với 16.175 lượt khám. Qua sàng lọc, hơn 7.100 trường hợp cần được quản lý theo dõi lâu dài và gần 5.000 người cần tiếp tục điều trị.
PGS Nguyễn Anh Dũng, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho hay thành phố là đô thị đặc biệt với quy mô dân số hơn 15 triệu người, mật độ dân cư cao, cơ cấu dân số đa dạng và mức độ di biến động lớn, dẫn đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng.
Trong khi đó, mô hình bệnh tật đang chuyển dịch với gánh nặng kép giữa bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi.
Trước bối cảnh này, hệ thống y tế không chỉ tập trung vào điều trị khi người dân đã mắc bệnh mà cần chuyển sang mô hình quản lý sức khỏe toàn diện theo vòng đời, trong đó phát hiện sớm nguy cơ, sàng lọc sớm và quản lý sớm đóng vai trò then chốt.
Bà Hoàng Thị Diễm Tuyết – Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương – lấy ví dụ điển hình về bệnh lý ung thư cổ tử cung ở nữ giới, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh dẫn đến tử vong.
Đáng nói chi phí điều trị hiện rất cao, đặc biệt giai đoạn cuối có thể lên tới 1 tỉ đồng mỗi ca, trong khi đó nếu phát hiện sớm chi phí điều trị chỉ khoảng 50 triệu đồng.
Ngoài ra, khi mắc bệnh sự mất mát phụ nữ trong gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc gia đình, giáo dục trẻ em và nguồn lực lao động trong xã hội.
Ngành y tế TP.HCM xác định việc khám sức khỏe, tầm soát, sàng lọc và quản lý sức khỏe người dân là nhiệm vụ trọng tâm, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, song hành với hoạt động khám, chữa bệnh.
Thực hiện tinh thần Nghị quyết 72, ngành y tế TP.HCM đang triển khai đồng bộ các giải pháp theo hướng đưa dịch vụ y tế đến gần người dân, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận chăm sóc sức khỏe, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Ngành y tế kêu gọi mỗi người dân hãy chủ động tham gia khám sức khỏe định kỳ, không chờ đến khi có bệnh mới đi khám. Chăm sóc sức khỏe không bắt đầu từ bệnh viện, mà bắt đầu từ ý thức chủ động của mỗi người dân.
Người uống rượu thường đi tiểu nhiều hơn bình thường. Nếu không bổ sung đủ nước, cơ thể dễ bị mất nước, ảnh hưởng đến hoạt động của thận do cơ quan này cần đủ dịch và điện giải để duy trì chức năng bình thường.
Mất nước nghiêm trọng có thể làm giảm lượng máu đến thận, khiến cơ quan này phải hoạt động nhiều hơn để lọc chất thải và duy trì cân bằng điện giải. Về lâu dài, mất nước mạn tính làm tăng nguy cơ tổn thương thận và hình thành sỏi thận. Người thường xuyên uống nhiều rượu nhưng không uống đủ nước có nguy cơ mắc sỏi thận cao hơn.
Suy giảm chức năng thận
Khi uống nhiều rượu bia, thận phải hoạt động nhiều hơn để duy trì cân bằng nước, điện giải và thải các sản phẩm chuyển hóa của rượu. Uống quá nhiều trong thời gian ngắn có thể gây suy giảm chức năng thận đột ngột, còn gọi là tổn thương thận cấp.
Tình trạng này xảy ra khi cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và các sản phẩm chuyển hóa của rượu tích tụ quá nhanh, khiến thận không kịp duy trì cân bằng chất lỏng cần thiết. Dù có thể hồi phục nếu được điều trị kịp thời, tổn thương thận cấp vẫn làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn về sau.
Huyết áp cao và tiểu đường type 2
Uống quá nhiều rượu làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và tiểu đường type 2 - hai nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn tính (CKD). Cả hai tình trạng này đều có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, ảnh hưởng đến khả năng lọc chất thải và dịch dư thừa của cơ quan này. Theo thời gian, tổn thương tích tụ có thể khiến chức năng thận suy giảm dần.
Tiêu thụ nhiều rượu, dù là uống quá chén trong thời gian ngắn hay kéo dài, đều có thể làm tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm trong cơ thể. Theo thời gian, tình trạng này góp phần gây tổn thương mô, hình thành sẹo thận (xơ hóa thận), suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ bệnh thận mạn tính.
Tổn thương gan
Uống rượu kéo dài là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh gan. Khi chức năng gan suy giảm, lưu lượng máu đến thận cũng có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, vàng da, vàng mắt, cổ trướng (bụng to do tích dịch), phù, tiểu ít và nước tiểu sẫm màu.
Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên hạn chế uống rượu bia. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 330 ml bia, 150 ml rượu vang hoặc 45 ml rượu mạnh. Các chuyên gia khuyến cáo nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ giới không quá một đơn vị/ngày và nên có những ngày không uống rượu trong tuần.
Mới đây, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cảnh báo, yêu cầu rà soát về một loại sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ ăn dặm, nghi có chứa thuốc chuột. Hiện sản phẩm cảnh báo chưa có báo cáo ghi nhận tại Việt Nam.
Trên thực tế, tại bệnh viện đã tiếp nhận các ca ngộ độc thuốc diệt chuột là trẻ nhỏ, do uống nhầm. Bệnh viện Nhi T.Ư từng tiếp nhận bệnh nhi 10 tuổi, vào viện trong tình trạng nguy kịch do ngộ độc thuốc diệt chuột, với biểu hiện khó thở, tím tái, suy hô hấp, suy tuần hoàn, hôn mê sâu, co giật liên tục, rối loạn nhịp tim và tổn thương thận cấp.
Xét nghiệm định lượng độc chất trong mẫu máu, nước tiểu bệnh nhi này và ống thuốc cho kết quả trẻ dương tính với natri fluoroacetate, là hợp chất cực độc thường có trong một số loại thuốc diệt chuột không rõ nguồn gốc.
Cứu chữa cho bệnh nhi, cùng với xử trí cấp cứu ngay lập tức, bao gồm hỗ trợ thở máy, thuốc điều chỉnh rối loạn nhịp tim, các bác sĩ đã áp dụng lọc máu liên tục để hỗ trợ chức năng thận, điều trị chống phù não nhằm hạn chế tổn thương não.
Theo Bệnh viện Nhi T.Ư, chất natri fluoroacetate là một hợp chất cực độc từng được phát hiện trong một số loại thuốc diệt chuột không rõ nguồn gốc. Chất này có thể gây ngừng tim, tổn thương não, gan, thận và tử vong chỉ với liều lượng nhỏ.
Loại thuốc diệt chuột khiến bé ngộ độc nguy kịch sau khi uống phải, là ống nước màu trắng, không tem nhãn, có hình dạng gần giống với các ống men vi sinh hoặc thuốc uống dành cho trẻ nhỏ, rất dễ gây tò mò, nhầm lẫn cho trẻ.
Khoa Cấp cứu và chống độc Bệnh viện Nhi T.Ư cũng từng tiếp nhận chùm ca bệnh 5 trẻ (độ tuổi từ 7 - 9) cùng nhập viện do ngộ độc thuốc diệt chuột.
Nguyên nhân do các trẻ này cùng uống một số ống thuốc màu đỏ đựng trong túi bóng, do các em nhặt được. Sau uống, các trẻ nôn, đau bụng, đau đầu, thậm chí có trẻ bị co giật… Tại bệnh viện, các trẻ được chẩn đoán ngộ độc thuốc diệt chuột fluoroacetat qua các triệu chứng và kết quả xét nghiệm độc chất.
Bệnh viện Nhi T.Ư từng điều trị 2 bệnh nhi ngộ độc thuốc diệt chuột do ăn nhầm trứng gà đã tiêm thuốc diệt chuột mà gia đình dùng để làm bẫy chuột.
Khoảng 3 - 4 giờ sau ăn nhầm phải trứng này, cả hai cùng xuất hiện triệu chứng chóng mặt, buồn nôn và được gia đình đưa đến bệnh viện tỉnh rồi nhanh chóng được chuyển đến Bệnh viện Nhi T.Ư. Tại đây, các bác sĩ xác định trẻ bị ngộ độc thuốc diệt chuột chứa thành phần bromadiolone, đây là một chất gây rối loạn đông máu kéo dài.
Bệnh viện Nhi T.Ư đặc biệt lưu ý các gia đình có trẻ nhỏ, cần để thuốc, hóa chất độc hại tránh xa tầm tay trẻ, tốt nhất nên cất ở những nơi kín đáo, trẻ ít có cơ hội tiếp xúc.
Không đựng hóa chất trong vỏ chai đựng nước uống hoặc các chai lọ có màu sắc bắt mắt thu hút sự chú ý của trẻ. Luôn có người lớn giám sát trẻ trong quá trình sinh hoạt, vui chơi, đặc biệt tại những khu vực tiềm ẩn nguy hiểm như nhà kho, nhà vệ sinh, bếp hoặc khu vực chứa hóa chất.
Giáo dục và hướng dẫn nghiêm khắc cho trẻ về sự nguy hiểm và không được uống bất kỳ loại dung dịch, chế phẩm nào không rõ nguồn gốc nếu không có sự cho phép của người lớn.
Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc hóa chất (nôn, co giật, khó thở, hôn mê…), cần nhanh chóng đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Việc xử trí tại nhà không đúng cách có thể làm chậm quá trình cứu sống và tăng nguy cơ biến chứng cho trẻ.
Ngày 13.5, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, đã ký ban hành công văn về việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân theo Chỉ thị số 17 của Thủ tướng Chính phủ.
Theo đó, UBND thành phố Đà Nẵng yêu cầu ngành y tế cùng các sở, ban, ngành và địa phương xác định việc khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và lâu dài.
Sở Y tế thành phố Đà Nẵng được giao chủ trì xây dựng kế hoạch triển khai khám sức khỏe định kỳ theo từng nhóm đối tượng cụ thể trên địa bàn thành phố. Trong đó, ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương và có nguy cơ cao như người có công với cách mạng, người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người mắc bệnh mạn tính, đồng bào dân tộc thiểu số, người dân miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới và hải đảo.
Bên cạnh đó, UBND thành phố Đà Nẵng cũng yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhằm nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của việc khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc để phát hiện sớm bệnh tật, từ đó điều trị kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng nặng.
Trước đó, tại buổi tiếp xúc cử tri thành phố Đà Nẵng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú nhấn mạnh các địa phương cần tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân ít nhất mỗi năm một lần.
