Điện thoại đặt cạnh gối, đêm nào Uzma Bashir cũng ngủ chập chờn không phải vì thức dậy để kiểm tra tin nhắn, mà vì cô sắp lấy chồng vào mùa hè này và cần theo dõi giá vàng.
“Ở Kashmir (khu vực do Ấn Độ kiểm soát), vàng không chỉ là trang sức, mà là thể diện, quyết định bạn sẽ được đối xử như thế nào tại nhà chồng”, người phụ nữ 29 tuổi, kế toán tại một công ty tư vấn ở Srinagar, thủ phủ Kashmir, trả lời phỏng vấn trong bài báo ngày 24/4 trên Al Jazeera.
Thu nhập mỗi tháng của Bashir chưa tới 100 USD. Cô đã hy vọng có thể mua trang sức cưới bằng thu nhập của chính mình để không tăng thêm gánh nặng cho cha mẹ.
Tại Nam Á, nơi tư tưởng phụ hệ vẫn chi phối các cuộc hôn nhân, vàng không chỉ là trang sức mà còn là “lá bùa hộ mệnh” của cô dâu. Nhà trai thường yêu cầu của hồi môn lớn và nếu cô dâu mang đủ vàng, cô được coi là vào nhà chồng với tư thế của một người “có giá trị”. Vì vậy, số vàng này có thể giúp người phụ nữ tránh khỏi sự quấy rối, thậm chí bạo lực từ gia đình chồng.
“Một người phụ nữ sở hữu bao nhiêu vàng thường tương đương với việc cô ấy được ‘định giá’ ra sao”, Bashir nói. “Cha mẹ tôi đã làm quá đủ cho tôi rồi. Nhưng tôi thậm chí không thể mua nổi một chiếc nhẫn. Nó tiêu tốn gần ba tháng lương của tôi”.
Giá vàng tăng lên mức cao chưa từng có trong năm nay đã giáng đòn mạnh vào việc mua sắm trang sức trên khắp Nam Á, khi kim loại quý này lên tới 5.595 USD/ounce hồi tháng 1 và đang giao dịch ở mức khoảng 4.861 USD/ounce. Khi Ấn Độ, quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ hai thế giới, tổ chức lễ hội Akshaya Tritiya cầu may của người Hindu cuối tuần qua, giá vàng kỳ hạn chốt phiên ở mức 1.670 USD/10 gram, cao hơn 63% so với lễ hội năm ngoái.
Hội đồng Vàng Thế giới cho biết nhu cầu trang sức vàng tại Ấn Độ năm 2025 đã giảm 24% so với năm trước.
Giá vàng tăng vọt đã ảnh hưởng tới kế hoạch cưới xin của nhiều người. Thợ kim hoàn cho hay khách hàng đang chuyển sang trang sức mạ vàng hoặc các lựa chọn thay thế sử dụng ít vàng hơn.
Những khách hàng như Uzma Bashir tìm đến loại trang sức mỹ ký “vàng một gram” – những món đồ làm từ kim loại được dát một lớp vàng 24 carat mỏng bên ngoài.
“Đối với tôi, nó giống như một chiếc phao cứu sinh”, cô nói. “Bây giờ tôi có thể đeo nó trong ngày cưới và không ai có thể chỉ trích gì cả”.
Nhiều gia đình trên khắp Nam Á đang lựa chọn loại trang sức này.
Fatima Begum sống ở Laxmi Nagar, khu dân cư lao động đông đúc ở New Delhi. Bà đi đi lại lại ở khu chợ Karol Bagh sầm uất, nơi có hàng chục cửa hàng chuyên về trang sức mỹ ký. Người mẹ 5 con này đang tìm kiếm một cửa hàng bán vàng một gram.
“Một gia đình trung lưu sống ở New Delhi thực sự có thể mua nổi bao nhiêu vàng?”, bà tự hỏi. “Con gái út của tôi sắp kết hôn và tôi đang cố gắng giảm chi phí đám cưới bằng cách thay thế trang sức vàng ròng bằng vàng một gram. Tôi cũng đã làm như vậy khi con gái lớn của tôi kết hôn”.
Fatima cho biết khi bà kết hôn năm 1996, cha đã cho bà gần 60 gram vàng, bên cạnh các món quà khác làm của hồi môn. “Ngày nay, tôi không thể cho các con gái mình dù chỉ một nửa số đó”, bà nói. “Tôi đã đưa cho chúng một số trang sức cũ của mình cùng với vài món vàng một gram, để chúng không cảm thấy xấu hổ trong đám cưới”.
Shiv Yadav, thợ kim hoàn làm việc hơn 30 năm tại trung tâm trang sức Zaveri Bazaar của Mumbai, cho biết thị trường ngày nay đang dần bị trang sức mạ vàng lấn át.
“Nếu có 10 người bước vào cửa hàng, chỉ có một người mua vàng ròng; số còn lại chuyển sang trang sức mạ vàng”, Yadav nói. “Tôi chưa bao giờ chứng kiến xu hướng dịch chuyển nào gấp gáp như vậy”.
Tại nước láng giềng Bangladesh, áp lực kinh tế tương tự đang định nghĩa lại hôn nhân. Tháng trước, giá vàng 22 carat tại Dhaka đã leo lên mức kỷ lục 2.200 USD cho 11,668 gram, theo Hiệp hội thợ kim hoàn Bangladesh.
Ở một quốc gia có thu nhập bình quân đầu người khoảng 2.600 USD, vàng đã trở thành thứ không thể mua nổi đối với đa số người dân.
“Tôi nghĩ chúng ta không thể đeo vàng một cách thoải mái như mẹ chúng ta ngày xưa nữa vì bây giờ vàng quá đắt”, Sadia Islam nói khi lướt qua các cửa hàng ở Chawkbazar, thành phố Dhaka. Đây là trung tâm buôn bán sầm uất, nơi chỉ riêng tòa tháp Hazi Selim đã có hơn 100 cửa hàng trang sức.
Chủ cửa hàng Enayet Hossain cho biết nhu cầu về trang sức mỹ ký đã tăng mạnh khi vàng trở nên quá đắt đỏ. Những món đồ nhỏ như hoa tai có giá chỉ từ 200 đến 500 taka (1,5-4 USD), trong khi các bộ lớn hơn có giá vài nghìn tùy thuộc vào thiết kế.
“Khách hàng muốn những món đồ trông giống như vàng thật nhưng giá thấp hơn nhiều và thiết kế thường đa dạng hơn trang sức truyền thống”, ông nói, cho hay nhiều sản phẩm trong cửa hàng nhập từ Ấn Độ, nơi có ngành công nghiệp trang sức mỹ ký khổng lồ.
Đối với Sadia Islam, an toàn là một lý do khác để tránh đeo vàng thật. “Nếu tôi đeo vàng thật đi đám cưới và bị mất trộm thì sao?”, cô nói. “Tôi không thể mạo hiểm như vậy được”.
Thay vào đó, cô mua trang sức mỹ ký để kết hợp với những bộ đồ được ấn định riêng cho các sự kiện gia đình. “Tôi cảm thấy an toàn hơn nhiều khi đeo chúng”, Sadia giải thích.
Tại Pakistan, các thợ kim hoàn cũng cho biết trang sức vàng nguyên chất đang ngày càng xa xỉ, chủ yếu dành riêng cho người giàu. Doanh số bán trang sức vàng nguyên chất đã giảm 50% trong năm qua. Khi giá tăng, nhiều khách hàng chuyển sang vàng có hàm lượng thấp hơn như vàng 18 hoặc 12 carat. Nhiều người cũng chuyển sang trang sức mạ vàng.
“Không phải là chúng tôi không muốn đeo vàng nguyên chất. Tất nhiên là chúng tôi muốn chứ”, Ayesha Khan nói khi cô đang mua sắm trang sức cho một đám cưới trong gia đình. “Nhưng hoàn cảnh ở Pakistan hiện nay rất khó khăn”.
Giá vàng đã lên tới 540.000 rupee Pakistan (1.938 USD) mỗi 11,668 gram. “Điều đó khiến các gia đình bình thường không thể mua trang sức theo cách mọi người vẫn làm”, Khan nói.
Đối với cô, trang sức mỹ ký giúp các gia đình duy trì hình thức cưới hỏi truyền thống mà không gặp gánh nặng tài chính. “Nó cho phép chúng tôi trông vẫn thanh lịch tại đám cưới mà không tốn cả một gia tài”, cô cho hay.
Một bộ trang sức cô dâu mạ vàng có giá từ 40.000 – 60.000 rupee Pakistan (143-215 USD). Cùng một thiết kế đó, nếu làm bằng vàng ròng, có thể tốn hàng trăm nghìn hoặc thậm chí hàng triệu rupee.
Nhưng vàng một gram không phải là giải pháp cho tất cả mọi người.
Rihanna Ashraf, 40 tuổi, lớn lên trong một gia đình nghệ nhân sống bằng nghề thêu truyền thống. Sau khi cha qua đời, cô bắt đầu nuôi mẹ góa và 4 em. Nhiều người đến cầu hôn nhưng cái kết đều giống nhau.
“Một gia đình đã đồng ý”, cô nói. “Mẹ tôi ban đầu rất vui. Nhưng khi chúng tôi gặp họ, họ yêu cầu số vàng hồi môn trị giá hơn tất cả những gì chúng tôi có. Lời cầu hôn đổ vỡ”.
Rihanna nói cô đã nghe về vàng một gram “nhưng ích lợi gì chứ? Nó không tinh khiết. Nó không đem lại cảm giác thật”.
Cô vẫn chưa kết hôn, giống như gần 50.000 phụ nữ chỉ tính riêng ở Srinagar, những người bị coi là “quá lứa lỡ thì” vì rào cản tài chính.
Nisar Ahmad Bhat, chủ một cửa hàng trang sức ở Srinagar, cho biết thái độ đối với trang sức đang bắt đầu thay đổi, khi ngày càng nhiều gia đình chỉ mua vàng cho mục đích đầu tư, trong khi sự quan tâm đến các vật thay thế mang tính biểu tượng ngày càng tăng.
“Ai cũng thích đeo vàng nhưng giá phải hợp túi tiền”, ông nói. “Vàng vẫn là vàng thôi, nhưng thay vì mua sắm ngẫu hứng như trước, người dân bắt đầu xem nó như một tài sản để dành”.
Một báo cáo mới của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ngày 12/5 đã hé lộ quy mô gây choáng của chương trình phòng thủ tên lửa Vòm Vàng do chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy.
Theo tính toán của CBO, tổng chi phí để phát triển, triển khai và vận hành hệ thống này trong vòng 20 năm có thể lên tới gần 1.200 tỷ USD. Đây được xem là dự án phòng thủ tham vọng nhất của Mỹ kể từ thời Chiến tranh Lạnh.
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở kế hoạch triển khai tới 7.800 tên lửa đánh chặn ngoài không gian, hoạt động trên quỹ đạo tầm thấp (LEO). Chỉ riêng mạng lưới đánh chặn này đã tiêu tốn khoảng 743 tỷ USD, tương đương hơn 60% toàn bộ ngân sách chương trình.
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi là dù tiêu tốn số tiền khổng lồ như vậy, hệ thống này theo đánh giá của CBO vẫn chỉ đủ khả năng đánh chặn đồng thời khoảng 10 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM).
Vòm Vàng là phiên bản hiện đại hóa của ý tưởng “Chiến tranh giữa các vì sao” (Star Wars) từng được Tổng thống Ronald Reagan theo đuổi trong thập niên 1980.
Mục tiêu của chương trình là xây dựng một lá chắn phòng thủ đa tầng có khả năng bảo vệ lãnh thổ Mỹ trước các mối đe dọa tên lửa từ các đối thủ của Mỹ.
Theo kế hoạch, hệ thống sẽ kết hợp nhiều lớp phòng thủ gồm: Vệ tinh cảnh báo sớm trên quỹ đạo, tên lửa đánh chặn ngoài không gian, các tổ hợp đánh chặn mặt đất, hệ thống radar toàn cầu, vũ khí chống tên lửa siêu vượt âm.
Trong đó, lớp đánh chặn không gian được xem là thành phần quan trọng nhất vì cho phép tiêu diệt tên lửa đối phương ngay từ giai đoạn tăng tốc sau phóng. Nếu thành công, Mỹ có thể phá hủy ICBM đối phương trước khi chúng tách đầu đạn hoặc triển khai phương tiện lướt siêu vượt âm.
Theo CBO, để bảo đảm luôn có đủ tên lửa đánh chặn ở đúng vị trí cần thiết, Mỹ buộc phải triển khai số lượng cực lớn vệ tinh vũ trang trên quỹ đạo thấp.
Các vệ tinh này bay liên tục quanh Trái Đất ở độ cao chỉ khoảng 300-500 km. Do chuyển động không ngừng, để duy trì khả năng phản ứng tức thời trước các vụ phóng tên lửa từ nhiều khu vực khác nhau, Washington phải tạo ra một “mạng lưới dày đặc” bao phủ toàn cầu.
CBO cho biết chỉ riêng việc duy trì khả năng đối phó 10 ICBM cùng lúc đã cần tới 7.800 vệ tinh đánh chặn hoạt động thường trực.
Thậm chí trong vòng 20 năm, Mỹ có thể phải phóng tổng cộng gần 30.000 vệ tinh thay thế do tuổi thọ trung bình mỗi thiết bị chỉ khoảng 5 năm trước khi quỹ đạo suy giảm.
Khó chống đỡ các cuộc tấn công quy mô lớn?
Điều khiến nhiều chuyên gia Mỹ lo ngại là ngay cả hệ thống trị giá gần 1.200 tỷ USD này cũng khó có thể chống đỡ các cuộc tấn công quy mô lớn từ các đối thủ mạnh.
CBO thừa nhận Vòm Vàng hiện chủ yếu được thiết kế để đối phó với các đợt phóng hạn chế.Trong trường hợp Moskva hoặc Bắc Kinh tung đòn tập kích hạt nhân quy mô lớn bằng hàng trăm ICBM và phương tiện siêu vượt âm, hệ thống hoàn toàn có nguy cơ bị quá tải.
Mối lo này càng lớn khi Nga đang triển khai các loại tên lửa chiến lược mới như RS-28 Sarmat hay phương tiện lướt siêu vượt âm Avangard, vốn được thiết kế riêng để xuyên thủng mọi lá chắn phòng thủ hiện nay.
Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang tăng tốc phát triển kho tên lửa siêu vượt âm và vũ khí không gian với tốc độ đáng kinh ngạc.
Một trong những tranh cãi lớn nhất quanh Vòm Vàng là nguy cơ biến không gian thành chiến trường quân sự thực sự.
Giới chuyên gia cảnh báo việc Mỹ triển khai hàng nghìn tên lửa đánh chặn trên quỹ đạo có thể kích hoạt cuộc chạy đua vũ trang ngoài không gian với các đối thủ.
Hiện cả Nga và Trung Quốc đều đã phát triển các loại vũ khí chống vệ tinh, từ tên lửa phóng mặt đất cho tới vệ tinh có khả năng tiếp cận và vô hiệu hóa mục tiêu trên quỹ đạo.
Điều đó đồng nghĩa với việc nếu chiến tranh lớn nổ ra, hàng nghìn vệ tinh Vòm Vàng cũng có thể trở thành mục tiêu bị săn lùng đầu tiên.
Nhiều nhà phân tích cho rằng chi phí thực tế của chương trình thậm chí còn có thể cao hơn đáng kể so với ước tính của CBO, bởi Mỹ sẽ còn phải xây dựng thêm hệ thống bảo vệ cho chính mạng lưới vệ tinh đánh chặn này.
Dù còn gây nhiều tranh cãi, dự án Vòm Vàng cho thấy Washington đang ngày càng lo ngại trước sự phát triển chóng mặt của tên lửa siêu vượt âm và ICBM thế hệ mới từ các nước.
Trong bối cảnh các hệ thống phòng thủ hiện tại như Patriot, THAAD hay Aegis bị đặt dấu hỏi về hiệu quả trước các đòn tấn công hiện đại, Mỹ dường như muốn tạo ra một cuộc cách mạng hoàn toàn mới trong phòng thủ chiến lược.
Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là liệu Washington có sẵn sàng chi khoản tiền khổng lồ gần 1.200 tỷ USD cho một hệ thống, mà ngay cả Quốc hội Mỹ cũng thừa nhận chưa thể tạo ra “lá chắn bất khả xâm phạm” hay không.
TASS dẫn lời ông Sobyanin cho hay tòa nhà nằm trên đường Mosfilmovskaya, gần phim trường Moscow và các tòa nhà sứ quán nước ngoài. Nơi bị tấn công chỉ cách trụ sở Bộ Quốc phòng Nga khoảng 3 km, cách Điện Kremlin và Quảng trường Đỏ khoảng 7 km. Kênh truyền hình Rossiya-1 phát sóng hình ảnh ghi lại cảnh tượng các bức tường bị đổ sập, cửa bị hư hại bên trong một căn hộ sang trọng. Vụ tấn công xảy ra vài ngày trước lễ duyệt binh, mừng ngày Chiến thắng phát xít Đức hồi Thế chiến 2, dự kiến diễn ra tại Quảng trường Đỏ vào ngày 9.5.
Vụ việc cũng xảy ra trong bối cảnh Thủ tướng Anh Keir Starmer và các nhà lãnh đạo châu Âu đến Yerevan (thủ đô Armenia) tham gia hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng chính trị châu Âu hôm 4.5. Hội nghị thu hút hơn 40 nhà lãnh đạo châu Âu tham dự, với nghị trình thảo luận các giải pháp nhằm tiến tới chấm dứt xung đột tại Ukraine và Iran.
Tại sự kiện này, Anh cho biết muốn tham gia kế hoạch của Liên minh Châu Âu (EU) cho Ukraine vay 78 tỉ bảng Anh để đáp ứng khoảng 2/3 nhu cầu tài chính của Kyiv trong 2 năm tới. Phần lớn khoản vay sẽ được dành cho chi tiêu quân sự nhằm hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga. Hội nghị cũng nhất trí các lệnh trừng phạt mới nhằm vào các công ty Nga.
Ngoài các cuộc gặp song phương và đa phương bên lề hội nghị ở Armenia, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho hay đã đồng ý với Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen về việc thúc đẩy một "thỏa thuận UAV" giữa Ukraine và EU, theo Reuters.
Theo báo New York Times, khi chiếc F-15 bị bắn rơi, viên sĩ quan hệ thống vũ khí ngồi ở ghế sau đã tiếp đất bằng dù. Sĩ quan này bị thương nhưng vẫn có thể đi lại được. Sau đó người này leo lên một sườn núi cao khoảng 2.100m trước khi ẩn náu trong một khe đá.
Trong tình huống sinh tử như vậy, bộ đồ tác chiến được trang bị trên người sĩ quan đóng vai trò then chốt, khi tích hợp sẵn thiết bị liên lạc CSEL cùng thực phẩm, nước uống, vật dụng sơ cứu và một khẩu súng ngắn.
CSEL (Combat Survivor Evader Locator - tạm dịch: Thiết bị định vị cho người sống sót và lẩn tránh trong chiến đấu) là hệ thống do Hãng Boeing phát triển.
Thiết bị nặng khoảng 800 gam, có độ bền cao, có thể hoạt động ngay cả sau khi bị ngâm nước ở độ sâu 10 mét và duy trì chế độ chờ lên đến 21 ngày.
Điểm khác biệt của CSEL so với các thiết bị liên lạc thông thường là thiết bị sử dụng tín hiệu mã hóa kết hợp công nghệ nhảy tần, giúp giảm đáng kể khả năng bị phát hiện hoặc gây nhiễu.
Ngoài ra thiết bị còn có nút khẩn cấp để phát tín hiệu không mã hóa trong tình huống nguy hiểm.
CSEL cũng được tích hợp bản đồ, dữ liệu nhiệm vụ và có thể kết nối với hệ thống vệ tinh quân sự, đảm bảo duy trì liên lạc liên tục.
Nhờ cơ chế phát tín hiệu cực ngắn và thay đổi tần số liên tục, thông tin về vị trí và tình trạng của phi công vẫn được truyền đi một cách kín đáo về trung tâm chỉ huy. Đồng thời thiết bị còn cho phép nhận lại hướng dẫn từ lực lượng giải cứu, chẳng hạn như di chuyển đến khu vực an toàn hơn trong lúc chờ giải cứu.
Trong gần 48 giờ đầy căng thẳng, phi công duy trì trạng thái ẩn mình, chỉ bật CSEL theo từng khoảng thời gian để tiết kiệm pin và hạn chế nguy cơ bị dò tìm.
Ngày 3-4, khi "hàng chục máy bay" (theo lời kể của Tổng thống Donald Trump) và hàng trăm lính đặc nhiệm, bao gồm biệt kích SEAL Team 6 (Đội 6 SEAL) của Hải quân Mỹ tiến gần, thiết bị được chuyển sang chế độ dẫn đường chính xác, giúp xác định vị trí theo thời gian thực để chiến dịch cứu hộ diễn ra thành công.
