Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc viêm não mô cầu và khoảng 135.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, tình hình dịch tễ cũng đang có chiều hướng phức tạp khi số ca bệnh trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong hội thảo khoa học diễn ra vào trung tuần tháng 3 tại Hà Nội, với chủ đề: “Từ bằng chứng lâm sàng tại Việt Nam tới công nghệ đột phá MenACYW-TT: Chiến lược bảo vệ tối ưu trước não mô cầu xâm lấn”, GS-TS Trần Minh Điển cho biết, điều đáng sợ nhất của Viêm não mô cầu không dừng lại ở tốc độ lây lan nhanh chóng, mà còn là sự “ngụy trang” hoàn hảo của các triệu chứng khởi phát. Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng… – tất cả như những dấu hiệu cảm cúm thông thường, nhưng chỉ trong vòng vài giờ đến một ngày, bệnh có thể tiến triển cực nhanh thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong! Ngay cả khi may mắn sống sót nhờ điều trị tích cực, “bóng ma” hậu quả vẫn đeo bám người bệnh suốt đời với những di chứng nặng nề như: tổn thương thần kinh vĩnh viễn, giảm thính lực, hoại tử chi dẫn đến đoạn chi…
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: Việt Nam hiện đang lưu hành đồng thời các nhóm huyết thanh gây bệnh (A, C, Y và W) – trong đó, chủng W và C có độc lực đặc biệt cao, liên quan trực tiếp đến tỷ lệ tử vong. Trước tình hình dịch bệnh hiện tại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: Việc dự phòng bệnh nên đi theo chiến lược Bảo vệ rộng – tức là bao phủ đủ các nhóm huyết thanh quan trọng này để tạo hàng rào phòng thủ không kẽ hở.
Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là giải pháp đáng được trông đợi vì nhiều ưu điểm vượt trội:
1. Bảo vệ mọi thế hệ trong gia đình, từ trẻ nhỏ tuổi đến người lớn
Khác với các loại vắc xin não mô cầu trước đây thường giới hạn độ tuổi tiêm đến 55 tuổi, hiện nay vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W đã được Bộ Y tế Việt Nam mở rộng chỉ định mang đến sự bảo vệ sớm và quan trọng, lấp đầy khoảng trống miễn dịch ở trẻ nhỏ.
2. Trong 1 mũi tiêm – Phòng được 4 chủng huyết thanh thường gặp và nguy hiểm ở Việt Nam (A, C, Y, W)
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W giúp đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững, đồng thời giảm khả năng lưu trú của vi khuẩn tại vòm họng, từ đó giảm tỷ lệ người lành mang trùng, góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng. Chuyên gia cũng nhận định, loại này có khả năng duy trì hiệu quả miễn dịch từ 5 đến 10 năm.
3. Bảo đảm an toàn khi tiêm đồng thời với các loại vắc xin khác
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W vẫn duy trì tính sinh miễn dịch tốt và hồ sơ an toàn thuận lợi ngay cả khi sử dụng đồng thời với các vắc xin thường quy khác
4. Lịch tiêm đơn giản, tối ưu hóa thời gian và chi phí
Thêm một ưu điểm của vắc xin là có thể giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh cho trẻ. Điều này giúp đơn giản hóa lịch tiêm chủng, phụ huynh tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo con được bảo vệ đầy đủ trước viêm não mô cầu.
Việc chủ động dự phòng viêm não mô cầu bằng vắc xin không chỉ là giải pháp y tế tối ưu mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe đa thế hệ, thiết lập lá chắn miễn dịch vững chắc, cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, hướng tới tương lai nơi mọi người dân đều khỏe mạnh, bình an và vui sống!
Sáng 17-4, TP.HCM tổ chức lễ ra quân khám sức khỏe, tầm soát sàng lọc cho người dân năm 2026 tại công viên Bình Phú (phường Bình Phú), khởi động chiến dịch chăm sóc sức khỏe cộng đồng quy mô lớn trên toàn địa bàn.
Tham dự buổi lễ có ông Nguyễn Phước Lộc, Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM; ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cùng lãnh đạo các sở, ngành, bệnh viện và cơ sở đào tạo y khoa trên địa bàn.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Cường cho biết chương trình là bước khởi đầu quan trọng, thể hiện quyết tâm của TP.HCM trong việc chăm lo sức khỏe người dân theo hướng chủ động, định kỳ và lâu dài, phù hợp tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.
“Một đô thị văn minh không chỉ được đo bằng tăng trưởng kinh tế, mà trước hết phải là nơi có môi trường sống lành mạnh, nơi sức khỏe người dân được đặt lên hàng đầu. Mỗi người dân đều được tiếp cận công bằng, thuận lợi với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao”, ông Cường nhấn mạnh.
TP.HCM đặt mục tiêu trong năm 2026 sẽ tổ chức khám sức khỏe, tầm soát sàng lọc cho 100% người dân ít nhất một lần. Đây được xem là bước chuyển từ mô hình chăm sóc sức khỏe thụ động sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.
Đồng thời thông qua hoạt động này, thành phố sẽ từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý sức khỏe người dân, hướng đến chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục và lâu dài.
Chương trình được triển khai đồng loạt tại 168 xã, phường, đặc khu, với quy mô lớn, phạm vi rộng và yêu cầu sự phối hợp của toàn hệ thống chính trị.
Lãnh đạo thành phố đề nghị ngành y tế tổ chức thực hiện bài bản, đảm bảo chất lượng chuyên môn, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động để người dân chủ động tham gia, đặc biệt chú trọng các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo.
Bên cạnh đó, TP.HCM sẽ tích hợp dữ liệu khám sàng lọc với hệ thống của các bệnh viện nhằm hình thành cơ sở dữ liệu sức khỏe toàn dân. Thành phố cũng kêu gọi người dân tích cực tham gia khám định kỳ, xem đây vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.
Tại buổi lễ, PGS.TS.BS Nguyễn Anh Dũng - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết chương trình lần này đánh dấu bước chuyển mạnh của ngành y tế từ “chữa bệnh” sang “chủ động chăm sóc và quản lý sức khỏe người dân”.
Theo đó, ngành y tế sẽ triển khai 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, tổ chức khám sức khỏe và sàng lọc ngay tại cộng đồng, lấy y tế cơ sở làm nền tảng, trong đó các trạm y tế giữ vai trò nòng cốt, trực tiếp tiếp cận người dân, kể cả tại nhà với nhóm nguy cơ cao.
Thứ hai, định kỳ tổ chức các đợt khám tầm soát chuyên sâu tại cộng đồng với sự tham gia của bác sĩ từ các bệnh viện lớn, tập trung vào các bệnh có gánh nặng cao như tim mạch, ung thư, mắt, tai mũi họng và nhi khoa, giúp người dân tiếp cận dịch vụ ngay tại nơi sinh sống.
Thứ ba, tăng cường hoạt động khám và tư vấn tại các cơ sở y tế, từng bước chuẩn hóa các gói khám sức khỏe, tầm soát theo độ tuổi và nhóm nguy cơ, hướng đến hình thành thói quen khám định kỳ trong cộng đồng.
Điểm đáng chú ý của chương trình là việc quản lý sức khỏe người dân dựa trên dữ liệu. Mỗi lần khám, các chỉ số và kết quả sẽ được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo nền tảng theo dõi liên tục và toàn diện.
Ngành y tế TP.HCM xác định phát triển dựa trên 3 trụ cột gồm y tế cơ sở, y tế chuyên sâu và chuyển đổi số, đồng thời cam kết sẽ triển khai chương trình này một cách bài bản, khoa học và hiệu quả, hướng tới mục tiêu cao nhất "mọi người dân được khám sức khỏe, khám sàng lọc ít nhất 1 lần/năm và đều được chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục ngay từ cộng đồng".
Nhiệt độ tăng cao trong mùa nắng nóng không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe, đặc biệt khi tham gia các hoạt động ngoài trời. Việc trang bị kiến thức cơ bản có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ say nắng và kiệt sức.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, thời tiết nóng bức có thể khiến cơ thể mất nước nhanh, làm rối loạn khả năng điều hòa thân nhiệt. Khi nhiệt độ cơ thể tăng cao, nguy cơ say nắng, chuột rút do nhiệt và kiệt sức sẽ tăng lên.
Tiến sĩ William Schaffner (Đại học Vanderbilt, Mỹ) cho biết khi cơ thể không kịp thích nghi với nhiệt độ môi trường, hệ tim mạch và thần kinh có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến chóng mặt, buồn nôn hoặc ngất xỉu.
Dưới tác động của nắng nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi để làm mát. Quá trình này khiến nước và các chất điện giải bị mất đi nhanh chóng.
Nếu không bổ sung đủ nước, thể tích máu giảm sẽ khiến tim phải làm việc nhiều hơn, đồng thời làm giảm khả năng làm mát cơ thể, theo Mayo Clinic.
Bác sĩ Roxana Ehsani (Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng Mỹ) khuyến nghị nên uống nước đều đặn, không đợi đến khi khát mới uống, đặc biệt khi di chuyển hoặc vận động ngoài trời.
Để giảm nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe trong thời tiết oi bức, các chuyên gia khuyến nghị không chỉ thay đổi thói quen mà còn cần hiểu rõ cơ chế cơ thể phản ứng với nhiệt độ cao.
Uống đủ nước, đúng cách. Theo CDC Mỹ, cơ thể có thể mất một lượng lớn nước và điện giải qua mồ hôi khi trời nóng. Việc uống từng ngụm nhỏ, đều đặn giúp duy trì thể tích máu và hỗ trợ cơ chế làm mát tự nhiên.
Tránh khung giờ nắng gắt. Nhiệt độ và tia UV thường đạt đỉnh từ 11 giờ đến 15 giờ. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc hạn chế ra ngoài trong khoảng thời gian này giúp giảm nguy cơ say nắng và tổn thương da. Nếu buộc phải di chuyển, nên tìm bóng râm và nghỉ ngơi xen kẽ.
Chọn trang phục hỗ trợ tản nhiệt. Quần áo sáng màu, chất liệu thoáng khí giúp phản xạ nhiệt và tăng khả năng bay hơi mồ hôi. Điều này giúp cơ thể duy trì nhiệt độ ổn định hơn, hạn chế tình trạng quá nhiệt, theo Cleveland Clinic.
Bảo vệ da khỏi tia UV. Tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng có thể gây bỏng da và tăng nguy cơ tổn thương lâu dài. Hiệp hội Da liễu Mỹ khuyến nghị sử dụng kem chống nắng phổ rộng (SPF từ 30 trở lên), thoa lại sau mỗi 2 giờ, đồng thời kết hợp đội mũ và đeo kính râm.
Điều chỉnh cường độ vận động. Khi nhiệt độ cao, cơ thể phải làm việc nhiều hơn để tản nhiệt. Theo CDC Mỹ, vận động quá sức trong thời tiết nóng có thể dẫn đến kiệt sức do nhiệt hoặc say nắng. Vì vậy, nên ưu tiên hoạt động nhẹ, nghỉ ngơi thường xuyên và lắng nghe tín hiệu cơ thể.
Một số dấu hiệu như chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu, tim đập nhanh hoặc da nóng đỏ có thể là cảnh báo của say nắng.
Theo CDC Mỹ, nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như lú lẫn hoặc ngất, cần nhanh chóng đưa người bệnh vào nơi mát và tìm sự hỗ trợ y tế.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc chuẩn bị trước khi đi chơi trong thời tiết nắng nóng là yếu tố quan trọng nhất. Chỉ cần thay đổi một số thói quen nhỏ như uống đủ nước, tránh nắng gắt và nghỉ ngơi hợp lý, bạn có thể tận hưởng chuyến đi an toàn hơn.
Nguy cơ sức khỏe từ thịt cháy xém thường không được mọi người chú ý. Nguyên nhân là do ăn phần thịt này sẽ không gây ảnh hưởng ngay lập tức mà tích lũy dần qua thời gian, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Khi thịt được chiên hay nướng ở nhiệt độ cao, đặc biệt trên 150 - 200°C, các phản ứng hóa học phức tạp sẽ xảy ra giữa protein, đường và chất béo. Từ đó hình thành 2 nhóm chất là heterocyclic amines (HCAs) và polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs).
HCAs được tạo ra khi a xít amin và creatine trong thịt phản ứng với nhau dưới nhiệt độ cao, còn PAHs hình thành khi mỡ từ thịt nhỏ xuống lửa, tạo khói rồi bám ngược lại lên bề mặt thịt. Các hợp chất này tập trung nhiều nhất ở phần thịt bị cháy đen hoặc xém cạnh. Đây cũng chính là phần mà nhiều người thường thích ăn vì giòn, vô tình làm tăng lượng chất có hại đưa vào cơ thể.
Viện Ung thư Quốc gia Mỹ cho biết cả HCAs và PAHs đều có khả năng gây tổn thương ADN, gây đột biến tế bào và tăng nguy cơ ung thư.
Sau khi đi vào cơ thể, HCAs và PAHs không gây hại ngay lập tức. Chúng cần được chuyển hóa qua gan để trở thành dạng có khả năng tác động đến tế bào. Ở dạng này, chúng có thể gắn vào ADN và gây ra những biến đổi trong cấu trúc di truyền.
Nếu các tổn thương ADN này không được sửa chữa hiệu quả, chúng có thể tích lũy theo thời gian và làm rối loạn quá trình kiểm soát tăng trưởng tế bào. Đây là một trong những cơ chế nền tảng dẫn đến ung thư. Các nghiên cứu trên động vật đã chứng minh việc tiếp xúc lâu dài với HCAs và PAHs có thể gây ra nhiều loại khối u khác nhau.
Điều quan trọng là hiểu đúng vấn đề. Ăn thịt cháy xém không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ gây bệnh. Nguy cơ chỉ tăng lên khi việc này trở thành thói quen thường xuyên và kéo dài trong nhiều năm.
Trên thực tế, ung thư là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố, từ di truyền, môi trường, lối sống đến chế độ ăn. Do đó, giảm tần suất và thay đổi cách chế biến có thể giúp hạn chế rủi ro ung thư mà không cần phải loại bỏ hoàn toàn món ăn yêu thích, theo Healthline.
