Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, Mykhailo Fedorov, đang dẫn đầu một cuộc cách mạng công nghệ trong quân đội nước này, với tầm nhìn biến chiến trường thành nơi thống trị của robot và trí tuệ nhân tạo (AI).
Trong trang phục giản dị gồm giày thể thao, quần jean và áo khoác nỉ, vị Bộ trưởng 35 tuổi này đã gây ấn tượng mạnh khi thị sát những vũ khí kỳ lạ nhất của đất nước, trong đó có một UAV khổng lồ với sải cánh 2,4m, có khả năng thay thế pháo tự hành 155mm để mang và thả đạn.
“Các vị có thể sản xuất loại lớn hơn nữa không?”, ông Fedorov hỏi các nhà phát triển UAV tại một triển lãm quốc phòng gần đây, nhận được câu trả lời đầy hứa hẹn: “Chúng tôi đang nghiên cứu vấn đề này”.
Tầm nhìn táo bạo
Ông Fedorov, một người truyền bá công nghệ mới, tin rằng chiến tranh đang ở giai đoạn chín muồi để đột phá. “Điều đó có nghĩa là chuyển giao càng nhiều hoạt động chiến đấu cho máy móc càng tốt, bao gồm cả những máy móc có khả năng tự đưa ra quyết định khai hoả trong tương lai”, ông tuyên bố.
“Thế giới cần an ninh, và chỉ có vũ khí tự động mới có thể đảm bảo điều đó. Vũ khí tự động là vũ khí hạt nhân mới. Các quốc gia sở hữu chúng sẽ được bảo vệ”, ông nhấn mạnh.
Mặc dù viễn cảnh robot sát thủ có vẻ đáng sợ, gợi nhớ đến những bộ phim khoa học viễn tưởng đen tối, nhưng cuộc chạy đua chế tạo chúng đang diễn ra trên toàn thế giới. Ukraine đang đi tiên phong trong việc triển khai các đội quân robot phối hợp trên mặt đất và trên không, không chỉ như một phương pháp phòng thủ hoặc chiếm giữ vị trí hiệu quả về chi phí, mà còn là một sự thay đổi cơ bản trong cách sử dụng vũ lực trên chiến trường.
Những đội quân robot này giúp giảm thiểu rủi ro cho binh lính, đồng thời gia tăng áp lực lên đối phương về cả thương vong và tổn thất thiết bị đắt tiền. Với chi phí sản xuất trong nước thấp hơn nhiều so với việc huấn luyện binh lính hoặc mua sắm xe tăng, robot sát thủ mang lại lợi thế chiến lược đáng kể.
Hiện tại, việc sử dụng AI trong vũ khí ở Ukraine vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, chủ yếu tập trung vào nhận dạng mục tiêu, giúp phi công máy bay không người lái phát hiện xe tăng ngụy trang. Tuy nhiên, công nghệ này đang được cải thiện nhanh chóng, và Bộ trưởng Fedorov coi nó là trụ cột trong việc mở rộng ứng dụng vũ khí thế hệ mới của Ukraine, hỗ trợ quân đội tiếp tục chiến đấu.
Chiến lược này, do ông Fedorov đề ra và được Tổng thống Volodymyr Zelensky ủng hộ, có tên gọi “Không, Lục, Kinh tế”. Nó hình dung việc sử dụng UAV và các loại vũ khí tiên tiến khác để đánh chặn ít nhất 95% máy bay không người lái và tên lửa của Nga, gây thương vong lớn và làm suy yếu nền kinh tế Nga bằng cách phá hủy các cảng xuất khẩu dầu mỏ.
Mâu thuẫn và thách thức
Tuy nhiên, tầm nhìn của ông Fedorov không phải không gặp phải sự phản đối. Trong quân đội Ukraine, đã bùng lên làn sóng phản đối kế hoạch chiến tranh robot của ông, bị coi là “những lời nói viễn tưởng”. Các nhà phân tích cho rằng đây là cuộc đấu tranh quyền lực giữa ông Fedorov và các tướng lĩnh.
Một số chỉ huy cho rằng ý tưởng chuyển đổi nhanh chóng sang chiến tranh không người lái là không phù hợp với thực tế khắc nghiệt của những chiến hào lầy lội và những thiệt hại khó lường về nhân sự trên chiến trường. Tuy nhiên, ông Fedorov vẫn không nao núng, làm việc 10-12 giờ mỗi ngày để thúc đẩy quân đội áp dụng công nghệ nhanh hơn.
Mối quan tâm của ông Fedorov đến công nghệ chiến tranh bắt nguồn từ niềm đam mê trò chơi điện tử thời niên thiếu. Ông đã biến sở thích này thành sự nghiệp công nghệ, bắt đầu kinh doanh quảng cáo kỹ thuật số và trở thành đối tác của Facebook. Năm 2019, ông Zelensky đã thuê ông Fedorov điều hành quảng cáo truyền thông xã hội cho chiến dịch tranh cử tổng thống, sau đó bổ nhiệm ông vào vị trí lãnh đạo bộ phụ trách số hóa các dịch vụ chính phủ khi mới 28 tuổi.
Khi chuyển đến Bộ Quốc phòng vào tháng 1 vừa qua, ông Fedorov đã mang theo một nhóm cố vấn và nhà phân tích dữ liệu trẻ tuổi, năng động. Ông thậm chí còn thiết lập một khu đánh bóng bàn tại trụ sở làm việc, tạo ra một môi trường làm việc khác biệt.
Khi cuộc chiến toàn diện bùng nổ vào năm 2022, ông Fedorov trở thành người liên lạc chính của Ukraine với các nhân vật quan trọng ở Thung lũng Silicon, mô tả cuộc chiến này như một nơi thử nghiệm cho các dự án quốc phòng. Ông đã gặp gỡ Alex Karp, giám đốc điều hành của Palantir, và Eric Schmidt, cựu giám đốc điều hành của Google, để thúc đẩy hợp tác công nghệ.
Sau cuộc gặp với ông Karp tuần này, ông Fedorov cho biết Ukraine đang hợp tác với Palantir để tích hợp sâu hơn AI vào chiến tranh, bao gồm các hệ thống phân tích các cuộc tấn công trên không, xử lý dữ liệu tình báo và lập kế hoạch cho các cuộc tấn công sâu vào Nga.
Vũ khí “thông minh” và chiến lược “phá hủy có mục tiêu”
Tại một triển lãm công nghệ quốc phòng gần đây, một loạt các sản phẩm chiến trường sáng tạo của Ukraine đã được trưng bày, bao gồm cuộn dây cáp quang dẫn hướng máy bay không người lái không bị ảnh hưởng bởi nhiễu điện tử, vũ khí làm từ bóng bay, UAV giám sát cỡ lòng bàn tay và phương tiện mặt đất không người lái màu xanh lá cây trông giống như một cái bàn gắn trên máy ủi mini.
Ngoài ra còn có hàng chục nguyên mẫu vũ khí “thông minh” nhỏ để thay thế súng máy, súng bắn tỉa, xe tăng và hệ thống pháo binh. Ông Fedorov đặc biệt chú ý đến một chiếc máy bay điều khiển từ xa cỡ lò vi sóng, có thân bằng nhựa hình ổ bánh mì, được gọi là Loaf – một máy bay không người lái phát nổ giá rẻ. “Đây là một bước ngoặt”, ông nói.
Giống như nhiều công nghệ chiến trường của Ukraine, các thiết bị này dường như được hàn hoặc dán băng keo lại với nhau trong gara của ai đó. Ông Fedorov nhấn mạnh rằng mọi thứ phải rẻ và dùng một lần, vì nhiều thứ sẽ bị bắn hạ hoặc phát nổ. Ông muốn sử dụng công nghệ này để tiêu diệt quân đội đối thủ càng nhiều càng tốt.
Hiện tại, cả hai quân đội Ukraine và Nga đều chịu thương vong cao, khi UAV liên tục bay lượn trên chiến trường, gây nguy hiểm chết người cho bất kỳ binh lính hoặc phương tiện nào di chuyển trong “vùng tiêu diệt”. Ông Fedorov gọi giai đoạn này của cuộc chiến là “phá hủy có mục tiêu”.
Dữ liệu chiến tranh và những lo ngại về đạo đức
Một điểm tích cực của cuộc chiến, theo ông Fedorov, là kho dữ liệu khổng lồ có được. Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov đang dẫn đầu một nỗ lực nhằm kiếm tiền hoặc trao đổi dữ liệu chiến tranh của Ukraine, bao gồm một thư viện hơn 500 triệu video được chú thích về chiến trường được quay bởi máy bay không người lái giám sát và tấn công. Chúng bao gồm các đoạn phim cho thấy cách con người hành xử khi UAV sát thủ tiếp cận, chẳng hạn như chạy hoặc trốn.
Hồi tháng trước, Bộ Quốc phòng Ukraine, thông qua một chương trình có tên Avenger Labs, đã mở các bộ dữ liệu cho các công ty từ các quốc gia đồng minh để đào tạo các mô hình trí tuệ nhân tạo. Mặc dù các nhóm nhân quyền phản đối việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong vũ khí gây chết người, ông Fedorov lập luận rằng “rủi ro không cao như bạn nghĩ”. Hiện tại, công nghệ này chủ yếu tập trung vào việc xác định thiết bị quân sự, chứ không phải binh lính.
Việc sử dụng các robot này đặt ra những lo ngại về mặt đạo đức và pháp lý, bao gồm cả các vấn đề về trách nhiệm giải trình khi nhiều hệ thống vũ khí được triển khai cùng một lúc, và các vấn đề liên quan đến việc giảm bớt sự kiềm chế trong việc sử dụng chúng.
Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy robot sát thủ không còn chỉ tồn tại trong phim khoa học viễn tưởng nữa. Chúng đã có thật và sẽ tồn tại lâu dài, làm tăng nhu cầu về các quy định quốc tế đối với việc sản xuất, thử nghiệm và sử dụng vũ khí được hỗ trợ bởi AI.
Hãng AFP ngày 4.5 dẫn lời Thị trưởng Moscow Sergei Sobyanin cho hay một máy bay không người lái (UAV) của Ukraine lao trúng một tòa nhà dân cư cao tầng tại Moscow.
Vụ tấn công hiếm hoi vào Moscow diễn ra trong bối cảnh thủ đô Nga được bảo vệ nghiêm ngặt trước thềm cuộc duyệt binh thường niên kỷ niệm ngày Chiến thắng (ngày 9.5) của Nga. Cuộc duyệt binh năm nay sẽ được tổ chức mà không có khí tài quân sự trong bối cảnh mối đe dọa từ các cuộc tấn công của Ukraine gia tăng.
"Một máy bay không người lái đã rơi xuống một tòa nhà trong khu vực đường Mosfilmovskaya. Không có thương vong", ông Sobyanin cho biết, đề cập đến một khu phố cách Điện Kremlin khoảng 10 km.
Ông nói thêm rằng hai UAV nhắm vào Moscow đã bị hệ thống phòng không ngăn chặn trong đêm. Một UAV khác của Ukraine đã bị bắn hạ trên bầu trời thủ đô Nga vào sáng sớm ngày 4.5.
Đài truyền hình nhà nước Nga Rossiya-1 đã công bố một video cho thấy những bức tường hư hại và cửa bị vỡ bên trong một căn hộ.
"Họ lo sợ UAV có thể bay lượn trên Quảng trường Đỏ. Điều này nói lên nhiều điều, nó cho thấy họ không mạnh", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu khi tham gia cùng các nhà lãnh đạo châu Âu tại một hội nghị thượng đỉnh ở Armenia, đề cập quyết định của Nga không đưa thiếu sinh quân và khí tài quân sự vào cuộc duyệt binh năm nay.
Liên quan tình hình ở tiền tuyến, hãng TASS ngày 4.5 dẫn lời chuyên gia phân tích quân sự Nga Andrey Marochko cho biết lực lượng nước này đã giành quyền kiểm soát thêm 13 ngôi làng tại các tỉnh Kharkiv, Sumy, Zaporizhzhia và Donetsk ở Ukraine.
Dẫn số liệu từ Bộ Quốc phòng Nga, ông nêu tên các ngôi làng gồm Miropolskoye ở Sumy, Verkhnyaya Pisarevka, Volchanskiye Khutora, Zybino, Veterinarnoye và Pokalyanoye ở Kharkiv, Dibrova, Grishino, Ilyichovka, Ilyinovka, Novodmitrovka và Novoaleksandrovka ở Donetsk, và Boikovo ở Zaporizhzhia.
Ukraine chưa bình luận về phát biểu trên. Tại tỉnh Kharkiv, chính quyền địa phương ngày 4.5 cho hay một tên lửa Nga phóng đến thị trấn Merefa khiến 6 người thiệt mạng và hơn 30 người bị thương.
Tỉnh trưởng Kharkiv Oleh Syniehubov cho hay ít nhất 10 ngôi nhà, một tòa nhà hành chính, 4 cửa hiệu, một tiệm sửa chữa ô tô và một cơ sở thực phẩm bị thiệt hại trong cuộc tấn công.
Nga chưa bình luận về thông tin trên, nhưng trước nay luôn bác bỏ mọi cáo buộc tấn công nhắm vào dân thường.
Tổng thống Zelensky đã đến thủ đô Yerevan của Armenia vào ngày 3.5 để tham dự Hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng chính trị châu Âu. Theo tờ The Kyiv Independent, trong ngày đầu tiên của chuyến thăm, ông Zelensky đã có các cuộc gặp song phương với thủ tướng Anh, Na Uy, Phần Lan và Cộng hòa Czech.
Sau đó, Tổng thống Zelensky tham gia cuộc thảo luận theo "thể thức Washington", bao gồm các nhà lãnh đạo Pháp, Anh, Ý, Na Uy, Ba Lan, Phần Lan, Canada, cũng như các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) và NATO vào ngày 4.5.
Lãnh đạo của hơn 40 quốc gia châu Âu đã tập trung tại hội nghị để thảo luận về các chiến lược chấm dứt chiến sự ở Ukraine và Iran.
"Điều quan trọng là tăng cường an ninh và phối hợp cho tất cả chúng ta", ông Zelensky viết trên mạng xã hội sau khi hạ cánh.
Kết thúc các cuộc họp vào ngày 3.5, ông Zelensky cho biết mục tiêu của ông trong ngày đầu tiên chủ yếu tập trung vào việc tăng cường phòng không của Ukraine và hỗ trợ năng lượng trước mùa đông tới, cũng như đẩy nhanh việc giải ngân khoản vay 90 tỉ euro của EU cho Ukraine.
Ông Zelensky cũng cho biết ông và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã nhất trí tiến hành một "thỏa thuận UAV" giữa Kyiv và EU.
"Chúng tôi đang chuẩn bị một kế hoạch cho phép tạo ra cơ sở hạ tầng an ninh cần thiết", ông Zelensky nói thêm.
Đây là lần đầu tiên ông Zelensky tới Armenia kể từ khi nhậm chức vào năm 2019. Ông gặp Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan lần đầu vào năm 2023 tại Hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng chính trị châu Âu ở Tây Ban Nha.
Tại cuộc hội kiến Thủ tướng Lý Cường chiều 15/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam mong muốn cùng Trung Quốc thúc đẩy quan hệ phát triển toàn diện, lên tầm cao mới, trong đó hợp tác thực chất, cùng có lợi trên các lĩnh vực là nền tảng, động lực cho sự phát triển ổn định, lành mạnh và bền vững trong giai đoạn mới.
Thủ tướng Lý Cường khẳng định Trung Quốc kiên trì chính sách hữu nghị với Việt Nam, luôn coi Việt Nam là phương hướng ưu tiên trong chính sách ngoại giao láng giềng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên xác lập tầm cao mới cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và du lịch, tăng cường hợp tác thương mại cân bằng, bền vững hơn; thúc đẩy liên kết kinh tế, tạo đột phá về kết nối hạ tầng chiến lược, dành ưu tiên cao nhất cho hợp tác đường sắt, đẩy mạnh kết nối với Trung Á và châu Âu.
Việt Nam đề nghị Trung Quốc cung cấp vốn vay, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ để làm chủ vận hành, bảo trì, sửa chữa các loại hình đường sắt điện khí hóa, nhân rộng mô hình cửa khẩu thông minh, triển khai đồng bộ khu hợp tác kinh tế qua biên giới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Trung Quốc tạo điều kiện để Việt Nam tham gia chuỗi hoạt động "Chia sẻ thị trường lớn - Xuất khẩu Trung Quốc", mở cửa cho hàng nông thủy sản và chăn nuôi Việt Nam, nâng công suất và sản lượng điện nhập khẩu từ Trung Quốc.
Hai bên thúc đẩy hợp tác đầu tư chất lượng cao, hợp tác khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, tài chính, nông nghiệp, môi trường, chuyển giao công nghệ trong các ngành mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, khu thương mại tự do, đô thị thông minh, chế tạo thông minh, xử lý ô nhiễm môi trường tại đô thị lớn, đẩy nhanh triển khai các dự án do Trung Quốc viện trợ.
Thủ tướng Lý Cường nhấn mạnh Trung Quốc coi trọng hợp tác thực chất, cùng có lợi với Việt Nam, đề nghị ưu tiên triển khai hợp tác kết nối cơ sở hạ tầng chiến lược, nhất là hợp tác về công nghệ, đào tạo nhân lực, huy động vốn trong lĩnh vực đường sắt, triển khai tốt các dự án đường sắt khổ tiêu chuẩn kết nối hai nước, thúc đẩy kết nối logistics đa phương thức.
Trung Quốc sẵn sàng cùng Việt Nam thúc đẩy nâng tầm hợp tác thương mại cân bằng hơn, sẽ nhập khẩu nhiều hơn các nông sản chất lượng cao của Việt Nam, ủng hộ Việt Nam tham gia chuỗi hoạt động "Chia sẻ thị trường lớn - Xuất khẩu Trung Quốc" và cùng hợp tác xây dựng khu hợp tác kinh tế qua biên giới.
Thủ tướng Lý Cường khẳng định Trung Quốc khuyến khích mở rộng đầu tư song phương, xây dựng chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất an toàn, ổn định ở khu vực, ủng hộ ngày càng nhiều doanh nghiệp có thực lực của Trung Quốc mở rộng đầu tư chất lượng cao vào Việt Nam.
Lãnh đạo Trung Quốc đề nghị hai bên cùng nghiên cứu, thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác tiên tiến mới, trọng tâm là khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo trở thành điểm sáng mới.
Trung Quốc sẵn sàng cùng Việt Nam triển khai các chương trình, kế hoạch cụ thể trong Năm hợp tác du lịch 2026 - 2027, đẩy mạnh hợp tác giáo dục đào tạo, nhất là nhân tài chất lượng cao.
Hai bên nhất trí tăng cường hợp tác đa phương chặt chẽ hơn, nhất trí cùng kiểm soát và xử lý tốt hơn bất đồng, duy trì hòa bình, ổn định ở trên biển, củng cố môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mỗi nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng ngày hội kiến Chủ tịch Nhân đại (Quốc hội Trung Quốc) Triệu Lạc Tế, đề nghị làm sâu sắc hơn nữa giao lưu, hợp tác hữu nghị giữa quốc hội hai nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn cơ quan lập pháp hai nước phát huy vai trò xây dựng pháp luật và giám sát, tiếp tục mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác giữa hai bên, nhất là trong các lĩnh vực ngoại giao, quốc phòng, an ninh, thương mại, đầu tư, du lịch.
Ông Triệu Lạc Tế khẳng định Nhân đại Trung Quốc sẵn sàng cùng Quốc hội Việt Nam tăng cường giao lưu hữu nghị và hợp tác thiết thực, mời Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm Trung Quốc, đồng chủ trì kỳ họp Ủy ban hợp tác giữa hai cơ quan lập pháp lần thứ hai.
Chủ tịch Nhân đại Trung Quốc giới thiệu với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm một số bộ luật mới đáng chú ý của Trung Quốc, bao gồm Pháp điển về Môi trường sinh thái, Luật thúc đẩy đoàn kết, tiến bộ dân tộc và Luật Quy hoạch phát triển quốc gia.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tối nay chủ trì quốc yến chiêu đãi Tổng thống Mỹ Donald Trump. Sự kiện diễn ra tại Đại lễ đường Nhân dân với sự tham dự của nhiều quan chức cấp cao hai bên.
Danny Kemp, phóng viên chuyên trách Nhà Trắng của hãng thông tấn AFP, cho biết các món được phục vụ trong quốc yến gồm súp cà chua tôm hùm, sườn bò giòn, vịt quay Bắc Kinh, rau củ hầm, cá hồi nấu chậm dùng kèm sốt mù tạt, bánh bao nhân thịt heo áp chảo.
Món tráng miệng gồm bánh ngọt hình vỏ ốc, tiramisu, trái cây và kem.
Theo CNN, quốc yến gồm các món đặc sản Trung Quốc, nhưng một số món được điều chỉnh để phù hợp với khẩu vị khá kén chọn của Tổng thống Mỹ.
"Vì tương lai tươi sáng của quan hệ Trung - Mỹ, vì tình hữu nghị giữa hai dân tộc, vì sức khỏe của Tổng thống Trump cùng tất cả quý vị khách quý có mặt tại đây", ông Tập nói khi nâng ly chúc mừng trong quốc yến.
Chủ tịch Trung Quốc thêm rằng sự phát triển của Trung Quốc có thể "song hành" với "làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", đề cập phong trào do Tổng thống Trump khởi xướng. "Đạt được sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa và làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại hoàn toàn có thể song hành, giúp đỡ lẫn nhau thành công và thúc đẩy sự thịnh vượng của toàn thế giới", ông nói.
Tổng thống Mỹ cho biết cuộc hội đàm trước đó với Chủ tịch Trung Quốc "vô cùng tích cực, hiệu quả", mô tả quốc yến là "cơ hội quý giá khác để thảo luận giữa những người bạn".
"Tôi muốn nâng ly chúc mừng mối quan hệ phong phú và bền vững giữa nhân dân Mỹ và Trung Quốc. Đó là mối quan hệ rất đặc biệt", Tổng thống Mỹ cho hay.
Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc đã sử dụng sức mạnh biểu tượng của ẩm thực trong những sự kiện ngoại giao mang tính dấu mốc, cũng như khi tiếp đón những vị khách quốc tế quan trọng. Trong chuyến thăm Trung Quốc năm 2017, ông Trump từng được phục vụ các món mang phong cách ẩm thực Hoài Dương, một trong 8 trường phái ẩm thực lớn của Trung Quốc.
