Hòa trong tiếng cồng chiêng vang vọng, lễ cưới truyền thống của đồng bào Chăm Hroi được tái hiện sống động tại làng Canh Tiến, xã Canh Vinh (Gia Lai), thu hút đông đảo du khách.
Đây là điểm nhấn trong chuỗi sự kiện “Điểm hẹn Canh Tiến – Nơi hòa quyện cùng thiên nhiên” diễn ra ngày 25-26/4, nhân kỷ niệm 51 năm Ngày Thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026) và hưởng ứng Năm Du lịch Quốc gia – Gia Lai 2026.
Không chỉ là hoạt động văn hóa, sự kiện còn mở ra không gian trải nghiệm đậm bản sắc, nơi du khách được “nghe núi rừng kể chuyện” qua những nghi lễ cổ xưa được phục dựng gần như nguyên bản.
Canh Tiến từng là ngôi làng biệt lập giữa đại ngàn. Để vào đây, người dân phải đi đò vượt hồ Núi Một hoặc băng rừng, qua đèo Nha Sam hiểm trở. Giờ đây, khi hạ tầng giao thông được đầu tư, điện lưới quốc gia phủ tới, diện mạo làng đã có nhiều đổi thay.
Theo lãnh đạo xã Canh Vinh, không chỉ chuyển mình về kinh tế – xã hội, Canh Tiến còn là nơi hội tụ văn hóa của đồng bào Ba Na, Chăm, cùng hệ sinh thái suối, rừng còn khá nguyên sơ, giàu tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng.
Người Chăm Hroi ở Canh Tiến theo chế độ mẫu hệ nên lễ cưới được tổ chức tại nhà gái. Trước ngày cưới, em gái cô dâu cùng đại diện nhà gái sang nhà trai để thay cô dâu thực hiện nghi thức “bắt chồng”.
Sau đó, lễ cúng cưới chính thức được diễn ra trước sự chứng kiến của họ hàng hai bên và bản làng. Nghi thức này được những ông Chơ No (ông mai mối) hai bên đảm nhiệm.
Điểm khiến nhiều du khách thích thú chính là các lễ vật trong lễ cưới. Không cầu kỳ, xa xỉ, tất cả đều gắn với đời sống thường nhật nhưng mang giá trị biểu trưng sâu sắc. Một mâm lễ cơ bản gồm ghè rượu, gà, nồi đồng, vòng tay, kiềng bạc, sáp ong, trầu cau và thau đồng đựng nước. Mỗi vật phẩm không chỉ là sính lễ mà còn thể hiện sự gắn kết, lời chúc về cuộc sống đủ đầy, bền chặt của đôi vợ chồng trẻ.
Theo ông Vũ Trọng Tiến, Phó Chủ tịch UBND xã Canh Vinh, việc phục dựng lễ cưới truyền thống của người Chăm Hroi không chỉ nhằm tạo điểm nhấn cho du lịch mà còn góp phần gìn giữ một nghi lễ độc đáo đang dần mai một.
Mỗi nghi thức, mỗi lễ vật trong lễ cưới đều chứa đựng những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và quan niệm sống của cộng đồng, cần được bảo tồn và truyền lại cho thế hệ trẻ.
“Thông qua việc tái hiện, chúng tôi mong muốn giúp người dân, đặc biệt là lớp trẻ hiểu hơn về phong tục của dân tộc mình, từ đó nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa”, ông Tiến nói.
Ông cũng cho rằng thông qua chuỗi sự kiện “Điểm hẹn Canh Tiến – Nơi hòa quyện cùng thiên nhiên” là cơ hội quảng bá hình ảnh Canh Tiến, một vùng đất giàu bản sắc, thân thiện và giàu tiềm năng; đồng thời từng bước xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, nâng cao đời sống người dân.
“Quan trọng hơn, đây là dịp khơi dậy niềm tự hào văn hóa, để mỗi người dân trở thành một đại sứ du lịch cho quê hương”, ông Tiến nhấn mạnh.
Cụ thể, Bộ Quốc phòng nhận được câu hỏi của công dân qua chương trình Dân hỏi - Bộ trưởng trả lời, liên quan đến điều kiện đăng ký thi, xét tuyển viên chức quốc phòng tại các trường, học viện trong quân đội.
Theo đó, người hỏi đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành lịch sử học trong nước, hiện đang học thạc sĩ tại trường sư phạm từ tháng 10-2025 và chưa tham gia nghĩa vụ quân sự hay đào tạo sĩ quan dự bị.
Người này băn khoăn liệu trong trường hợp đó có đủ điều kiện đăng ký dự tuyển viên chức quốc phòng hay không.
Cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng cho biết việc tuyển dụng viên chức quốc phòng hiện được thực hiện theo quy định của Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 98/2025/QH15) và các thông tư hướng dẫn liên quan.
Theo quy định, đối tượng tuyển dụng viên chức quốc phòng là công dân Việt Nam 18 tuổi trở lên, thường trú trên lãnh thổ Việt Nam; không bao gồm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp khi chức vụ, chức danh đảm nhiệm không còn nhu cầu bố trí; hạ sĩ quan, binh sĩ hết thời hạn phục vụ tại ngũ.
Về điều kiện, tiêu chuẩn, ứng viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, sức khỏe, lý lịch rõ ràng, tự nguyện phục vụ trong quân đội; có văn bằng, chứng chỉ, trình độ chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc có năng khiếu, kỹ năng phù hợp với chức danh nghề nghiệp của viên chức quốc phòng; đồng thời quân đội có nhu cầu biên chế.
Như vậy, Bộ Quốc phòng khẳng định pháp luật hiện không quy định ứng viên tuyển dụng viên chức quốc phòng phải có thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc đã qua đào tạo, được phong quân hàm sĩ quan dự bị mới được xem xét tuyển dụng.
Naveena Vanamala, 26 tuổi, ở Mumbai ngồi để chuyên viên trang điểm vẽ những chấm trắng nhỏ phía trên lông mày. Cô đang chuẩn bị bước vào lễ cưới mà hoa cài tóc vẫn chưa có.
Ở Ấn Độ, bố cô dâu là người lo toàn bộ hôn lễ. Nhưng bố Naveena đã qua đời 6 tháng trước nên cô phải tự xoay xở và đối mặt áp lực tài chính.
Naveena làm nhân viên marketing, thu nhập khoảng 145 USD mỗi tháng. Ngân sách dự kiến cho đám cưới ban đầu là 3.200 USD nhưng đã tăng gấp đôi. Cô phải vay ngân hàng. Chú rể đang trả nợ mua nhà cũng phải thế chấp căn hộ để vay thêm. "Chúng tôi biết vay nợ nhiều đến mức này để làm đám cưới là không đáng, nhưng không còn lựa chọn nào khác", cô nói.
Theo báo cáo của Jefferies Financial Group, ngân hàng đầu tư và dịch vụ tài chính, trụ sở New York (Mỹ), các đám cưới ở Ấn Độ thường kéo dài nhiều ngày, tốn kém và là ngành công nghiệp trị giá khoảng 130 tỷ USD.
Ở quốc gia Nam Á này, hôn nhân gắn chặt với tài chính và áp lực xã hội. Gia đình nhà gái thường gánh phần lớn chi phí. Một số nơi vẫn tồn tại phong tục cô dâu về nhà chồng phải có hồi môn. Với các hộ thu nhập thấp, một đám cưới lớn dễ đẩy gia đình vào nợ nần. Dữ liệu của Jefferies cho thấy chi tiêu cho đám cưới trung bình tại Ấn Độ gấp khoảng hai lần chi cho giáo dục.
Tại Delhi, cha của cô dâu Kaveri Mehta đứng gần lối vào, theo dõi đường đi và điện thoại khi chờ khách. Khi thấy con gái đi ngang qua và mỉm cười, ông bớt căng thẳng vì hiểu mọi chuyện đang suôn sẻ.
Đám cưới của Kaveri có hàng trăm khách mời, nhiều người bay từ nước ngoài về. Đội ngũ phục vụ lên đến 150 người. Dù muốn tổ chức gọn nhẹ, cô cho biết khó tránh áp lực xã hội và quy tắc mời khách. Người cha nói chi phí có thể lên tới hàng trăm nghìn USD.
Vikramjeet Sharma, giám đốc công ty tổ chức đám cưới sang trọng, cho biết trung bình khách hàng của ông chi từ 500.000 USD đến 3 triệu USD. Quy mô đám cưới tăng mạnh trong 20 năm qua.
Tại miền Bắc Ấn Độ, Anamika Upadhayay tham gia một lễ cưới tập thể cùng nhiều cặp đôi khác. Cô chọn hình thức này vì gia đình không đủ khả năng tổ chức đám cưới truyền thống. Chi phí giảm đáng kể, nhưng không gian riêng tư cũng bị hạn chế.
Mỗi cặp vợ chồng tham gia hôn lễ tập thể được nhận bộ đồ gia dụng trị giá khoảng 1.000 USD. Món quà của ban tổ chức này cũng được xem như của hồi môn. Với nhiều gia đình, giá trị bộ đồ gia dụng tương đương thu nhập cả năm. Chương trình do chính quyền địa phương tổ chức nhằm giảm gánh nặng nợ cưới, đặc biệt từ các khoản vay lãi cao.
Bên cạnh chi phí tổ chức đám cưới, của hồi môn là một gánh nặng khác của các gia đình cô dâu. Dù tục lệ này đã bị luật pháp cấm, thực tế vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. Mỗi năm, hàng nghìn vụ việc liên quan được ghi nhận, cho thấy khoảng cách giữa luật và đời sống.
Luật sư Kunal Madan cho biết các yêu cầu tài chính trong hôn nhân thường không được nói trực tiếp, nhưng tích lũy dần theo thời gian, tạo áp lực lớn lên gia đình cô dâu. Áp lực này không đến từ một khoản cụ thể mà lan qua nhiều chi tiết trong quá trình chuẩn bị và cả sau cưới.
Trở lại Mumbai, mẹ của Naveena Vanamala đi lại trong lễ cưới, chào hỏi người thân. Hơn 500 khách mời đã đến dự. Các nhiếp ảnh gia vây quanh cô dâu, trong khi đồ ăn liên tục được phục vụ. Trong ngày cưới, cô "cảm giác như mình đã trở thành người nổi tiếng". Nhưng phía sau sự hào nhoáng này là những khoản vay chồng chất và kế hoạch trả nợ kéo dài nhiều năm.
"Đám cưới đúng là mọi thứ tôi từng mơ ước", cô nói. "Nhưng tôi sẽ còn căng thẳng cho đến khi trả hết nợ".
Tháng 1/2026, bộ sưu tập thời trang cao cấp của Chanel có sự góp mặt của Tăng Bảo Trân - người mẫu 60 tuổi mang mái tóc bạc và nếp nhăn tự nhiên. "Đây không chỉ là thành tựu cá nhân, mà tôi nghĩ nó còn đại diện cho quê hương", bà nói.
Cơ duyên thời trang của bà bắt đầu từ 10 năm trước. Khi đưa các con đến phim trường, bà nhận chụp ảnh bán thời gian. Năm 2024, một nhiếp ảnh gia phát hiện tố chất của bà, mở đường cho bản hợp đồng chuyên nghiệp.
Tháng 10/2024, bà nhận lời mời trình diễn tại Tuần lễ thời trang Paris từ thương hiệu Miu Miu. "Lúc đó tôi 58 tuổi, đã nuôi lớn các con và xác định đây là thời điểm xây dựng sự nghiệp. Vì từng trải qua nhiều biến cố, tôi không lo lắng mà thoải mái bước đi", bà kể.
Bà Tăng Bảo Trân sinh ra tại Hong Kong trong gia đình có 8 người con. Cha mẹ trọng nam khinh nữ, không cho con gái học hành.
Tuổi thơ bà trôi qua trong sợ hãi, bởi mọi hành động nhỏ đều có thể chọc giận cha. Có lần Bảo Trân tắm cho em trai khiến đứa bé khóc. Người cha tức giận hắt chai dầu hỏa lên người Bảo Trân, quẹt diêm ném vào. May mắn bà né được ngọn lửa.
Ý thức chỉ con đường học vấn mới giúp thoát khỏi bi kịch, bà dùng đèn pin học bài trong chăn. Bị cha phát hiện và đá vào lưng không đứng dậy nổi, mẹ Bảo Trân đành khuyên con trốn khỏi nhà. Để tồn tại, cô gái 16 tuổi làm việc từ 15h đến 22h30 và đi học buổi sáng. "Giai đoạn đó rất khó khăn. Tôi có thể nhịn đói, nhưng việc bị cấm gặp mẹ làm tôi đau lòng", bà kể.
Hai năm trước, người cha gọi điện xin lỗi. Bà cho biết chưa từng hận ông. "Nếu không có hoàn cảnh đó, tôi đã không mạnh mẽ. Ngay cả khi ngày mai trắng tay, tôi vẫn có thể tồn tại", bà nói.
Không ép con thành tích
Năm 18 tuổi, Bảo Trân làm việc ở ngân hàng. Được một số nhiếp ảnh gia chú ý và khuyên thi Hoa hậu Hong Kong, bà từ chối vì muốn chăm lo cho gia đình. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân đầu đổ vỡ sau hai năm. Đồng lương không đủ trang trải khiến bà mất quyền nuôi con gái đầu lòng.
Năm 27 tuổi, bà kết hôn với người chồng hiện tại. Qua 32 năm chung sống, họ có sáu con gái. Trải qua tuổi thơ bạo hành, bà không dùng đòn roi với các con, cũng không ép con cái phải đứng đầu về điểm số. "Các con có thể đi con đường riêng, trở thành người bình thường nhưng tử tế cũng mang lại lợi ích cho xã hội", bà cho biết.
Năm 29 tuổi, bà làm giám đốc hành chính tại một văn phòng đại diện ngân hàng Đức. Việc mang thai khiến bà bị sa thải. Từ đó, bà lui về chăm sóc gia đình, hỗ trợ chồng sổ sách đầu tư và học cắm hoa, yoga.
Hơn 20 năm nay, bà duy trì lịch bơi lội, nâng tạ, giãn cơ, đan xen đánh cầu lông và tập pilates. Hiện tại, khi người chồng lùi khỏi công việc, bà bắt đầu nhận các hợp đồng làm người mẫu ở nhiều quốc gia. Vẻ ngoài mang dấu ấn thời gian giúp bà tạo điểm nhấn cho các bộ trang phục.
Hiện tại, khi người chồng rút lui khỏi công việc để tập trung cho âm nhạc, bà Bảo Trân lại có hợp đồng làm người mẫu ở nhiều quốc gia. Sự từng trải và vẻ ngoài mang dấu ấn thời gian của bà gia tăng chiều sâu cho các thiết kế.
Từ hành trình bứt phá giới hạn, người phụ nữ 60 tuổi thấu hiểu khó khăn của giới trẻ khi trí tuệ nhân tạo dần thay thế nhiều công việc. Dù vậy, bà nhấn mạnh sự thay thế đó không tuyệt đối: "Hãy dốc sức khám phá thế giới, tận dụng thế mạnh riêng, tránh xa tiêu cực và nỗ lực làm tốt nhất có thể".
Nói về công việc ở độ tuổi hiện tại, bà cho biết: "Tại sao phải đóng khung mình ở tuổi 60? Nghỉ hưu không nằm trong từ điển của tôi. Chừng nào còn đi được, tôi sẽ tiếp tục làm việc".
