Có một nghịch lý đang diễn ra tại các cổng dự án nhà ở xã hội phía bắc. Cùng một bộ hồ sơ mua nhà, nếu người lao động tự đi làm thì mất nhiều tháng và thường bị trả lại vì thiếu giấy tờ. Nhưng nếu trao cho nhóm môi giới đứng ngay trước dự án thì chỉ mất 4 – 7 triệu đồng và vài ngày là xong.
Con số này không phải giả thuyết mà là mức giá xử lý hồ sơ được Công an tỉnh Bắc Ninh công bố ngày 17.3 khi khởi tố 5 bị can về tội “làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức” tại dự án Thống Nhất Smart City.
Trước đó 3 tháng, Công an tỉnh Thái Nguyên cũng đã khởi tố một nhóm tương tự tại dự án khu dân cư Đại Thắng.
Khi việc làm sai lại nhanh và chắc chắn hơn việc làm đúng thì lỗi không nằm ở người chọn đường tắt mà nằm ở chính con đường chính ngạch.
Về mặt pháp lý, hành vi làm giả giấy xác nhận đối tượng, giấy xác nhận điều kiện thu nhập, đơn xác nhận tiền lương rồi hợp thức hóa hồ sơ mua nhà ở xã hội cấu thành tội “làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức” theo điều 341 bộ luật Hình sự năm 2015.
Khung cơ bản tại khoản 1 quy định phạt tiền từ 30 – 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm.
Khung tại khoản 2 nâng lên từ 2 đến 5 năm tù nếu thuộc một trong các trường hợp định khung tăng nặng như làm giả từ 2 đến 5 tài liệu, thu lợi bất chính từ 10 đến dưới 50 triệu đồng.
Khung tại khoản 3 là 3 đến 7 năm tù nếu làm giả từ 6 tài liệu trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên. Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố theo khoản 3 điều 341.
Vấn đề là khi người mua ký vào bộ hồ sơ do môi giới lập khống, biết rõ mình không đủ điều kiện mà vẫn nộp cho chủ đầu tư, họ cũng đã đồng phạm với vai trò người sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật.
Đây không phải là suy đoán mà là hệ quả trực tiếp từ cấu trúc tội danh ghép của điều 341. Giấc mơ an cư trong trường hợp này có thể kết thúc bằng một bản án treo hoặc một bản án tù giam tùy vào mức độ hiểu biết và sự thành khẩn khi bị phát hiện.
Nhưng tập trung toàn bộ sự chú ý vào người mua và nhóm môi giới sẽ là cách tiếp cận sai. Hồ sơ mua nhà ở xã hội không phải thứ người ta tự lập rồi tự phê duyệt.
Theo quy trình được quy định tại Nghị định 100/2024/NĐ-CP, đã được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 261/2025/NĐ-CP và Nghị định 54/2026/NĐ-CP, bộ hồ sơ phải đi qua ít nhất 3 lớp kiểm tra, gồm: chủ đầu tư tiếp nhận và đối chiếu điều kiện, Sở Xây dựng địa phương kiểm tra nhằm loại trừ việc một đối tượng được hỗ trợ nhiều lần và công an cấp xã phối hợp hậu kiểm thông tin thu nhập theo quy định mới tại Nghị định 54/2026.
Ba lớp kiểm tra đó, trên lý thuyết, đủ để một bộ hồ sơ khống không thể lọt qua. Thực tế lại cho thấy hàng trăm bộ đã lọt qua tại dự án Thống Nhất Smart City và dự án khu dân cư Đại Thắng.
Khi một cơ chế 3 lớp không chặn được hành vi được thực hiện công khai thì cơ chế đó chỉ tồn tại trên văn bản hoặc là có người ở một trong 3 lớp đã “nhắm mắt cho qua”.
Cả hai khả năng đều đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của cơ quan chức năng chứ không chỉ của nhóm môi giới bị khởi tố.
Chỉ thị số 34/CT-TTg ngày 11.12.2025 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định rất rõ nguyên tắc trách nhiệm. UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về kết quả thực hiện chính sách phát triển, bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội trên địa bàn.
Bộ Xây dựng có trách nhiệm hướng dẫn, hoàn thiện hệ thống thông tin phục vụ hậu kiểm trên phạm vi cả nước và tổ chức kiểm tra chuyên đề. Bộ Công an có trách nhiệm chỉ đạo công an cấp xã xác nhận điều kiện thu nhập và điều tra các hành vi môi giới trái phép.
Cả 3 cấp đều được giao nhiệm vụ cụ thể. Thế nhưng từ tháng 12.2025 đến nay, chưa có địa phương nào công khai danh tính cán bộ Sở Xây dựng hoặc công an cấp xã đã ký xác nhận trên các bộ hồ sơ bị làm giả mà hàng trăm căn hộ đã được bán. Chưa có chủ đầu tư nào bị xử lý hành chính với lý do tiếp nhận hồ sơ không đủ điều kiện.
Một chính sách an sinh xã hội không thể chỉ được bảo vệ bằng việc khởi tố nhóm môi giới ở vòng ngoài. Nghị định 54/2026/NĐ-CP đã bổ sung cơ chế công khai danh sách người mua sau khi ký hợp đồng lên hệ thống thông tin quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản. Đồng thời giao công an cấp xã phối hợp hậu kiểm thu nhập trong các trường hợp cần thiết. Nhưng cơ chế hậu kiểm chỉ có ý nghĩa khi đi kèm một cơ chế truy trách nhiệm rõ ràng đối với người đã ký xác nhận sai.
Nếu một cán bộ xã ký xác nhận tình trạng nhà ở hoặc xác nhận thu nhập cho người không đủ điều kiện, hành vi đó có thể cấu thành tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo điều 360 bộ luật Hình sự, hoặc tội “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” theo điều 356 nếu có yếu tố vụ lợi.
Niềm tin vào chính sách an sinh xã hội không bị xói mòn bởi vài nhóm môi giới. Nó bị xói mòn khi người lao động thu nhập thấp sau khi tuân thủ đầy đủ quy định, vẫn nhìn thấy những căn hộ đáng lẽ dành cho mình được sang tay công khai với giá chênh lệch hàng trăm triệu đồng.
Một chính sách lớn không thể vận hành bằng những cú hích từ trên xuống mỗi khi có vụ việc nổi cộm. Nó phải vận hành bằng một cơ chế chịu trách nhiệm thường trực tại chính nơi bộ hồ sơ được ký xác nhận.
Từ 2 vụ án tại Bắc Ninh và Thái Nguyên, điều cần làm không phải là ban hành thêm chỉ thị hay thông tư. Cần làm ngay 3 việc cụ thể để thay đổi tình hình.
Thứ nhất là công khai trên cổng thông tin Sở Xây dựng danh tính đầy đủ của cán bộ đã ký xác nhận đối tượng và điều kiện thu nhập trên mỗi bộ hồ sơ được duyệt, kèm theo cơ chế khiếu nại của người dân.
Thứ hai là mở rộng điều tra các vụ án đã khởi tố theo hướng xem xét trách nhiệm hình sự của người ký xác nhận sai theo điều 360 hoặc điều 356 bộ luật Hình sự, không để dừng lại ở nhóm môi giới trung gian.
Thứ ba là bổ sung vào luật Nhà ở một điều khoản về trách nhiệm liên đới của chủ đầu tư khi tiếp nhận hồ sơ không đủ điều kiện, thay vì chỉ buộc người mua phải trả lại căn hộ.
Khi chịu trách nhiệm được phân bổ đều trên toàn bộ chuỗi xét duyệt, hành vi hợp thức hóa sẽ không còn chỗ để hình thành mặt bằng giá công khai như đã xảy ra.
Mục tiêu một triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030 không thể đạt được bằng những con số tiến độ trên báo cáo. Nó chỉ có ý nghĩa khi người công nhân thu nhập 8 triệu đồng/tháng tin rằng nếu mình tuân thủ đúng quy trình, mình sẽ có cơ hội.
Niềm tin một khi đã mất thì không thể khôi phục bằng cách khởi tố thêm vài nhóm môi giới mà chỉ có thể khôi phục bằng việc để người thu nhập thấp nhìn thấy cán bộ nào đã ký xác nhận sai phải chịu trách nhiệm hình sự tương xứng với hậu quả họ gây ra.
Đó không phải là một yêu cầu khắt khe mà là điều kiện tối thiểu để một chính sách an sinh xã hội giữ được tính chính danh.
Pháp luật chúng ta quy định thế nào về loại tội phạm này, và thực tiễn xét xử cho thấy những người ra tay với trẻ nhỏ sẽ phải trả giá ra sao?
Những năm gần đây, mức độ các vụ bạo hành ngày càng nghiêm trọng, nhiều vụ để lại thương tích nặng nề hoặc khiến nạn nhân tử vong. Điểm chung của hầu hết các vụ: thủ phạm là người thân trong gia đình, người tình của cha hoặc mẹ, hoặc người được giao trực tiếp trông nom trẻ.
Trẻ em, đặc biệt trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, hoàn toàn không có khả năng tự vệ, không thể cầu cứu, không thể kể lại sự thật với ai.
Đó là lý do pháp luật dành sự bảo vệ đặc biệt và nghiêm khắc đặc biệt cho nhóm nạn nhân này.
Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định chặt chẽ, đủ sức trừng trị mọi hành vi bạo hành trẻ em, tùy theo tính chất, mức độ và mối quan hệ giữa người gây hại với nạn nhân. Cụ thể:
- Người không phải cha mẹ ruột nhưng đang sống chung, trực tiếp chăm sóc trẻ mà có hành vi đối xử tàn ác, đánh đập, bỏ đói, hành hạ bị xử lý về tội "hành hạ người khác" theo Điều 140 Bộ luật Hình sự năm 2015. Khi nạn nhân là trẻ dưới 16 tuổi, phạt tù từ 1-3 năm. Đây là hành vi phổ biến trong các vụ người tình của cha hoặc mẹ bạo hành con riêng.
- Cha, mẹ hoặc người có trách nhiệm nuôi dưỡng mà ngược đãi, hành hạ con cái bị xử lý về tội "ngược đãi hoặc hành hạ con" theo Điều 185 Bộ luật Hình sự năm 2015. Không cần gây thương tích nặng, chỉ cần hành vi thường xuyên gây đau đớn về thể xác hoặc tinh thần là đã cấu thành tội phạm. Mức hình phạt tối đa đến 5 năm tù khi nạn nhân là trẻ dưới 16 tuổi.
- Hành vi nghiêm trọng nhất là cố ý đánh đập gây thương tích thực tế được xử lý về tội "cố ý gây thương tích" theo Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Với nạn nhân dưới 16 tuổi, dù tỉ lệ thương tích chỉ dưới 11% vẫn bị truy cứu hình sự - mức bảo vệ pháp lý cao hơn nhiều so với nạn nhân là người lớn. Hình phạt tăng dần theo mức độ thương tích và hậu quả.
Đặc biệt, nếu nạn nhân tử vong, người phạm tội đối mặt với mức hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình, tùy thuộc vào quá trình điều tra, truy tố và xét xử của cơ quan tiến hành tố tụng.
Nhiều vụ án, tòa án áp dụng đồng thời nhiều tội danh đối với cùng một bị cáo. Ví dụ vừa bị xử về tội hành hạ người khác, vừa bị xử về tội cố ý gây thương tích. Các hình phạt được tổng hợp lại theo quy định. Nghĩa là hình phạt thực tế người phạm tội phải chịu có thể rất cao, không phải chỉ tính theo một tội danh.
Từ thực tiễn xét xử có thể rút ra một số nhận xét sau:
Một là, lý do "dạy con" hay "dạy dỗ nghiêm khắc" không được tòa án chấp nhận là tình tiết miễn hoặc giảm nhẹ đáng kể. Ranh giới pháp luật và thực tiễn xét xử xác định rất rõ: đánh đập nhiều lần, bỏ đói, dùng vật cứng gây thương tích, dùng tay không nhưng tác động vào vùng đầu, cổ - đó là hành vi phạm tội, không phải dạy dỗ.
Hai là, tuổi trẻ của bị cáo không phải lá chắn. Nhiều người lầm tưởng rằng bị cáo còn trẻ, lần đầu phạm tội sẽ được giảm nhẹ mạnh.
Trong các vụ bạo hành trẻ nhỏ gây hậu quả nghiêm trọng, hội đồng xét xử luôn ưu tiên bảo vệ nạn nhân và răn đe xã hội.
Không ít bản án trong loại tội phạm này ở mức trên 10 năm tù, thậm chí tù chung thân khi nạn nhân tử vong.
Ba là, người mẹ hoặc cha biết con bị bạo hành mà im lặng, bao che, hoặc tiếp tục giao con cho kẻ bạo hành cũng đối mặt với trách nhiệm hình sự. Nghĩa vụ bảo vệ con là nghĩa vụ pháp lý ghi trong luật, không chỉ là đạo lý. Im lặng trước hành vi bạo hành con mình là vi phạm pháp luật.
Bốn là, thái độ sau khi gây án có ý nghĩa lớn trong quyết định hình phạt. Những bị cáo kịp thời đưa trẻ đi cấp cứu, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải thực sự được tòa án ghi nhận. Ngược lại, bỏ mặc nạn nhân, tạo dựng lý do che giấu, không hợp tác điều tra - những điều này luôn khiến mức án cao hơn đáng kể.
Thực tiễn xét xử tại các tòa án cho thấy: những người bạo hành trẻ em đều phải trả giá rất đắt. Pháp luật chỉ phát huy hiệu quả khi vụ việc được phát hiện kịp thời. Và người phát hiện trước hết không phải cơ quan chức năng mà là hàng xóm, người thân, chủ nhà trọ, giáo viên, nhân viên y tế.
Điều 51 Luật Trẻ em năm 2016 quy định rõ: mọi cá nhân, tổ chức khi phát hiện trẻ bị xâm hại hoặc nghi ngờ bị xâm hại đều phải thông báo ngay cho cơ quan chức năng. Không lên tiếng khi biết cũng là vi phạm.
Nhìn lại các bản án về bạo hành trẻ em đã được xét xử, điều day dứt nhất không phải là mức hình phạt mà là câu hỏi: liệu có ai đó biết sớm hơn, lên tiếng sớm hơn thì kết cục có khác không?
Điều còn thiếu là sự dũng cảm của một người hàng xóm, một tiếng gõ cửa đúng lúc, một cuộc gọi không ngại phiền. Bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội.
Gần 12h, dòng xe tập trung đông trên cao tốc theo hướng từ Đồng Nai về TP HCM sau kỳ nghỉ lễ 4 ngày. Đến gần cầu Long Thành, đoạn qua xã Long Thành, Đồng Nai, ba ôtô loại 4-7 chỗ đã xảy ra va chạm liên hoàn.
Tai nạn không gây thương vong, nhưng xảy ra thời điểm lưu lượng xe tăng cao, khiến giao thông trên tuyến gián đoạn.
Trong lúc lực lượng chức năng xử lý hiện trường, cách đó khoảng một km hướng về phía Đồng Nai tiếp tục có vụ va chạm giữa hai ôtô, làm tình trạng kẹt xe thêm nghiêm trọng.
Tuyến cao tốc ùn ứ kéo dài gần 10 km, bắt đầu từ khu vực trạm thu phí 319 (Đồng Nai) đến nút giao Long Trường (TP Thủ Đức cũ). Dòng xe di chuyển chậm, nhiều đoạn phải nhích từng chút một, thậm chí đứng chôn chân ở một số vị trí. Tại trạm thu phí Long Phước, dòng xe xếp hàng dài chờ qua.
Đơn vị quản lý cao tốc cùng lực lượng CSGT huy động lực lượng đến xử lý hiện trường và điều tiết từ xa, song tình hình giao thông vẫn căng thẳng do lượng ôtô liên tục dồn về. Khoảng 15h30, nhiều đoạn xe vẫn phải di chuyển chậm.
Cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây dài 55,7 km, đưa vào khai thác toàn tuyến năm 2015. Hiện đoạn từ TP HCM đến Long Thành được mở rộng nhằm tăng năng lực khai thác.
Bảo hiểm y tế (BHYT) là chính sách mang đậm tính nhân văn và là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội. Gần đây, Bộ Y tế ban hành Thông tư 01/2025/TT-BYT nhằm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật BHYT, thắp lên hy vọng về một luồng gió mới trong công tác khám chữa bệnh. Tuy nhiên, nhiều phản hồi của bạn đọc trên Báo Thanh Niên cho thấy vẫn còn nhiều "nút thắt" cần tháo gỡ.
Bạn đọc Thanh Pham chia sẻ bản thân có BHYT nhưng hầu như không sử dụng vì bệnh viện cách nhà chỉ 2 km lại không thuộc diện được khám, còn nơi đúng tuyến lại cách xa tới 12 km. Đối với một người đã trên 70 tuổi, đạp xe 12 km để đi khám chữa bệnh là điều không thể, còn đi taxi thì chi phí mỗi lần khám bệnh lên tới 300.000 đồng.
Đồng tâm trạng, bạn đọc Phạm Quang Tuấn kể: "Nhà tôi có mẹ lớn tuổi, mỗi lần đi khám BHYT là một lần "hành xác". Hồi tháng trước, mẹ tôi bị đau khớp nặng, trạm y tế không đủ thiết bị nên phải chuyển tuyến. Nhưng không phải nói chuyển là chuyển ngay, mà phải quay về xin giấy. Lúc đó, mẹ tôi đau không đi nổi. Cuối cùng, tôi phải thuê xe chở mẹ đi lòng vòng chỉ để lấy cái giấy xác nhận. Thủ tục như vậy rất khó cho người già, người bệnh nặng. Nếu có hệ thống liên thông dữ liệu thì đâu cần bắt người bệnh đi lại nhiều lần như vậy".
Bạn đọc Đồng Mai Phương Anh cũng đau đáu khi chia sẻ: "Đóng BHYT đều đặn nhiều năm, nhưng đến lúc cần khám nhanh lại bị ràng buộc đủ thứ. Có lần đau bụng dữ dội, vào bệnh viện gần nhất thì được thông báo nếu không có giấy chuyển tuyến sẽ không được hưởng đúng quyền lợi. Lúc đó không còn lựa chọn nào khác ngoài việc khám dịch vụ. Không phải không muốn tuân thủ quy định, mà trong tình huống cấp bách, không ai đủ thời gian quay lại làm thủ tục".
Theo phản ánh của nhiều bạn đọc, vấn đề quy trình giấy tờ thủ công cũng khiến quá trình khám chữa bệnh trở nên mất thời gian. "Tôi bị sốt cao kéo dài, ra phòng khám ban đầu thì họ nghi ngờ sốt xuất huyết, yêu cầu lên bệnh viện tuyến trên. Nhưng để được hưởng BHYT đúng tuyến thì phải quay lại xin giấy chuyển. Đang mệt, sốt gần 39 độ mà vẫn phải chạy đi chạy lại giữa hai nơi. Đến lúc lên được bệnh viện thì đã chiều, phải chờ thêm. Tôi không phản đối quản lý theo tuyến, nhưng cách làm hiện tại quá cứng nhắc. Thực tế, bệnh nhân không quan tâm "tuyến nào", chỉ cần được khám kịp thời. Nếu không giảm bớt thủ tục thì người bệnh chịu thiệt đầu tiên", bạn đọc Nguyễn Ngọc Vũ bày tỏ.
Nhiều bạn đọc ghi nhận việc cần thiết phải phân tuyến để điều tiết hệ thống khám chữa bệnh, nhưng đồng thời kiến nghị thay đổi cách thức vận hành.
Theo bạn đọc Nguyễn Thị Ngọc Lương, không phải tự nhiên mà có quy định chuyển tuyến. Mỗi tuyến y tế có chức năng riêng. Nếu ai cũng muốn lên tuyến trên thì tuyến dưới sẽ bị bỏ trống, còn tuyến trên thì quá tải. Tuy nhiên, nhiều người dân bức xúc vì thủ tục giấy tờ rườm rà, thiếu liên thông dữ liệu.
Bạn đọc Đoàn Hải Minh đồng tình: "Nếu ai cũng bỏ tuyến dưới, đổ dồn lên bệnh viện tuyến trên thì chắc chắn sẽ quá tải nặng hơn hiện nay. Tuy nhiên, điều cần bàn là cách thực hiện. Chuyển tuyến để điều tiết bệnh nhân là đúng, nhưng thủ tục hiện tại quá thủ công, gây phiền hà".
Bạn đọc Tô Thị Mai cũng phân tích: "BHYT là quỹ chung. Nếu không kiểm soát thì chi phí sẽ đội lên rất nhanh. Nhưng đúng là quy định này đang bị "cứng hóa" trong thực tế".
Để giải quyết vấn đề, nhiều bạn đọc đề xuất ứng dụng công nghệ và học hỏi từ các mô hình y tế quốc tế. Bạn đọc Phạm Duy Anh cho biết: "Ví dụ ở Hàn Quốc, khi cần lên tuyến trên thì phòng khám sẽ gửi thông tin trực tiếp, bệnh nhân chỉ cần đến đúng lịch; không phải chạy đi xin giấy như ở mình".
Bạn đọc Bùi Trung Huấn kiến nghị: "Cần xây dựng nền tảng quản lý bệnh án và chuyển tuyến thống nhất trên toàn quốc. Khi đó, bác sĩ tuyến dưới có thể chuyển bệnh nhân lên tuyến trên chỉ bằng một thao tác, không cần giấy tờ. Người dân cũng có thể theo dõi lịch sử khám chữa bệnh của mình. Ngoài ra, nên cho phép người dân đăng ký lại tuyến khám ban đầu linh hoạt hơn, phù hợp với nơi ở hoặc nơi làm việc. Làm được như vậy thì quy định sẽ đi vào thực tế hơn…".
Trong khi đó, bạn đọc Vũ Hữu Thiện đưa ra ý kiến: "Nên kết hợp cả hai hướng; giữ nguyên nguyên tắc phân tuyến, nhưng cải tiến cách thực hiện. Thứ nhất là bỏ giấy tờ thủ công, chuyển sang hồ sơ điện tử. Thứ hai là cho phép một số đối tượng được ưu tiên, ví dụ người già, người bệnh nặng, được lên thẳng tuyến trên mà không cần qua nhiều bước. Thứ ba là đơn giản hóa thủ tục ở tuyến dưới, tránh tình trạng phải đi lại nhiều lần".
