Năm 2025 chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của các trào lưu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trên mạng xã hội, khi chỉ với một chiếc điện thoại và vài thao tác đơn giản, người dùng đã có thể tạo ra những hình ảnh mang tính cá nhân hóa cao.
Từ việc “du lịch ảo” đến bất kỳ đâu trên thế giới cho tới hóa thân thành các mô hình thu nhỏ, đồ lưu niệm hay nhân vật giả tưởng, AI đã biến việc sáng tạo nội dung trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Các nền tảng như TikTok, Facebook hay Instagram nhanh chóng tràn ngập những sản phẩm sáng tạo kiểu này, thu hút hàng triệu lượt tương tác nhờ sự mới lạ và tính giải trí cao.
Điểm đáng chú ý là không chỉ dừng lại ở việc tạo ảnh “cho vui”, nhiều trào lưu còn đánh trúng yếu tố cảm xúc, khiến người dùng tham gia mạnh mẽ hơn. Một trong những xu hướng gây chú ý nhất là việc tận dụng dữ liệu bản đồ để tìm lại ký ức. Khi Google Maps mở rộng tính năng Google Street View tại Việt Nam, cộng đồng mạng nhanh chóng phát hiện họ có thể “quay ngược thời gian” thông qua những hình ảnh được ghi lại từ nhiều năm trước.
Chỉ bằng cách nhập địa chỉ quen thuộc, người dùng có thể nhìn lại ngôi nhà cũ, con đường từng đi qua hay những góc phố gắn liền với tuổi thơ. Điều khiến trào lưu này lan tỏa mạnh mẽ chính là những khoảnh khắc bất ngờ: có người nhìn thấy hình ảnh cha mẹ đứng trước cửa nhà từ nhiều năm trước, có người bắt gặp chính mình trong quá khứ, thậm chí có trường hợp vô tình nhìn thấy người thân đã qua đời. Những câu chuyện như vậy nhanh chóng được chia sẻ rộng rãi, tạo nên làn sóng cảm xúc mạnh trên mạng xã hội.
Không ít bài đăng thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác, với phần bình luận tràn ngập những chia sẻ về ký ức, gia đình và thời gian. Nhiều người cho rằng công nghệ đã giúp họ “gặp lại” những điều tưởng chừng không thể quay lại, biến Google Maps thành một dạng “cỗ máy thời gian” đặc biệt. Ở góc độ tích cực, trào lưu này góp phần gợi nhắc về giá trị của ký ức, khiến người dùng trân trọng hơn những khoảnh khắc đời thường tưởng như rất đỗi bình dị.
Tuy nhiên, chính sự lan tỏa mạnh mẽ đó cũng kéo theo nhiều tranh cãi. Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều nhất là quyền riêng tư. Việc hình ảnh cá nhân bị ghi lại một cách ngẫu nhiên trên đường phố và tồn tại lâu dài trên nền tảng số khiến không ít người cảm thấy bị xâm phạm. Dù các nền tảng thường áp dụng biện pháp làm mờ khuôn mặt hoặc biển số xe, nhưng trong nhiều trường hợp, người quen vẫn có thể nhận ra nhân vật trong ảnh dựa vào bối cảnh hoặc đặc điểm riêng.
Bên cạnh đó, khi kết hợp với các công cụ AI, những hình ảnh này có thể bị chỉnh sửa, cắt ghép hoặc sử dụng lại trong các ngữ cảnh khác, làm gia tăng nguy cơ sai lệch thông tin. Một số ý kiến lo ngại rằng việc khai thác lại dữ liệu hình ảnh cũ, đặc biệt là liên quan đến người đã khuất, có thể vô tình chạm đến những vấn đề nhạy cảm về đạo đức và cảm xúc cá nhân.
Ngoài ra, sự phát triển quá nhanh của các công cụ AI cũng khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên mờ nhạt hơn. Người dùng có thể dễ dàng tạo ra những hình ảnh “có vẻ chân thực” nhưng không hề tồn tại, từ đó gây hiểu lầm hoặc lan truyền thông tin không chính xác. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ đối với việc kiểm chứng nội dung trên mạng xã hội.
Có thể thấy, các trào lưu AI trong năm 2025, đặc biệt là xu hướng “xuyên không” bằng dữ liệu bản đồ, đã phản ánh rõ hai mặt của công nghệ. Một mặt, chúng mở ra khả năng sáng tạo không giới hạn, giúp con người lưu giữ và tái hiện ký ức theo cách chưa từng có. Mặt khác, chúng cũng đặt ra những câu hỏi lớn về quyền riêng tư, đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.
Trong bối cảnh đó, việc tận dụng AI như một công cụ tích cực hay biến nó thành nguồn gây tranh cãi phụ thuộc rất lớn vào cách người dùng lựa chọn và sử dụng. Khi ký ức có thể được “truy xuất” chỉ bằng vài cú chạm, điều quan trọng không chỉ là công nghệ làm được gì, mà còn là con người nên dừng lại ở đâu để không vượt qua những ranh giới cần thiết.
Trong lịch sử những trường hợp con người sở hữu khả năng đặc biệt khó tin, Ben Underwood là cái tên khiến hàng triệu người trên thế giới kinh ngạc. Sinh năm 1992 tại bang California (Mỹ), Ben mắc căn bệnh ung thư võng mạc cực hiếm khi mới lên 2. Để giữ mạng sống cho con, các bác sĩ buộc phải phẫu thuật bỏ cả hai mắt khi cậu chưa đầy 3 tuổi, đồng nghĩa với việc Ben sống trong bóng tối hoàn toàn từ thuở ấu thơ.
Thế nhưng, điều kỳ diệu bắt đầu xảy ra chỉ vài năm sau đó. Trong lúc gia đình nghĩ rằng Ben sẽ phải phụ thuộc hoàn toàn vào gậy dò đường hay người dẫn dắt, cậu bé lại tự mình chạy nhảy khắp nơi, tránh được cửa, tường, cột điện và thậm chí nhận biết khoảng trống trước mặt. Mẹ Ben từng chết lặng khi thấy con trai có thể tự chơi trò chơi điện tử, leo cây rồi phóng xe đạp ngoài sân như chưa từng bị mù.
Các chuyên gia sau đó phát hiện Ben không "nhìn" bằng mắt, mà dùng một kỹ thuật cực hiếm gọi là định vị bằng tiếng vang – echolocation. Cậu liên tục phát ra những tiếng "tách tách" bằng lưỡi, âm thanh này dội vào vật thể xung quanh rồi phản hồi trở lại tai. Từ sự khác biệt rất nhỏ của tiếng vọng, não bộ Ben dựng nên một "bản đồ không gian" cực kỳ chính xác, cho phép cậu biết phía trước là bức tường, thùng rác, xe hơi hay lối rẽ. Cơ chế này tương tự cách loài dơi và cá heo định hướng trong bóng tối nên Ben được truyền thông quốc tế gọi là "Bat Boy" – cậu bé người dơi.
Điều khiến giới khoa học ngỡ ngàng là Ben không chỉ dùng khả năng ấy để đi lại. Cậu có thể trượt patin trên đường phố, chơi bóng rổ, đá bóng, trượt ván, thậm chí đạp xe với tốc độ cao mà gần như không va chạm. Trong nhiều chương trình truyền hình, Ben được ghi hình đang lướt qua hàng loạt xe đỗ ven đường, né cột đèn và nhận ra chướng ngại vật từ xa chỉ bằng tiếng lách tách phát ra từ miệng.
Năm 2006, khi câu chuyện của Ben được CBS, ABC và nhiều đài lớn đăng tải, cậu nhanh chóng trở thành hiện tượng toàn cầu. Hàng loạt diễn đàn gọi Ben là "siêu nhân đời thực", "đứa trẻ nhìn bằng tai", thậm chí, nhiều người tin rằng đây là năng lực mà con người bình thường không thể sở hữu. Trên các cộng đồng mạng quốc tế, mỗi lần video Ben đạp xe hay trượt ván được chia sẻ lại đều thu hút hàng chục nghìn lượt bình luận kinh ngạc. Không ít người thừa nhận họ "không thể tin đây là người mù hoàn toàn".
Các nhà thần kinh học cho rằng trường hợp của Ben là minh chứng hiếm hoi cho khả năng tái cấu trúc phi thường của não bộ: khi mất thị giác, não đã tăng cường xử lý thính giác đến mức tạo ra cảm nhận gần giống nhìn thấy. Chính vì thế, Ben Underwood từng được xem là một trong những người sử dụng echolocation thành thạo nhất từng được ghi nhận ở con người.
Đáng tiếc, "dị nhân người dơi" chỉ sống đến năm 16 tuổi. Năm 2009, căn bệnh ung thư từng cướp đi đôi mắt tiếp tục tái phát và cướp luôn mạng sống của cậu thiếu niên đặc biệt này. Dù ra đi quá sớm, Ben Underwood vẫn được nhớ đến như biểu tượng phi thường của ý chí con người – người đã chứng minh rằng ngay cả trong bóng tối tuyệt đối, vẫn có thể tìm ra một cách khác để "nhìn thấy" thế giới.
Sau thời gian im ắng, Lê Phương bất ngờ trở lại màn ảnh nhỏ với hai dự án Vì Mẹ Anh Phán Chia Tay và Bóng Ma Hạnh Phúc, nhanh chóng nhận được nhiều lời khen từ khán giả. Điều khiến người xem chú ý không chỉ là sự xuất hiện trở lại, mà còn nằm ở cách nữ diễn viên biến hóa trong hai vai diễn hoàn toàn trái ngược - một bên giàu cảm xúc nội tâm, một bên lại gai góc, nhiều xung đột.
Không ồn ào truyền thông, không chiêu trò, Lê Phương vẫn chứng minh được nội lực bằng chính diễn xuất. Những năm gần đây, cô gần như "đóng đinh" với hình ảnh diễn viên truyền hình có thực lực, đủ sức gánh vai chính và giữ nhịp cảm xúc cho cả bộ phim. Thế nhưng, khi nhìn sang "địa hạt" điện ảnh, hành trình của Lê Phương lại không mấy suôn sẻ.
Lê Phương có số lượng vai diễn điện ảnh khá ít ỏi. Hai dự án chiếu rạp gần nhất của cô là Vong nhi (2023) và Sáng đèn (2024). Trong Vong nhi, cô vào vai Thảo - một người phụ nữ bị giằng xé bởi ám ảnh tội lỗi từ quá khứ, sống trong nỗi bất an khi những hiện tượng tâm linh dần bủa vây cuộc hôn nhân của mình. Thời điểm phim ra mắt, nhiều ý kiến cho rằng diễn xuất của Lê Phương là điểm sáng hiếm hoi, giúp bộ phim giữ được cảm xúc dù kịch bản còn đơn giản và chưa khai thác hết chiều sâu tâm lý nhân vật. Tuy vậy, tác phẩm chỉ đạt hơn 24 tỉ đồng doanh thu phòng vé.
Đến Sáng đèn, Lê Phương đảm nhận vai Thanh - một cô đào hát cải lương sống hết mình với sân khấu trong bối cảnh những gánh hát miền Tây bước vào thời kỳ thoái trào. Đây là dạng vai giàu cảm xúc, phù hợp với lối diễn nội tâm và đời thường của nữ diễn viên. Tuy nhiên, bộ phim lại rơi vào thế khó khi ra rạp giữa mùa phim cạnh tranh gay gắt. Tác phẩm không thu hút được khán giả đại chúng, từng phải rút lui rồi chiếu lại nhưng doanh thu cuối cùng chỉ ở mức vài tỉ đồng. Điều này khiến nỗ lực diễn xuất của Lê Phương gần như bị "chìm" trong một dự án không đủ sức bật thương mại.
Hai dự án liên tiếp không đạt thành tích như mong đợi khiến hành trình điện ảnh của Lê Phương trở nên chững lại. Và từ đó đến nay, nữ diễn viên dường như đã có một lựa chọn rõ ràng khi tạm dừng lại với màn ảnh rộng để tập trung hoàn toàn cho phim truyền hình - nơi cô đang thực sự tỏa sáng.
Quyết định này, xét ở góc độ nghề nghiệp, không phải là điều khó hiểu. Bởi lẽ, mỗi nghệ sĩ đều cần lựa chọn "sân chơi" phù hợp nhất để phát huy thế mạnh của mình. Với Lê Phương, truyền hình đang là vùng an toàn nhưng cũng là vùng thăng hoa, nơi cô liên tục ghi dấu ấn và nhận được sự công nhận từ khán giả.
Tuy nhiên, với người xem, đây lại là một lựa chọn để lại không ít tiếc nuối. Bởi họ từng kỳ vọng rằng, với thực lực đã được kiểm chứng, Lê Phương hoàn toàn có thể tạo nên một bước ngoặt ở điện ảnh nếu gặp đúng kịch bản và ê-kíp phù hợp.
Việc dừng lại lúc này vì thế mang nhiều cảm xúc trái chiều, vừa là sự hợp lý, vừa là một dấu lặng khiến người ta chờ đợi. Bởi biết đâu, trong một thời điểm thích hợp, Lê Phương sẽ quay trở lại màn ảnh rộng, không chỉ để thử sức, mà để thực sự bứt phá.
Theo báo cáo nhanh của xã Lê Lợi, vụ cháy xảy ra khoảng 1h sáng cùng ngày tại gia đình ông Pàn Văn Lở ở bản Pá Đởn. Vụ cháy được xác định bắt nguồn từ bếp của gia đình ông Lở, sau đó cháy lan lên nhà, ảnh hưởng sang 1 phòng học của điểm Trường tiểu học Pá Đởn và nhà ông Pàn Văn Diên.
Thời điểm xảy ra vụ việc, vợ chồng ông Lở đi làm công nhân tại công trình thủy điện và không có mặt ở nhà, chỉ có 3 con nhỏ ở lại.
Phát hiện cháy, người dân trong bản đã nhanh chóng đến ứng cứu. Tuy nhiên, do các cháu khóa cửa từ bên trong khi ngủ, trong khi nhà sàn bắt lửa nhanh và hệ thống điện xảy ra chập cháy, ngọn lửa bùng phát dữ dội khiến việc tiếp cận cứu nạn gặp nhiều khó khăn.
Sau khi đám cháy được khống chế, lực lượng chức năng phát hiện cả ba cháu nhỏ đã tử vong. Các nạn nhân gồm: Pàn Thị Dài (sinh năm 2012), Pàn Thị Tuyết (sinh năm 2014) và Pàn Văn Vinh (sinh năm 2019), đều là con của ông Pàn Văn Lở và bà Lò Thị Nguyệt.
Ông Đinh Quang Hiếu - Chủ tịch UBND xã Lê Lợi cho biết, chính quyền địa phương đã phối hợp với các lực lượng chức năng khẩn trương có mặt tại hiện trường, tổ chức khắc phục hậu quả, thăm hỏi, động viên gia đình nạn nhân. Đồng thời, cơ quan công an và viện kiểm sát đã tiến hành khám nghiệm hiện trường, hoàn tất các thủ tục cần thiết và bàn giao thi thể cho gia đình lo hậu sự theo phong tục địa phương.
