Nhiều người cho rằng cho con đi du học chẳng khác gì đặt cược tương lai vào may rủi? Bản thân tôi là một người có hơn 15 năm tư vấn du học, hiện công tác tại Hà Nội, Việt Nam. Từ những trải nghiệm của mình, tôi tin rằng, phần nhiều thất bại không phải vì du học là sai, mà vì sự chuẩn bị chưa đủ sâu, chưa đủ rộng, và thường bắt đầu quá muộn.
Chuẩn bị ở đây không chỉ là điểm số và tiếng Anh. Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Nhiều gia đình nghĩ rằng con đạt IELTS 7.0, GPA tốt là đã sẵn sàng đi duc học. Nhưng thực tế, những yếu tố đó chỉ là vé vào cửa, không phải đảm bảo thành công.
Điều thực sự quyết định một hành trình du học có ý nghĩa hay không nằm ở những thứ ít được nhắc đến hơn: con có biết mình muốn gì không? Con có đủ khả năng tự lập về mặt tinh thần khi xa gia đình không? Và sau khi tốt nghiệp, con định làm gì với tấm bằng đó – ở lại, về nước, hay một con đường khác? Nếu chưa được đặt ra mục tiêu trước khi đi, các con sẽ phải đối mặt với cảm giác cô đơn, giữa một đất nước xa lạ, khi còn chưa đủ vững để xử lý.
Vậy cần chuẩn bị gì trước khi đi du học? Thứ nhất, về định hướng ngành nghề, sai lầm lớn là chọn ngành vì nghe có vẻ “hot” hay vì đi theo bạn bè. Thay vào đó, điều cần làm là dành thời gian thực sự tìm hiểu, đọc về nghề đó, nói chuyện với người đang làm trong ngành, và xem con có hứng thú không? Một đứa trẻ học đúng ngành mình yêu thích sẽ vượt qua khó khăn dễ hơn rất nhiều so với một đứa trẻ học ngành bị áp đặt.
>> Vỡ mộng du học nghề ‘tháng gửi 100 triệu đồng về nhà’
Thứ hai, về lựa chọn trường và quốc gia, tên tuổi của trường đúng là rất quan trọng, nhưng không phải tất cả. Một ngôi trường phù hợp với tính cách, phong cách học tập và mục tiêu nghề nghiệp của con sẽ có giá trị hơn một cái tên danh tiếng mà con không thể hòa nhập. Ngoài bảng xếp hạng, hãy tìm hiểu về văn hóa học thuật, cơ hội thực tập, và cộng đồng sinh viên…
Thứ ba, về tài chính, cần lập kế hoạch tài chính chi tiết và thực tế không chỉ học phí mà còn sinh hoạt phí, chi phí phát sinh, và quan trọng hơn: gia đình có thể duy trì điều đó trong bao nhiêu năm mà không bị áp lực? Áp lực tài chính từ cha mẹ truyền sang con cái theo những cách tinh tế nhưng rất thật, và nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tâm lý của con khi học.
Thứ tư, về chuẩn bị tâm lý cho con, đây là phần bị nhiều người bỏ quên nhiều nhất. Sống một mình ở tuổi 18, trong một nền văn hóa khác, múi giờ khác, ngôn ngữ khác là một thử thách không nhỏ dù với đứa trẻ thông minh nhất. Hãy nói chuyện với con về cô đơn, về thất bại, về những ngày con sẽ muốn bỏ cuộc. Và hãy chắc chắn rằng con biết: dù có chuyện gì, gia đình vẫn ở đây, không phải để phán xét, mà để lắng nghe.
Cuối cùng, về kế hoạch sau tốt nghiệp, câu hỏi này nên được đặt ra trước khi đi, không phải sau khi về. Nếu con muốn ở lại làm việc tại nước ngoài, ngành con muốn làm có tài trợ thị thực (visa sponsorship) không? Nếu con muốn về Việt Nam, tấm bằng đó có thực sự tạo ra lợi thế cạnh tranh trong ngành đó không?
Du học là đầu tư nhưng cần đầu tư đúng cách. Nhiều gia đình đầu tư rất nhiều vào học phí, vào ôn luyện, vào hồ sơ, nhưng lại ít tập trung vào việc hiểu con mình thực sự cần gì? Và đó thường là lý do sâu xa nhất dẫn đến những hành trình du học không như kỳ vọng.
Tóm lại, tôi tin du học không phải canh bạc, nhưng nó cũng không phải công thức có sẵn. Mỗi đứa trẻ là một bài toán khác nhau, với điểm mạnh khác nhau, nỗi sợ khác nhau, và ước mơ khác nhau. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng không phải để loại bỏ mọi rủi ro, vì cuộc sống không có gì là chắc chắn tuyệt đối, mà để khi khó khăn ập đến, con có đủ nền tảng để đứng vững. Và đó, theo tôi, mới là điều cha mẹ thực sự muốn trao cho con khi quyết định cho con ra đi.
"Tôi có câu hỏi thế này: trong các hộ kinh doanh với nhiều lĩnh vực khác nhau, liệu biên lợi nhuận có giống nhau không? Nếu áp dụng ngưỡng doanh thu chịu thuế là 3 tỷ cào bằng cho mọi hộ kinh doanh thì có người thấy thoải mái, nhưng cũng có người thấy chưa hợp tình hợp lý. Vậy sẽ ra sao nếu ta áp mức khác nhau cho từng ngưỡng doanh thu cụ thể?".
Đó là thắc mắc của độc giả Srj xung quanh đề xuất ngưỡng doanh thu chịu thuế với hộ kinh doanh lên 3 tỷ đồng. Góp ý về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật Thuế, nhiều đại biểu ủng hộ quan điểm nâng ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh lên 3 tỷ đồng (tương ứng với doanh thu 250 triệu đồng mỗi tháng), gấp 3 mức dự tính của Bộ Tài chính. Trước đó, theo phương án Bộ Tài chính trình Chính phủ, ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh dự kiến từ 1 tỷ đồng - tức cao gấp đôi hiện tại.
Cùng chung quan điểm về phương án thu thuế với hộ kinh doanh, bạn đọc Tuyetvoamtich đặt câu hỏi: "Tại sao cứ phải có định mức ngưỡng chịu thuế 'cứng' cho tất cả ngành nghề? Tại sao không áp dụng linh hoạt để tạo ra khoảng trống thời gian cho tất cả các hộ kinh doanh có thời gian điều chỉnh?".
>> Áp lực thuế vì doanh thu 500 triệu một năm nhưng tháng lãi 8 triệu
Độc giả Nguyenthu phân tích: "Phải chăng nên phân ra các mã ngành nghề khác nhau? Mỗi mã ngành nghề quản lý riêng, tính thuế riêng. Ví dụ, những mã ngành công nghệ cao, lợi nhuận cao thì không cần biết doanh thu bao nhiêu cũng phải lên công ty. Những ngành nghề cơ bản như hàng tiêu dùng thiết yếu thì theo doanh thu, doanh số, quy mô vật chất, quy mô nhân sự để thu thuế...".
"Cần thiết phân ngưỡng doanh thu theo ngành, để giúp các ngành kinh doanh có lợi thế như nhau? Điều đó góp phần tránh ngành này lợi thế, ngành khác bất lợi, làm phát triển không đồng đều, sẽ không tốt cho nền kinh tế", bạn đọc Tran Hatanxuan nhấn mạnh.
Khi còn đi học phổ thông, tôi gặp rất nhiều khó khăn với môn Vật Lý. Mọi chuyện bắt đầu với quy tắc bàn tay phải, khi tôi thấy thầy vẽ hình lên bảng để giảng mà chẳng hiểu gì.
Để tiếp tục minh họa, thầy lại lấy cái hình mở nút chai rượu vang ra giảng. Tới lúc này thì tôi thật sự là muốn phát khóc, bởi vì tôi có thấy cái chai rượu vang bao giờ.
Khi quả lắc, lò xo, chuyển động thẳng đều, gia tốc, dòng điện xoay chiều, tiêu cự, thấu kính, bước sóng đi vào đời tôi thì tôi đã khổ lại càng khó. Xin nói thẳng luôn là tôi giỏi Toán, ít nhất thì theo lời cô giáo dạy Toán thì tôi "chỉ thua các bạn học sinh giỏi toàn quốc môn Toán".
Nhưng Vật lý, dù được biểu trưng bằng các phương trình toán học, vẫn ám ảnh tôi suốt mấy năm cấp ba.
Mọi sự chỉ khá lên một chút khi tôi nghe nói về một cô giáo được xem là rất giỏi Vật lý đã mở lớp dạy thêm. Tôi theo học thì quả nhiên là bắt đầu hiểu được chút đỉnh, nhưng vẫn khổ sở vô cùng. Tới mức năm thi tốt nghiệp lớp 12, tôi thi sáu môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tiếng Anh và Ngữ văn mà tôi phải dành gần một nửa thời gian để ôn môn Vật lý, thật khủng khiếp.
Sau này thì tôi vào đại học ngành kỹ sư Hóa. Lúc thi vào tôi cứ đinh ninh là mình sẽ học nhiều về Hóa học, nhưng sau khi đi du học thì tôi mới biết là ngành kỹ sư hóa chủ yếu là thiết kế máy móc cho các quá trình sản xuất Hóa học.
Tức là, tôi được học rất nhiều về Vật lý. Nhiệt động học, thủy động học, cơ học là các ngành khoa học cơ bản của kỹ sư hóa, tới mức ngành học của tôi được dịch ra là ngành "kỹ sư cơ khí hóa học".
Vậy mà những cơn ác mộng về Vật lý lại không trở về với tôi. Sau năm nhất, tôi về Việt Nam thăm thầy dạy Vật lý ngày trước. Thầy hỏi tôi em học mấy môn nhiệt học, thủy động học thế nào, hồi trước thầy thấy em dở môn Lý lắm mà.
Tôi nhún vai khoe rằng tôi được điểm HD, cao nhất trong thang điểm ở Australia. Thầy chỉ lắc đầu khó tin, còn tôi thì hậm hực nghĩ rằng thầy hồi trước dạy dở quá nên em mới te tua ấy chứ.
Thật ra thì thầy tôi dạy không dở. Chỉ là ở Australia thì chúng tôi học mô men lực xong rồi phải thiết kế mô hình cầu bằng giấy, tự lấy giấy làm ra rồi giáo sư đặt mô hình xe chạy qua coi có sập không.
Học điện thì phải vào phòng lab tự hàn các mối hàn điện tử, nối các bộ phận lại rồi bật công tắc, nếu làm đúng thì đèn cắm trên bảng hàn mới sáng. Học về dòng xoáy của chất lỏng thì chúng tôi phải xem mô hình chân vịt quay trong nước, xem quá trình đẩy khí vào bột để biến thành chất lỏng...
Nói tóm lại là học đi đôi với hành, nên mới hiểu nổi là mình đang học cái gì.
Ở Việt Nam, các môn khoa học tự nhiên dường như vẫn được dạy như cũ, càng lúc càng nâng cao tầm kiến thức và vẫn chẳng có một chút thực hành. Các em học sinh vẫn khổ sở với các phương trình điện xoay chiều, phản ứng oxy hóa khử trong khi cha mẹ các em thì cãi nhau xem học mấy cái đó làm gì, khi học xong rồi lại vứt vào thùng rác.
Việc học rồi lại "vứt vào thùng rác" là có thật. Các bạn có thể đi tìm hiểu những người đã tốt nghiệp đại học các ngành công nghiệp nặng ở Việt Nam xem họ đang làm cái gì. Ngay cả những người "làm đúng ngành" như kỹ sư điện làm cho ngành điện lực, thì cái mà họ làm thường là lắp đặt và sửa chữa máy móc. Hầu như chẳng có kỹ sư nào thiết kế được vật gì từ không thành có (from scratch).
Các bản thiết kế để sản xuất hầu như được làm ở nước ngoài, đưa về tới Việt Nam thì chỉ còn công đoạn lắp đặt rồi đưa vào khai thác. Các kỹ sư nhiều lắm thì chỉ biết sửa chửa chút đỉnh khi có vấn đề, vì vậy mấy chục năm rồi mà mối tâm tình với Toán Lý Hóa của những người là kỹ sư cũng vẫn cứ như vậy thôi.
Các em học sinh cần phải biết rằng, xà bông được tạo ra từ một phản ứng giữa chất béo và kiềm, và bản chất của xà bông là một loại muối, và tốt nhất là các em ấy được đi "nấu xà bông" để hiểu được.
Còn bán dẫn thì nguyên tắc vật lý nền tảng là dòng điện tạo ra do các lổ hổng trên vật liệu (như silicon, germanium) hoạt động như các positron. Chừng nào các em chưa được nhìn thấy silicon hay germanium thì cha mẹ của các em sẽ vẫn còn bài trừ từ Toán học, Vật lý tới Hóa học.
Nhưng hễ con em của họ không vào đựơc cấp ba, không được học những thứ "vứt đi đó", thì họ lại kêu khóc khắp nơi, đăng đàn than thở, kêu gọi xây thêm trường, tự hỏi tương lai các em sẽ đi về đâu...
"Đi du học ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc giỏi hơn, hiểu biết hơn so với người học trong nước. Sau khi tiếp xúc và làm việc với nhiều người từng du học, tôi nhận ra bức tranh có cả điểm mạnh lẫn hạn chế.
Về ưu điểm, điều dễ thấy nhất ở những du học sinh là ngoại ngữ. Nhờ sống và học tập trong môi trường sử dụng tiếng nước ngoài hằng ngày, các bạn du học sinh thường giao tiếp tốt hơn. Khi về nước, nếu lựa chọn công việc yêu cầu ngoại ngữ thành thạo, đây là một lợi thế rõ rệt.
Bên cạnh đó, họ còn có cơ hội tiếp xúc với bạn bè quốc tế và những góc nhìn khác biệt. Nhiều quốc gia phát triển trước Việt Nam vài chục năm, nên cách tư duy, vận hành xã hội hay lối sống có những điểm đáng để học hỏi. Việc học cùng bạn bè từ nhiều nước cũng mang lại trải nghiệm phong phú hơn cho họ.
Tuy nhiên, nhược điểm của du học cũng không ít, và điều tôi nhận ra rõ nhất là vấn đề kiến thức không liền mạch. Không phải cứ du học là kiến thức sẽ cao hơn trong nước. Ở giai đoạn đầu, khi ngoại ngữ còn chưa vững, việc tiếp thu bài giảng gặp nhiều khó khăn: nghe không trọn vẹn, càng giải thích lại càng xuất hiện thêm từ mới, dẫn đến hiểu rời rạc. Rào cản ngôn ngữ khiến nền tảng kiến thức dễ bị lủng củng. Nếu sau đó làm việc lâu dài ở nước ngoài, vừa thực hành vừa sử dụng ngoại ngữ thường xuyên thì có thể dần cải thiện; nếu không, khoảng trống này vẫn tồn tại.
>> Trái đắng du học dù có IELTS 7.0
Tôi từng có một người bạn học Tiến sĩ ở Pháp về. Tôi mời bạn góp ý về một phần mềm quản lý khách sạn do đội ngũ trong nước phát triển. Nghe bạn trình bày xong, tôi nói thẳng: 'Các ý kiến đó không sai nhưng đã cũ, vì những vấn đề này chúng tôi đã thảo luận từ 3-5 năm trước'. Thậm chí, tôi còn có thể trình bày lại để bạn thấy rõ ràng hơn. Thực tế, có những chỗ tôi diễn đạt bằng tiếng Việt, bạn còn chưa nắm hết, thì việc trước đây du học bằng ngoại ngữ, hiểu không trọn vẹn, dẫn đến đứt đoạn kiến thức cũng là điều dễ hiểu.
Từ những quan sát và trải nghiệm đó, tôi cho rằng du học không phải là 'bảo chứng' cho năng lực vượt trội của một người. Vì vậy, điều quan trọng không nằm ở việc có đi du học hay không, mà là hiểu đúng để tận dụng. Phát huy lợi thế về ngoại ngữ, môi trường, góc nhìn, đồng thời chủ động bù đắp những lỗ hổng về kiến thức - đó mới là cách để việc du học thực sự mang lại giá trị".
Đó là chia sẻ của độc giả Hoàng Minh về câu chuyện du học sau bài viết "Du học về nhưng lương tôi thua xa bạn học trong nước". Du học từ lâu được xem là con đường mở ra nhiều cơ hội, từ tri thức, ngoại ngữ đến trải nghiệm sống trong môi trường quốc tế. Nhiều gia đình sẵn sàng đầu tư bạc tỷ cho con đi du học nước ngoài với hy vọng đổi đời. Tuy nhiên, đằng sau những kỳ vọng đó, không phải ai cũng nhìn rõ cả hai mặt của vấn đề. Du học thực tế không chỉ có màu hồng, mà còn tồn tại những khoảng trống cần được nhìn nhận thẳng thắn.
Khi nào nên lựa chọn du học? Bạn đọc Đình nêu quan điểm: "Trên thế giới này có lẽ chưa có nghiên cứu nào kết luận rằng những ai du học nước ngoài đều giỏi hơn về chuyên ngành đó so với người học trong nước cả. Với những người xung quanh tôi (gia đình, họ hàng, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm, đối tác trong công việc...), khi hỏi họ 'cho con em du học với mục đích gì?' thì tôi đều nhận được câu trả lời giống nhau: 'Để làm việc ở nước ngoài và cơ hội định cư ở đó'.
Thế nên, tôi cho rằng, những người đi du học ở các nước phát triển như Anh, Mỹ, Canada, Đức... hiếm khi trở về nước tìm việc lương cao. Thực tế, không có cơ sở nào để một công ty trả lương cho du học sinh cao và người học trong nước. Người ta chỉ tăng lương khi thấy ai đó có năng lực vượt trội trong công việc được giao mà thôi".
"Quan trọng không phải là tốt nhất mà là phù hợp nhất. Với việc du học, tôi vẫn ủng hộ 'đi một ngày đàng, học một sàng không'. Còn đi đâu, khi nào thì tùy điều kiện của mỗi người. Du học ở đây không chỉ là phát triển về chuyên môn mà còn là nhiều trải nghiệm khác mà trong nước không có. Chính việc vật lộn này mới là cái đáng giá để bạn học hỏi, chứ không chỉ là kiến thức ở trường. Du học không có công thức chung nào cho tất cả. Nếu chưa có điều kiện ngay thì bạn cứ học trong nước rồi sau này du học nghề, du học nâng cao, thậm chí đi làm việc ở nước ngoài cũng là một khóa du học đáng giá", độc giả TTw kết lại.
