Trong cuộc phỏng vấn với Fox News vào ngày 14/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết uranium đã làm giàu của Iran “có thể” được cất giấu, nhưng ông khẳng định Mỹ sẽ “thu hồi” số vật liệu này.
“Tôi nghĩ điều quan trọng là chúng ta phải thu hồi được chúng (uranium làm giàu) để chống lại các thông tin giả mạo. Chính tôi đã nói rằng chúng ta sẽ thu hồi được chúng, và chúng ta sẽ thu hồi được. Chúng tôi đang theo dõi sát sao tình hình”, ông Trump nói thêm.
Tổng thống Trump nói rằng chỉ có Mỹ và có thể là Trung Quốc mới có khả năng thu hồi vật liệu hạt nhân của Iran.
Ông cũng cảnh báo Mỹ đang theo dõi sát sao các cơ sở hạt nhân của Iran cũng như bất kỳ nỗ lực nào nhằm khai thác vật liệu này.
“Chúng tôi đang theo dõi sát sao. Chúng tôi biết chính xác chuyện gì đang xảy ra ở đó”, ông Trump nhấn mạnh.
“Nếu họ di chuyển chúng (uranium làm giàu), và tôi đã nói với họ điều đó, nếu họ cử lực lượng đến đó để thử làm việc này… tất cả những gì chúng tôi sẽ làm là ném vào đó vài quả bom và mọi chuyện sẽ kết thúc. Họ sẽ không làm được việc đó”, ông Trump nói, đồng thời cho biết Mỹ có “9 camera” theo dõi 3 địa điểm hạt nhân của Iran “24 giờ một ngày”.
“Chúng tôi biết chính xác chuyện gì đang xảy ra ở đó. Chưa ai đến gần chỗ đó”, ông nói thêm.
Tổng thống Trump cũng tin rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhất trí lập trường về việc Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết ông đã thảo luận về mối đe dọa hạt nhân từ Iran với Chủ tịch Trung Quốc.
“Tôi nghĩ Trung Quốc không muốn Iran có vũ khí hạt nhân. Tôi đã nói, đừng quá lo lắng, các ngài cũng không muốn họ có vũ khí hạt nhân”, ông Trump cho biết thêm.
Theo Tổng thống Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói với ông rằng: “Nếu tôi có thể giúp đỡ gì được, tôi rất muốn giúp” đạt được một thỏa thuận với Iran.
Ông Trump xác nhận nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng ủng hộ việc mở cửa eo biển Hormuz.
“Bất cứ ai mua nhiều dầu như vậy rõ ràng đều có mối quan hệ nào đó với họ (Iran), nhưng ông ấy nói: “Tôi rất muốn giúp đỡ, nếu tôi có thể giúp đỡ bằng bất cứ cách nào”. Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở cửa”, Tổng thống Trump nói thêm.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 13/5 tuyên bố chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn tập trung cao độ vào việc đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân và coi đây là tiêu chí trung tâm và “lằn ranh đỏ” cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump đã viện dẫn kho uranium làm giàu của Iran như một phần lý do cho cuộc chiến với Iran. Tổng thống Trump cũng nói rằng ông muốn Iran giao nộp uranium làm giàu để đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông Ebrahim Rezaei, đại diện Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, gần đây cảnh báo Iran có thể xem xét việc làm giàu uranium lên mức 90% trong trường hợp Mỹ nối lại chiến dịch tấn công.
Iran được cho là vẫn sở hữu hơn 400kg uranium đã được làm giàu tới mức 60%. Đây là một bước ngắn về mặt kỹ thuật để đạt tới mức 90% dùng cho sản xuất vũ khí hạt nhân.
Đến cuối tuần (18-4), đàm phán Mỹ - Iran ghi nhận những tín hiệu tích cực hiếm có.
Theo các nguồn tin Thổ Nhĩ Kỳ được tờ Komsomolskaya Pravda (Nga) trích dẫn, khoảng 80% thỏa thuận hạt nhân đã được nhất trí, bao gồm cả vấn đề then chốt về số phận kho uranium làm giàu của Iran - ước tính 440 - 450kg ở độ tinh khiết 60%, đủ ngưỡng để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Theo đề xuất đang được thảo luận, một phần sẽ được chuyển đến nước thứ ba như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Pakistan, phần còn lại được phân tán trong Iran dưới sự giám sát quốc tế. Bản ghi nhớ còn bao gồm việc tạm ngừng "tự nguyện" làm giàu uranium của Iran.
Ngày 18-4, trang Axios dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ một kế hoạch ba trang về việc chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông đã được chuẩn bị cho cuộc gặp ngày 19-4, trong đó có điều khoản "đổi uranium lấy tiền mặt".
Washington đề nghị giải phóng 20 tỉ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran để đổi lấy việc Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu. Trước đó, Mỹ từng đồng ý dùng 6 tỉ USD cho mục đích nhân đạo, Iran đòi 27 tỉ USD - và con số 20 tỉ USD là mức đang được hai bên thương lượng để chốt.
Tuy nhiên, 20% còn lại của thỏa thuận hạt nhân là khoảng trống không nhỏ. Mỹ yêu cầu Iran tạm ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, Tehran chỉ chấp nhận 5 năm. Ông Trump tỏ ra lạc quan, nói thỏa thuận có thể đạt được trong "một hoặc hai ngày" và nhấn mạnh đàm phán đang diễn ra "rất tốt".
Phía Iran dè dặt hơn: Tehran khẳng định vòng đàm phán mới chưa được nhất trí, và áp lực từ Washington cùng những đòi hỏi quá cao vẫn là trở ngại chính.
Cuộc chiến thông tin cũng không kém phần căng thẳng. Washington tuyên bố Iran đã đồng ý từ bỏ việc đóng cửa eo biển Hormuz và chấp nhận các hạn chế với chương trình hạt nhân. Nhưng Tehran đã lập tức phủ nhận.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ thao túng truyền thông, nói thẳng vào ngày 18-4: "Tổng thống Mỹ đã đưa ra bảy tuyên bố trong vòng một giờ, và mỗi tuyên bố đó đều là dối trá".
Song song với bàn đàm phán, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18-4 tái khẳng định quyền kiểm soát quân sự eo biển Hormuz, tuyên bố đóng cửa tuyến đường này cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa - chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Tehran đồng ý cho một số lượng hạn chế tàu thuyền qua lại "một cách có tổ chức".
Lý do IRGC đưa ra: Washington tiếp tục "cướp bóc và xâm phạm dưới cái cớ phong tỏa", nên eo biển "trở lại trạng thái trước đó" - điều mà IRGC gọi là "phong tỏa hỗn hợp".
Lời nói đi kèm hành động: cùng ngày, IRGC bắn từ tàu cao tốc vào hai tàu mang cờ Ấn Độ, trong đó có một siêu tàu chở gần 2 triệu thùng dầu của Iraq, buộc cả hai quay đầu. Ấn Độ triệu tập đại sứ Iran để yêu cầu giải thích.
Theo báo Wall Street Journal (WSJ) ngày 18-4, 23 tàu thuyền đang trên đường qua Hormuz đã quay trở lại về hướng Oman. Các vụ tấn công tàu thương mại ngoài khơi Oman tiếp tục gia tăng; Cơ quan an ninh Anh cũng ghi nhận các vụ tấn công vào tàu chở dầu và tàu container.
Lệnh phong tỏa các cảng Iran được Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ ban hành ngày 14-4, nhằm "cắt đứt hoàn toàn" hoạt động thương mại đường biển quốc tế của Tehran - vốn chiếm khoảng 90% nền kinh tế nước này.
WSJ còn cho biết Lầu Năm Góc đang chuẩn bị mở rộng chiến dịch ra ngoài Trung Đông, tiến tới bắt giữ tàu chở dầu Iran trong vùng biển quốc tế. Nhà Trắng tuyên bố lệnh phong tỏa sẽ không được dỡ bỏ cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Logic quân sự đang lấn át logic ngoại giao ở nhiều mặt trận. Phó tổng thống Iran Mohammad Reza Aref thẳng thừng tuyên bố việc kiểm soát eo biển Hormuz sẽ được đảm bảo "bằng đàm phán hoặc vũ lực".
Tại miền bắc Iraq, phía Iran đang tiến hành các chiến dịch chống lại các nhóm vũ trang; trong khi ở Lebanon, mặc dù có một thỏa thuận ngừng bắn chính thức giữa Israel và Hezbollah, hai bên vẫn tiếp tục tấn công và cáo buộc lẫn nhau. Israel thông báo sẽ thiết lập "lằn ranh vàng" ở Lebanon, cấm người dân trở về các khu vực bị chiếm đóng. Lực lượng gìn hòa bình Liên hợp quốc tại Lebanon bị tấn công và có thương vong.
Tại Israel, các cuộc biểu tình quy mô lớn ở Tel Aviv yêu cầu chấm dứt đối đầu và tổ chức bầu cử sớm - cho thấy sự mệt mỏi ngày càng lớn trong nội bộ đất nước. Trong giới chuyên gia Mỹ, đặc biệt là các cựu quan chức quân đội, cũng xuất hiện những tiếng nói chỉ trích cho rằng những tuyên bố mâu thuẫn từ Washington đang làm phức tạp thêm tiến trình đàm phán và kéo dài xung đột.
Hãng tin Israel I24 News ngày 13/5 công bố ảnh chụp các kết cấu dạng "giáp lồng" xung quanh bể chứa nhiên liệu gần sân bay quốc tế Dubai của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Trong số này, hai cấu trúc bên trái đang được lắp đặt, trong khi công trình bên phải đã gần hoàn chỉnh.
"Đây là lần đầu phương thức bảo vệ này xuất hiện ở UAE và các quốc gia vùng Vịnh. Chưa rõ UAE khởi công từ khi nào hoặc dự định lắp đặt bao nhiêu rào chắn như vậy", biên tập viên Howard Altman của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone cho hay.
Dù vậy, đây không phải lần đầu giáp lồng bảo vệ hạ tầng năng lượng được triển khai thế giới. Nga đã lắp đặt hệ thống tương tự, trong đó chăng cả lưới thép, để bảo vệ kho chứa dầu khỏi những vụ tập kích UAV của Ukraine trong nhiều năm qua.
Hoạt động xây dựng diễn ra sau khi UAE đối mặt chiến dịch tập kích dữ dội của Iran, với hơn 2.800 tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tự sát nhắm vào nước này, nhiều hơn mọi quốc gia liên quan xung đột Trung Đông, kể cả Israel.
"UAE dường như đã học theo Nga và Ukraine trong nỗ lực bảo vệ các cơ sở năng lượng bằng lồng bảo vệ khổng lồ. Cấu trúc kim loại này là lớp rào ngăn cách mục tiêu khỏi những vũ khí đang bay tới, giúp giảm thiểu thiệt hại", Altman nói thêm.
Tuy nhiên, giới chuyên gia đánh giá hệ thống lồng khổng lồ chỉ đủ sức đối phó UAV tự sát kiểu Shahed-136 hoặc thiết bị bay không người lái (drone) cỡ nhỏ, không có tác dụng chống đỡ tên lửa đạn đạo và hành trình.
Các cuộc tập kích của Iran gây thiệt hại nặng nề cho giao thông hàng không, du lịch và thị trường bất động sản của UAE, dẫn đến nhiều đợt sa thải và cho nghỉ việc có thời hạn.
Kho chứa dầu tại cảng Fujairah và nhà máy khí đốt Habshan của UAE từng bị hư hại trong xung đột. Nhà máy Habshan, cơ sở cung cấp khí đốt chính của UAE, chỉ có thể khôi phục công suất tối đa vào năm tới.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã trở thành người đứng đầu Lầu Năm Góc đầu tiên trong nhiều thập niên tháp tùng một tổng thống đương nhiệm trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc. Điều này đánh dấu sự khác biệt hiếm thấy so với thông lệ ngoại giao lâu nay.
Theo Nhà Trắng, ông Hegseth đã lên chuyên cơ Không lực Một tới Bắc Kinh cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump vào chiều 12/5 (giờ địa phương).
Ông Trump dự kiến sẽ tiến hành các cuộc hội đàm song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14 và 15/5.
Theo thống kê của báo South China Morning Post, đây là lần đầu tiên kể từ chuyến thăm của cựu Tổng thống Mỹ Richard Nixon năm 1972 mà một nhà lãnh đạo Mỹ thăm Trung Quốc có Bộ trưởng Quốc phòng tháp tùng.
Đây cũng sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Hegseth kể từ khi nhậm chức, đồng thời là chuyến thăm đầu tiên của một Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ tới Trung Quốc trong gần 8 năm.
Các Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ trước đây thường sắp xếp các chuyến thăm Trung Quốc như những chuyến công du riêng biệt.
Người đứng đầu Lầu Năm Góc gần đây nhất tới Trung Quốc là ông James Mattis vào tháng 6/2018, khi ông gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.
Hiện vẫn chưa rõ liệu ông Hegseth có gặp riêng Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân tại Bắc Kinh hay không. Hai người mới gặp trực tiếp một lần, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng tại Malaysia ngày 31/10 năm ngoái.
Chưa đầy 2 tháng sau đó, các quan chức quốc phòng cấp cao của hai nước gặp nhau tại Washington, dấu hiệu mới nhất cho thấy liên lạc quân sự song phương đang được nối lại.
Vì vậy, giới quan sát đang trông chờ xem chuyến công du Bắc Kinh của ông Hegseth có dẫn tới sự tăng cường rộng rãi hơn nữa trong các trao đổi quân sự cấp cao giữa 2 bên hay không.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là sẽ thảo luận về nhiều vấn đề như thương mại, Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân khi họ cân nhắc việc gia hạn một thỏa thuận khoáng sản quan trọng.
Lãnh đạo của 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tổ chức các cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên sau hơn 6 tháng trong bối cảnh họ cố gắng ổn định các mối quan hệ đang bị căng thẳng bởi thương mại, cuộc chiến Mỹ - Iran cùng các lĩnh vực bất đồng khác.
Các quan chức cho biết Mỹ và Trung Quốc được cho là sẽ đồng ý thành lập các diễn đàn để thúc đẩy thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các đơn mua hàng liên quan đến máy bay Boeing, nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập diễn ra vào tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc. Vào thời điểm đó, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại, trong đó Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh dọa hạn chế nguồn cung cấp đất hiếm toàn cầu.
Các nguồn tin nói rằng thỏa thuận, được ký kết vào mùa thu năm ngoái và vẫn còn hiệu lực, cuối cùng sẽ được gia hạn.
