Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ công du Trung Quốc trong tuần này và hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 14/5. Sự kiện thu hút nhiều chú ý, bởi đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai và là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh từ năm 2017.
Hai lãnh đạo dự kiến trao đổi về các vấn đề như thuế quan, Đài Loan, cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI) và khoáng sản chiến lược. Chiến sự Iran, vấn đề mới phát sinh từ cuối tháng 2, cũng sẽ được đưa ra thảo luận, bởi cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều bị ảnh hưởng.
Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đều sẽ kỳ vọng cuộc gặp sẽ mang lại kết quả có lợi, bởi những nội dung mà hai lãnh đạo thảo luận có thể tác động tới quỹ đạo quan hệ Mỹ - Trung và trật tự quốc tế trong thập kỷ tới, theo cây viết Anthony Zurcher và Laura Bicker của BBC.
Chiến sự Iran
Cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động nhằm vào Iran đã bước sang tháng thứ ba, đẩy giá năng lượng tăng cao, tạo ra hệ lụy với cả khu vực Trung Đông lẫn kinh tế thế giới. Hai bên đã ngừng bắn từ đầu tháng 4, nhưng đến nay vẫn chưa thể tìm được giải pháp hòa bình.
Trung Quốc là bên mua đáng kể dầu thô từ Iran và tận dụng nguồn cung giá rẻ này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nên bất cứ sự gián đoạn nào cũng có thể gây tác động tiêu cực tới Bắc Kinh. Trong khi đó, chiến sự kéo dài làm dấy lên lo ngại về giá nhiên liệu tại Mỹ và nguy cơ lún sâu hơn vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông. Do đó, hai bên đều có động lực để tìm kiếm một giải pháp ổn định cho cuộc khủng hoảng.
Trung Quốc đã thể hiện vai trò trung gian bằng cách phối hợp với Pakistan thúc đẩy kế hoạch ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz. Chuyến thăm Bắc Kinh tuần trước của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi được xem là tín hiệu cho thấy ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc tại Trung Đông.
"Tôi nghĩ Mỹ hiểu rằng Trung Quốc sẽ phải đóng một vai trò nào đó nếu họ muốn đưa Iran trở lại bàn đàm phán", Ali Wyne, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Trung tại tổ chức nghiên cứu về xung đột ICG, trụ sở Bỉ, nhận định.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây đã bày tỏ hy vọng Trung Quốc sẽ gây sức ép với Iran về vấn đề Hormuz. Ông Trump cũng có thể thuyết phục Trung Quốc không chặn một nghị quyết Hội đồng Bảo an lên án việc Iran tấn công tàu thuyền di chuyển qua Hormuz, sau khi Bắc Kinh đã phủ quyết một văn kiện tương tự.
Vấn đề Đài Loan
Đài Loan từ lâu đã là nguồn cơn khiến quan hệ Mỹ - Trung căng thẳng. Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc "Một Trung Quốc", nhưng tiếp tục duy trì quan hệ với Đài Loan và cung cấp cho hòn đảo các loại khí tài hiện đại.
Chính quyền ông Trump thời gian qua tiếp tục phát đi những tín hiệu không nhất quán. Washington cuối năm ngoái công bố thương vụ bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Bắc, khiến Bắc Kinh phản ứng gay gắt. Nhưng ông Trump nhiều lần tránh cam kết rõ ràng về việc bảo vệ Đài Loan nếu xảy ra xung đột, cáo buộc Đài Bắc lấy đi ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ.
Trên thực địa, Trung Quốc vẫn tiếp tục gây sức ép với Đài Loan bằng các hoạt động triển khai máy bay và tàu chiến tuần tra gần như hàng ngày. Ông Rubio tuần trước nhấn mạnh Mỹ không muốn xảy ra "những sự kiện gây mất ổn định" tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.
"Một khả năng là Trung Quốc và Mỹ có thể theo đuổi chiến lược 'kiềm chế lẫn nhau', chẳng hạn Mỹ giảm số lượng các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, đổi lại Trung Quốc giảm các cuộc tập trận quân sự nhằm vào hòn đảo", giáo sư Zhao Minghao, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán, nói với AP.
Căng thẳng về kinh tế - công nghệ
Trong hầu hết năm 2025, Mỹ và Trung Quốc đã tiệm cận một cuộc chiến thuế quan mới, có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. Tổng thống Trump liên tục tăng rồi giảm thuế suất với Trung Quốc, có lúc vượt 100%. Trung Quốc đáp trả tương ứng, hạn chế xuất khẩu đất hiếm, dừng mua nông sản Mỹ, giáng đòn trực tiếp vào nông dân tại những bang từng bỏ phiếu bầu ông Trump.
Căng thẳng thương mại đã hạ nhiệt sau khi ông Trump và ông Tập gặp tại Hàn Quốc hồi tháng 10/2025, nhưng hai bên vẫn tồn tại nhiều bất đồng. Ông Trump dự kiến thúc đẩy Trung Quốc mua thêm nông sản Mỹ, trong khi Bắc Kinh muốn Washington giảm điều tra thương mại và hạn chế dùng thuế quan để gây sức ép.
"Chiến lược của Trung Quốc là thúc đẩy sự ổn định bằng cách trả đũa", giáo sư Zhao nói. "Hai lãnh đạo lần này có thể đạt một thỏa thuận thương mại toàn diện, nhưng không đồng nghĩa thương chiến kết thúc và sẽ có các điều kiện đi kèm".
Một nội dung khác được quan tâm là cạnh tranh công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực AI và chip bán dẫn. Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào AI, robot hình người và các ngành công nghệ cao, coi đây là động lực tăng trưởng then chốt trong tương lai.
Tuy nhiên, nhiều công nghệ cốt lõi mà Trung Quốc cần vẫn phụ thuộc vào chip từ Mỹ. Điều này khiến Washington có thêm công cụ kiềm chế đối thủ. Mỹ thời gian qua liên tục siết xuất khẩu chip sang Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia, đồng thời cáo buộc các công ty Trung Quốc sao chép hoặc đánh cắp công nghệ AI.
Trong khi đó, Trung Quốc nắm trong tay lợi thế quan trọng là đất hiếm, kiểm soát khoảng 90% năng lực tinh chế, tách lọc và sản xuất loại nguyên liệu thiết yếu đối với điện thoại thông minh, pin xe điện và ngành quốc phòng. Điều này tạo ra khả năng mặc cả đáng kể cho Trung Quốc trong bất cứ cuộc đàm phán nào.
"Một cuộc chiến tranh lạnh về AI đang dần hình thành", Yingyi Ma, nhà nghiên cứu về Trung Quốc của Viện Brookings, nhận định. "Nhà Trắng cáo buộc Trung Quốc đánh cắp AI của Mỹ ở 'quy mô công nghiệp', trong khi Bắc Kinh được cho là đã tìm cách ngăn Meta thâu tóm Manus, một startup AI do người Trung Quốc sáng lập nhưng hiện đặt trụ sở tại Singapore. Cuộc cạnh tranh sâu xa hơn không nằm ở việc bên nào sao chép mô hình của bên nào, mà là cuộc đua giành nhân tài có khả năng xây dựng thế hệ AI tiếp theo".
Nhiều chuyên gia không kỳ vọng sẽ có đột phá lớn về các vấn đề nêu trên khi lãnh đạo Mỹ - Trung gặp mặt.
"Hai phía đều có đồng thuận rằng sự ổn định trong quan hệ là điều quan trọng", theo ông Levin. "Nếu vượt qua câu chuyện về ổn định, vấn đề 'tiếp theo sẽ là gì' trong quan hệ song phương sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều. Vì thế, kết quả khả dĩ nhất từ cuộc gặp này là sẽ không có nhiều thay đổi đáng kể".
Theo Ryan Hass, chuyên gia về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, nếu chuyến thăm diễn ra suôn sẻ và ông Trump cảm thấy mình được tiếp đón một cách tôn trọng, quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục trong trạng thái yên ắng nhưng đầy dè chừng.
"Ngược lại, nếu phải rời đi với cảm giác bị thiếu tôn trọng hoặc bị xem nhẹ, Tổng thống Trump có thể sẽ thay đổi lập trường", ông Hass nói.
Tin Gốc: Vnexpress
