Tôi là nhân viên y tế, trước đây đi làm hơn bốn năm ở phòng khám và bệnh viện. Hai năm gần đây, tôi học lên tiếp theo diện cơ quan cử đi học và được hỗ trợ. Tôi vẫn cố gắng từng ngày để cuộc sống tốt hơn. Tôi không phải kiểu người khéo léo, càng không giỏi đoán ý người khác nhưng luôn tin chỉ cần mình sống tử tế, chân thành thì sẽ được đối xử lại bằng sự tử tế. Đó là điều tôi đã tin trước khi lấy chồng.
Ngày về làm dâu, tôi mang theo rất nhiều hy vọng. Tôi tự nhủ sẽ sống, đối xử thật tốt với bố mẹ chồng. Tôi cố gắng từ những điều nhỏ nhất, chỉ sợ mình làm sai, sợ người lớn không hài lòng nhưng rồi tôi nhận ra có những thứ không phải cứ cố là được.
Bố mẹ chồng ở quê. Vợ chồng tôi làm việc trên thành phố, thuê nhà trọ riêng, thỉnh thoảng lễ Tết, có việc, được nghỉ làm mới về. Mỗi lần về, tôi đều cố gắng dậy sớm nhưng có những hôm mệt, hơn 6 giờ, thậm chí gần 7 giờ tôi mới dậy. Những lúc đó, tôi chào mẹ chồng, bà không trả lời, khuôn mặt khó chịu. Tôi cảm thấy như mình vừa làm sai điều gì đó rất lớn. Có lần, tôi xuống bếp nấu đồ ăn sáng cho cả nhà. Bố chồng thấy gần xong, gọi mẹ vào ăn nhưng bà quát lớn: “Đã nấu xong đâu mà ăn”. Sau đó không ai nói thêm gì nữa. Không khí trong căn bếp hôm đó khiến tôi nhớ mãi.
Từ những chuyện rất nhỏ như vậy, tôi bắt đầu hiểu cảm giác tủi thân là thế nào. Tôi vẫn làm mọi thứ như một thói quen: dậy sớm nấu ăn, đi chợ, lo bữa sáng, bữa trưa, bữa tối. Tôi nghĩ chỉ cần mình cố gắng hơn một chút, mọi thứ sẽ khác. Nhưng dần dần, tôi nhận ra những điều mình làm trở thành hiển nhiên. Còn những điều tôi chưa làm được lại trở thành lý do để bị để ý.
Mẹ chồng hay kể chuyện ngày xưa làm dâu vất vả thế nào. Bà nói: Ngày xưa khổ lắm, không như bây giờ. Rồi bà nói: Lấy vợ, lấy chồng cho chúng mày là hết trách nhiệm. Ngày xưa đẻ anh em chồng, bà nội cũng không phải chăm, toàn cụ chăm. Tôi nghe mà không biết nói sao.
Tết năm đầu tiên, tôi và chồng về ngoại vào mồng hai, chiều tối mồng ba quay lại. Nhưng hôm đó nhà nội có tiễn cụ mà tôi không được báo trước. Khi vào nhà, tôi thấy rõ sự không vui trên gương mặt của bố mẹ chồng. Không ai nói gì nhưng tôi vẫn thấy mình kiểu có lỗi.
Có lần vợ chồng tôi xin phép đi thăm em con cậu mới sinh. Lúc đó trong nhà có bố mẹ chồng và chị chồng. Vừa ra đến cổng thì trời mưa, chúng tôi quay vào nhà, mẹ chồng bảo sao không đi đi. Không khí lúc đấy tôi thấy nặng nề như mình đang đi vào không đúng lúc. Tôi để ý, mỗi lần chị chồng về, mẹ luôn chuẩn bị đồ, gói ghém cái nọ cái kia mang ra tận xe. Còn vợ chồng tôi, mọi thứ nhẹ hơn rất nhiều. Tôi không so đo nhưng cảm nhận được sự khác biệt.
Có những lần bố chồng nói về chuyện đất đai, tiền bạc nhưng lại nói với tôi, không phải với chồng tôi. Tôi mang chuyện đó nói lại, chồng bảo tôi suy nghĩ nhiều. Dần dần, tôi không biết nên chia sẻ với ai nữa. Tôi vẫn làm tất cả bằng tấm lòng của mình: mỗi lần về đều mua đồ thắp hương, thấy gì ngon cũng nghĩ đến bố mẹ chồng, lễ Tết biếu tiền, mua quà, mua thuốc, đưa bà đi khám. Tôi không tính toán, chỉ nghĩ mình là con trong nhà thì nên làm như vậy. Ngay cả những chuyện rất nhỏ, tôi cũng muốn làm cho trọn vẹn.
Những lúc được chú thím, họ hàng mời sang ăn cơm hay ăn cỗ, trong đầu tôi lúc nào cũng nghĩ nên mua chút hoa quả hay ít quà mang sang cho phải phép, vì tôi muốn thể hiện sự tôn trọng và quan tâm. Nhưng lần nào nói ra, chồng tôi cũng gạt đi: “Không cần thiết đâu”. Tôi không biết bản thân quá cầu kỳ, nhạy cảm không. Cảm giác như những gì tôi cho là “nên làm” lại không được coi trọng.
Tôi làm dâu hai năm, còn chị dâu là mười năm. Ngay từ đầu, chị đã nói: “Về nhà này là phải lo hết”. Tôi im lặng vì thực tế, tôi vẫn tự lo cho cuộc sống của mình. Tôi đi làm, đi học và tự đứng trên đôi chân của mình. Nhưng không hiểu vì sao, đôi lúc tôi vẫn có cảm giác mọi người nghĩ tôi đang dựa vào chồng. Điều khiến tôi mệt nhất là tủi thân nhưng không thể nói ra; cảm thấy mình cố gắng rất nhiều nhưng không ai nhìn thấy; là những lúc cần một người hiểu mình nhưng chồng lại chỉ nói: Em nghĩ nhiều rồi.
Đến giờ, tôi vẫn đang cố gắng sống tốt, vẫn giữ sự tử tế như trước đây tôi từng tin nhưng không còn chắc liệu sống tốt có được đối xử công bằng trong một gia đình không. Có khi nào mình im lặng và chịu đựng lại khiến người khác nghĩ mình không hề tổn thương?
Tôi là nữ, 29 tuổi, đang làm tiếp viên hàng không cho một hãng nước ngoài, mức thu nhập được coi là ổn định. Tôi làm công việc này gần 3 năm. Trong một hai năm đầu, tôi khá yêu thích và hài lòng, muốn gắn bó lâu dài. Một năm gần đây, tôi gần như không có động lực làm việc như trước. Lý do, tiếp viên hàng không là công việc lặp lại, không tư duy nhiều nên tôi cảm thấy kiến thức và khả năng tư duy của mình bị thui chột rất nhiều.
Một phần tôi cảm thấy chính sách của công ty chưa thỏa đáng và sức khỏe của mình về lâu dài sẽ không đáp ứng được công việc. Phúc lợi và lương khá ổn so với mặt bằng công việc chung ở Việt Nam nhưng tôi không muốn phải tiếp tục công việc này nữa, thấy stress khi khách cứ hỏi liên tục, phải giả lả trước mặt mọi người, trong khi bản thân chỉ muốn yên lặng, không muốn giao tiếp quá nhiều với đồng nghiệp sau khi kết thúc công việc hay tham gia nói những chuyện phiếm.
Tôi cũng có một nỗi sợ là bản thân đã ra khỏi thị trường lao động chung gần 3 năm, không cập nhật nhiều về kỹ năng sẽ không thể nào tìm được công việc với mức lương như vậy. Trước đó tôi tốt nghiệp đại học, làm việc văn phòng gần hai năm, để tiến xa hơn ở công việc đó tôi nghĩ bản thân không quá hứng thú.
Tôi thật sự rất khổ sở vì không yêu thích công việc hiện tại nữa, lại chưa đủ khả năng và dũng khí để bước ra ngoài tìm cơ hội mới. Tôi không biết phải làm sao để tìm ra hướng đi cho cuộc đời mình. Tôi buồn và stress rất nhiều, gần như không còn động lực để làm công việc này nữa mà vẫn cần tiền để tự lo cho bản thân. Mong được các anh chị chia sẻ cùng, chân thành cảm ơn.
Hoặc khi nào gần đến kỳ lương mà nhỡ trước đó vợ chồng cãi nhau là coi như chồng sẽ không đưa lương, cho đến khi anh ta bình thường trở lại mới chuyển tiền cho vợ. Hoặc khi tôi gay gắt đòi chuyển chi phí lo cho con, người tôi gọi là chồng chia đôi sòng phẳng. Thế nên tôi cũng rạch ròi chia đôi việc nhà và chăm sóc con với anh ta. Nếu tôi phụ thuộc kinh tế vào chồng không nói, đằng này tôi có công việc và thu nhập riêng, cũng đóng góp vào chi phí chung trong nhà, cũng lo lắng cho con cái và chi tiêu có kế hoạch. Nhưng đổi lại tôi chẳng được gì ngoài sự coi thường của chồng, hoặc chỉ vì một chuyện nhỏ thôi, anh ta cũng nặng nhẹ với tôi.
Nhiều lần anh ta bảo tôi ra tòa làm đơn đồng thuận để ly hôn nhưng tôi bảo anh ta muốn gì cứ ra tòa mà làm. Chắc có lẽ vậy nên càng ngày anh ta càng coi thường tôi. Tôi chưa sẵn sàng để rời đi vì thật ra tôi chưa chuẩn bị đầy đủ nơi ăn chốn ở cho con, vì không nỡ chọn đứa này bỏ đứa kia và tôi cũng là một người phụ nữ yếu đuối. Nhưng cứ ở lại với tình trạng hiện tại, tôi kiệt quệ về mặt tinh thần.
Nhiều lần tôi muốn mặc kệ anh ta mà sống vì con nhưng những khi anh ta nặng nhẹ với tôi, tôi không thể im lặng chịu đựng mãi mà có những hành động tiêu cực. Mong các bạn cho tôi lời khuyên, tôi phải làm gì trong hoàn cảnh này?
Tôi sinh năm 2007, năm nay 19 tuổi. Tháng 8/2025, khi vừa tròn 18, tôi chính thức bắt đầu hành trình bốn năm du học tại một trường đại học nổi tiếng ở Canada. Trước đó, tôi từng là học sinh chuyên Anh của một trường chuyên cấp ba ở Việt Nam. Tôi từng nghĩ mình đủ tự tin, đủ giỏi, đủ bản lĩnh để bước ra thế giới. Ngày xách vali ra sân bay, tôi háo hức hơn là lo sợ. Trong đầu tôi là những hình dung đẹp đẽ: những giảng đường hiện đại, những người bạn quốc tế, những chuyến đi khám phá một đất nước phát triển. Tôi tin rằng tuổi trẻ của mình sẽ rực rỡ hơn khi được sống trong một môi trường như vậy.
Những tuần đầu tiên đúng là như vậy. Tôi choáng ngợp trước cảnh sắc Canada: bầu trời cao và xanh, những hàng cây lá phong, không khí trong lành và nhịp sống văn minh. Tôi hào hứng khám phá siêu thị, tàu điện ngầm, những quán cà phê nhỏ xinh. Tôi tự hào khi có thể giao tiếp trôi chảy bằng tiếng Anh, khi không bị "khớp" trong các buổi học. Nhưng sự háo hức ấy không kéo dài lâu. Chỉ sau vài tháng, khi sự mới mẻ dần qua đi, tôi bắt đầu cảm nhận rõ một thứ cảm xúc âm ỉ: cô đơn. Cô đơn không phải là không có ai xung quanh. Ở trường, tôi vẫn đi học, vẫn làm việc nhóm, vẫn nói cười xã giao. Nhưng khi trở về phòng ký túc xá, khi cánh cửa khép lại, tôi thấy mình lạc lõng giữa một thế giới không phải của mình.
Tôi nhớ tiếng Việt, nhớ cách mọi người nói chuyện ồn ào, gần gũi, nhớ những quán ăn vỉa hè, nhớ mùi cơm mẹ nấu. Tôi nhớ cả cái nắng oi ả của Việt Nam, thứ mà trước đây tôi từng than phiền. Sau hai tháng, tôi có một buổi tối không thể quên. Tôi ngồi trên giường, nhìn ra cửa sổ là màn đêm lạnh lẽo của Canada và gọi cho mẹ. Khi nghe giọng mẹ: "Con khỏe không?", tôi khóc nấc lên và nói con muốn về nhà, con không chịu nổi nữa. Tôi từng nghĩ mình mạnh mẽ nhưng hóa ra, ở tuổi 18, rời xa gia đình cách nửa vòng trái đất, tôi vẫn chỉ là một đứa con nhớ nhà. Có những đêm, đến giờ đi ngủ, tôi lại gọi điện cho bố mẹ, vừa nói chuyện vừa nghẹn ngào. Ở Canada là buổi tối, còn ở Việt Nam là buổi sáng hôm sau. Chênh lệch múi giờ khiến cuộc trò chuyện càng trở nên chênh vênh.
Ngoài nỗi nhớ nhà, tôi còn phải đối diện với sốc văn hóa. Bạn bè ở đây khác tôi rất nhiều. Họ lớn lên trong môi trường đề cao sự độc lập. Họ thẳng thắn, đôi khi đến mức lạnh lùng. Những câu chuyện của họ xoay quanh những trải nghiệm tôi chưa từng có. Tôi thấy mình nhỏ bé và xa lạ. Rồi mùa đông đến. Nếu nỗi cô đơn là cái lạnh trong lòng, thì mùa đông Canada là cái lạnh cắt da cắt thịt ngoài đời thực. Ở Việt Nam, tôi chưa từng trải qua mức nhiệt âm độ C. Ở đây, có những ngày nhiệt độ xuống dưới 0 độ, gió buốt đến mức chỉ cần hở da vài phút là tê cóng. Tôi nhớ lần đầu tiên bước ra ngoài khi tuyết rơi dày. Mọi thứ trắng xóa, đẹp nhưng lạnh lẽo. Tôi co ro trong chiếc áo khoác dày, tự hỏi vì sao mình lại chọn một nơi xa xôi và khắc nghiệt thế này.
Tết Nguyên Đán vừa rồi là cái Tết vắng lặng nhất trong đời tôi. Ở Canada, đó chỉ là một ngày bình thường, không có mùi bánh chưng, không có tiếng cười họ hàng, không có cảm giác sum vầy. Tối hôm ấy, mẹ gọi cho tôi. Ở Canada là buổi tối, còn ở Việt Nam đã là sáng mùng Một. Tôi nhìn màn hình điện thoại, thấy gương mặt bố mẹ qua video call mà nước mắt chảy dài. Tôi nhận ra, du học không chỉ là những tấm ảnh đẹp trên mạng xã hội. Nó là những khoảng lặng rất dài của nỗi nhớ, là những bữa cơm ăn một mình, là những ngày tự đi khám bệnh, tự lo từng việc nhỏ.
Có lúc tôi tự hỏi: liệu mình có quyết định sai? Nhưng rồi, sau tám tháng đầu tiên đầy khủng hoảng, tôi bắt đầu học cách đối diện thay vì trốn tránh. Tôi hiểu rằng cảm giác buồn bã, cô đơn khi du học là điều bình thường, không có nghĩa là tôi yếu đuối. Nó chỉ cho thấy tôi đang bước ra khỏi vùng an toàn. Tôi bắt đầu chủ động thay đổi. Thay vì chỉ quanh quẩn trong phòng, tôi tham gia câu lạc bộ ở trường. Tôi đăng ký làm tình nguyện viên cho một sự kiện sinh viên quốc tế. Tôi tập mở lòng, chủ động bắt chuyện, dù đôi khi vẫn còn ngại ngùng.
Và tôi đã có một người bạn thân, một cô gái người bản địa. Chúng tôi gặp nhau trong một lớp học nhóm. Cô ấy kiên nhẫn lắng nghe tôi kể về Việt Nam, về Tết, về gia đình. Đổi lại, tôi học từ cô ấy cách sống độc lập và tự tin hơn. Tình bạn ấy không xóa đi hoàn toàn nỗi nhớ nhà nhưng khiến tôi cảm thấy mình không còn một mình. Tôi cũng học cách chăm sóc bản thân. Tôi tập nấu những món ăn Việt trong căn bếp nhỏ. Tôi giữ thói quen gọi điện cho bố mẹ đều đặn nhưng không còn khóc mỗi lần nói chuyện. Tôi viết nhật ký, ghi lại những cảm xúc của mình thay vì để chúng dồn nén.
Quan trọng nhất, tôi thay đổi cách nhìn về sự thích nghi. Trước đây, tôi nghĩ thích nghi là phải nhanh chóng hòa nhập, phải mạnh mẽ ngay lập tức. Nhưng tôi nhận ra thích nghi là một quá trình, có thể chậm, có thể đau nhưng nếu ta kiên nhẫn, nó sẽ diễn ra. Tám tháng đầu tiên ở Canada không phải quãng thời gian dễ dàng nhưng chính những tháng ngày khủng hoảng ấy đã dạy tôi nhiều hơn bất kỳ bài giảng nào trong giảng đường.
Tôi học được rằng trưởng thành là chấp nhận những đêm khóc một mình mà vẫn thức dậy đi học vào sáng hôm sau; là nhớ nhà nhưng không bỏ cuộc; là hiểu rằng bố mẹ không thể ở bên mãi và mình phải học cách tự đứng vững. Tôi cũng hiểu cuộc sống của ai rồi cũng sẽ có những thay đổi lớn, không ai có thể sống mãi trong vùng an toàn. Du học chỉ là một ví dụ rõ nét của việc bị đặt vào môi trường hoàn toàn mới. Nếu tôi vượt qua được điều này, tôi tin mình sẽ đủ bản lĩnh để đối diện với những thử thách khác trong tương lai.
Giờ đây, tôi vẫn nhớ Việt Nam da diết, vẫn đếm từng ngày để được về thăm nhà. Nhưng tôi cũng bắt đầu yêu cuộc sống ở Canada theo cách riêng của mình: yêu những buổi sáng tuyết tan, yêu những cuộc trò chuyện đa văn hóa, yêu cảm giác tự lập. Nếu có ai hỏi tôi rằng du học có đáng không, tôi sẽ không trả lời bằng sự hào nhoáng. Tôi sẽ nói rằng đáng vì nó buộc bạn phải trưởng thành. Tôi biết ơn những tháng ngày khủng hoảng ấy, vì nhờ chúng, tôi học được cách tự ôm lấy chính mình nơi đất khách.
