Những năm gần đây, thói quen sử dụng đồ uống có cồn đang có dấu hiệu thay đổi, đặc biệt xuất hiện nhóm người trẻ ngại nhậu. Theo khảo sát người tiêu dùng trẻ Việt Nam (Vietnam Young Consumers Report) năm 2024, do hãng nghiên cứu thị trường NielsenIQ thực hiện, 45% người trẻ Việt cho biết họ hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia, con số này cao hơn hẳn mức 28% của thế hệ trước.
Sỹ Thái, hiện là huấn luyện viên cá nhân tại phòng tập Đức Thợ Rèn, cho biết anh hiếm khi uống rượu bia, tần suất chỉ khoảng một lần mỗi tháng và gần như không còn tham gia các buổi nhậu sau giờ làm.
Theo Thái, đặc thù công việc gắn liền với việc rèn luyện sức khỏe và hình thể khiến anh ý thức rõ hơn về tác động của rượu bia lên cơ thể. “Rượu bia ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất tập luyện, khả năng phục hồi cơ và cả chất lượng giấc ngủ. Nếu uống thường xuyên thì rất khó để giữ được thể trạng tốt và kỷ luật trong sinh hoạt”, anh chia sẻ.
Thay vì tham gia các cuộc nhậu, Thái thường dành thời gian tập luyện, nghỉ ngơi hoặc gặp gỡ bạn bè theo những cách nhẹ nhàng hơn như đi cà phê. Với anh, việc hạn chế rượu bia không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là một phần trong lối sống chuyên nghiệp, giúp duy trì thể lực và làm tốt công việc huấn luyện.
Ở một góc nhìn khác, Bùi Nhật Tân, ở phường An Nhơn, TP.HCM, cho biết dù môi trường làm việc vẫn có những buổi tụ tập sau giờ làm, anh không còn tham gia với tần suất dày như trước. “Tôi đã gần như bỏ nhậu, nếu có uống thì chủ yếu là những dịp gặp gỡ bạn bè hoặc liên hoan cùng công ty. Khi uống cũng giữ chừng mực, không “tới bến” như trước đây”, Tân nói.
Theo Tân, các hoạt động như chơi game, đi cà phê hay đơn giản là nghỉ ngơi ngày càng trở thành lựa chọn phổ biến. Những cuộc vui không còn xoay quanh việc uống bao nhiêu, mà thiên về trải nghiệm và sự thoải mái.
Đáng chú ý, việc từ chối lời mời uống rượu bia cũng dần trở nên dễ dàng hơn. “Nếu không muốn thì mình có thể từ chối, văn hóa ép rượu giờ đã dần được thay thế bằng sự tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân”, Tân chia sẻ.
Bên cạnh nhận thức ngày càng cao về sức khỏe, việc siết chặt xử phạt vi phạm nồng độ cồn khi tham gia giao thông theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP và Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019, cũng được cho là yếu tố góp phần tác động mạnh đến hành vi tiêu dùng rượu bia của người trẻ trong những năm gần đây.
Ở lĩnh vực kinh doanh, nơi từng được xem là gắn chặt với những cuộc gặp trên bàn nhậu, không ít người trẻ hiện nay cũng cho rằng hiệu quả công việc không còn phụ thuộc vào khả năng uống rượu bia.
Huỳnh Ngọc Mai, chuyên viên kinh doanh tại Công ty SRT Đông Bắc, cho biết cô hiếm khi sử dụng rượu bia trong quá trình làm việc dù thường xuyên tiếp xúc với khách hàng có nhu cầu đầu tư bất động sản.
“Khách hàng của mình chủ yếu là những người có điều kiện tài chính và khá bận rộn, nên họ không có nhiều thời gian cho những buổi tiệc rượu. Sau khi chốt giao dịch, mình có thể mời khách đi ăn nhưng thường không sử dụng bia rượu trong bữa ăn”, Mai chia sẻ.
Theo Mai, trong lĩnh vực bất động sản, yếu tố quyết định nằm ở chất lượng sản phẩm và khả năng tư vấn hơn là những cuộc vui bên bàn tiệc. “Khách hàng cần thông tin rõ ràng, sản phẩm phù hợp và sự tư vấn đủ tốt để ra quyết định. Khi đáp ứng đúng nhu cầu của họ thì không cần đến bàn nhậu vẫn có thể chốt được giao dịch”, cô nói.
Nữ chuyên viên kinh doanh cho rằng với những quyết định tài chính lớn như mua bất động sản, khách hàng luôn cần sự tỉnh táo và cân nhắc kỹ lưỡng, nên các buổi tiệc rượu không còn phù hợp với tính chất giao dịch như trước.
Không chỉ thay đổi về tư duy công việc, sự “ngại nhậu” của người trẻ còn bắt nguồn từ những hiểu biết sâu sắc hơn về y khoa mà các thế hệ trước đôi khi bỏ lỡ.
Dưới góc độ y khoa, PGS.TS, bác sĩ Lâm Vĩnh Niên, Trưởng khoa Dinh dưỡng – Tiết chế (Bệnh viện ĐH Y Dược TP.HCM), cho biết việc hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho sức khỏe, đặc biệt ở người trẻ.
“Chỉ sau vài tuần giảm hoặc ngừng uống rượu bia, các chỉ số tim mạch và chuyển hóa như huyết áp, triglycerid máu đã có thể được cải thiện, từ đó giảm nguy cơ tổn thương mạch máu về lâu dài”, ông Niên cho biết.
Cũng theo ông Niên, việc sử dụng rượu bia thường xuyên, dù với lượng không lớn, vẫn có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực. Chất cồn làm rối loạn giấc ngủ. Ngoài ra, rượu bia còn cản trở hấp thu các vi chất quan trọng như kẽm, magie và vitamin nhóm B, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và thể trạng tổng thể.
Kết thúc buổi thi đánh giá năng lực đợt 1 do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức tại điểm thi Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, giữa đám đông thí sinh và phụ huynh chờ đón con, một tấm bảng cổ vũ xuất hiện khiến nhiều người phải ngoái nhìn.
Nhân vật chính của câu chuyện là cặp song sinh Nguyễn Song Nhật Minh và Nguyễn Song Trúc Minh, cùng học lớp 10 Trường THPT Nguyễn Hữu Huân, TP.Thủ Đức, TP.HCM. Hai em mang theo một tấm bảng có hình chị gái là Nguyễn Xuân Mai, học lớp 12 chuyên toán cùng trường, kèm dòng chữ vui nhộn "1000+ thẳng tiến" để tiếp sức tinh thần cho chị sau kỳ thi.
Nhật Minh cho biết ý tưởng làm tấm bảng được cả hai bí mật chuẩn bị từ tối hôm trước. Từ việc chọn ảnh, nghĩ câu chữ đến mang đi in, mọi thứ đều được cặp song sinh tự làm mà không báo cho gia đình biết.
"Mục đích của tụi em rất đơn giản. Đó là tạo cho chị gái một bất ngờ trong ngày thi quan trọng", Nhật Minh nói.
Vậy là buổi trưa 5.4, sau khi chờ chị ở cổng trường, hai em giơ cao tấm bảng giữa đám đông để chị dễ dàng nhìn thấy. Nhật Minh kể tụi em cố tình chọn những tấm hình trông đáng yêu nhất của chị rồi ghép vào bảng cùng lời nhắn "1000+ thẳng tiến".
"Hai em chỉ mong chị thi thật tốt, đạt hơn 1.000 điểm để đỡ áp lực và không phải bước vào đợt thi tiếp theo", Nhật Minh bật mí.
Từ xa nhìn thấy tấm bảng có hình mình, Xuân Mai thoáng bẽn lẽn vì không nghĩ hai em lại chuẩn bị một màn cổ vũ công phu như vậy. Nữ sinh cho biết bản thân cảm thấy đề thi năm nay không thật sự dễ thở, nên bước ra khỏi phòng thi vẫn còn khá lo. Thế nhưng, sự xuất hiện của hai em cùng món quà nhỏ bất ngờ khiến Mai bật cười và nói rằng cô bạn thấy nhẹ lòng hơn sau nhiều giờ làm bài căng thẳng.
Thấy chị chưa tự tin về kết quả, Trúc Minh lập tức trấn an bằng một câu nói khiến những người đứng gần đó cũng phải mỉm cười. Em nói với chị rằng không sao đâu, nếu lần 1 chưa như mong muốn thì vẫn còn lần 2, quan trọng là chị gái đã cố gắng hết sức. Với hai em, chị Mai luôn là người chị giỏi giang và đáng tự hào.
Cặp song sinh kể ở nhà, chị Xuân Mai học rất tốt, chăm chỉ, nghiêm túc trong việc học. Là học sinh lớp chuyên toán, nữ sinh có nhiều thành tích nổi bật nên từ lâu đã trở thành hình mẫu để các em noi theo. Không chỉ ngưỡng mộ, Nhật Minh và Trúc Minh còn dành cho chị gái sự quấn quýt rất đặc biệt, vì trong nhà chị em vốn luôn gần gũi, yêu thương nhau.
Chia sẻ thêm với người viết, mẹ của các em cho biết chị hoàn toàn không hay biết gì về kế hoạch này. Đến khi ra điểm thi, thấy hai con giơ tấm bảng để đón chị, người mẹ cũng bất ngờ không kém. Người mẹ nói mình vừa vui vừa tự hào vì các con biết nghĩ cho nhau, biết động viên nhau theo cách rất hồn nhiên, nhưng cũng đầy tình cảm.
Theo người mẹ, ở nhà ba chị em vốn thân thiết, thường xuyên trò chuyện, chia sẻ chuyện học hành và sinh hoạt hằng ngày. Những dịp quan trọng như thi cử, cả nhà đều cố gắng tạo tâm lý thoải mái nhất cho con. Tuy vậy, việc cặp song sinh chủ động chuẩn bị một món quà tinh thần cho chị gái mà không báo trước vẫn là điều khiến người mẹ xúc động.
Về phần mình, Xuân Mai cho hay điều làm em vui nhất không nằm ở tấm bảng mà là tình cảm của hai em dành cho mình. "Khi nhìn thấy các em đứng chờ với vẻ mặt háo hức, em cảm giác áp lực như dịu đi rất nhiều", Mai nói.
Khoảnh khắc ấy cũng khiến nhiều người xung quanh chú ý. Không ít phụ huynh, thí sinh và sinh viên tình nguyện đứng gần đó đã bật cười vì sự dễ thương của cặp song sinh.
Nguyễn Bình Minh, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết bạn khá bất ngờ khi chứng kiến cảnh này ngay tại điểm thi. Theo Bình Minh, điều khiến bạn ấn tượng không chỉ là tấm bảng được làm chỉn chu mà còn là cách hai em nhỏ cổ vũ chị gái rất tự nhiên, chân thành.
Trong khi đó, Huỳnh Quốc Bảo, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cũng nhận xét hình ảnh này quá dễ thương. Với Bảo, sau một buổi thi dài, có người thân đứng chờ sẵn với một lời động viên đúng lúc như vậy hẳn là kỷ niệm đáng nhớ.
Theo các thủ khoa, dù kiến thức ôn đủ nhiều, nhưng tâm lý không vững thì vào phòng thi tốt nghiệp THPT cũng không thể làm bài hiệu quả. Điều này đồng nghĩa chúng ta sẽ dễ thất bại trong kỳ thi.
Trả lời cho câu hỏi của phần đông thí sinh: "Những ngày sắp thi tốt nghiệp THPT thì nên làm gì?", Trần Quang Tiến, thủ khoa Trường ĐH Công nghệ TP.HCM năm 2024, nói: "Nên ngủ đủ giấc, không học nhồi nhét và chỉ nên ôn lại kiến thức một cách nhẹ nhàng".
Tiến cho rằng càng gần đến ngày thi thì thí sinh càng dễ bị rối, dễ rơi vào tâm trạng lo âu vì đây là kỳ thi rất quan trọng. Với Tiến, trong cả đời học sinh thì tốt nghiệp THPT là kỳ thi quan trọng nhất. Chính vì thế, thí sinh phải có tâm trạng thật ổn định và vững vàng tâm lý để làm sao khi vào phòng thi không vì áp lực, lo lắng mà ảnh hưởng đến kết quả 12 năm "dùi mài kinh sử".
Theo Tiến, giai đoạn gần đến ngày thi, việc ngủ đủ giấc sẽ giúp chúng ta có tinh thần thoải mái. Việc không học nhồi nhét sẽ giúp kiến thức đã ôn trước đó không bị rối loạn. Thời điểm này, hãy ôn tập nhẹ nhàng và chỉ ôn các chủ đề kiến thức. Những chủ đề này, trong quá trình ôn luyện trước đó chúng ta đã phân loại và giờ chỉ cần xem lại. Đừng cố nhồi nhét thêm kiến thức mới, không những không giúp thí sinh làm bài tốt hơn mà còn khiến công sức trong cả thời gian dài ôn tập "đổ sông đổ biển".
Đặc biệt, chàng thủ khoa lưu ý thí sinh: "Cũng đừng nghe ai đồn là đề thi sẽ ra cái này, cái kia, toán hay tiếng Anh năm nay sẽ khó lắm, lịch sử và địa lý cũng sẽ khó nhằn… mà làm mình rối thêm, nhất là giai đoạn cuối. Mình mong các bạn lúc nào cũng tin vào bản thân, bởi vì chúng ta đã có cả một quá trình ôn luyện rất dài. Đến thời điểm hiện tại, phải luôn khẳng định lại với bản thân rằng mình đã nắm vững kiến thức, chắc chắn sẽ làm được".
Khi vào phòng thi, Tiến khuyên thí sinh nên hạn chế để ý những người xung quanh mà hãy tập trung vào bài làm của mình. Theo chàng thủ khoa, nếu để ý người xung quanh sẽ làm mất nhịp độ của bản thân. "Khi viết văn mà chúng ta cứ nhìn người xung quanh, thấy họ sang trang rồi mình thì chưa, lúc đó lại áp lực và mất đi nhịp độ vốn đang tốt của bản thân. Nên giữ bình tĩnh đọc kỹ đề bài rồi hẵng làm; đọc thật kỹ nhưng không hoảng trước câu hỏi khó. Gặp câu hỏi khó thì để lại làm sau. Nên làm hết những phần dễ trước, những câu nào bạn chắc chắn làm được thì làm thật nhanh để nhanh chóng hoàn thành phần dễ, xong rồi sẽ đến với phần khó. Và phần này hãy dành nhiều thời gian hơn một chút để đảm bảo chúng ta sẽ đạt được điểm số cao nhất có thể", Tiến đặc biệt lưu ý.
Đồng thời, cậu bạn nhắc thí sinh nên mang theo đồng hồ, đây cũng là cách giữ tinh thần vững vàng hơn. Chỉ mang đồng hồ có chức năng xem giờ, đừng mang loại thông minh vì sẽ bị giám thị tịch thu. Theo Tiến, nên mang đồng hồ để canh giờ, cũng như biết được mình có đang quá mất nhiều thời gian vào một câu nào đó hay không, từ đó điều chỉnh cho phù hợp.
Ở giai đoạn mà phần nhiều thí sinh đang khá căng thẳng và lo âu, Tiến mong mọi người chỉ cần tin vào bản thân thì mọi chuyện phía trước sẽ tốt đẹp hơn. "Các bạn nên thật sự tin vào chính mình. Mình tin bản thân làm được thì lúc thi mới có thể làm được. Nếu bạn không tin vào bản thân thì sẽ không ai tin mình cả. Bởi vì chỉ có bạn mới giúp được bản thân hiệu quả nhất thôi. Chính vì thế, phải tin vào bản thân mình, các bạn nhé. Chúc các bạn có một kỳ thi tốt nghiệp THPT thật thành công và đậu được vào nguyện vọng mà mình mong muốn", Tiến chia sẻ.
Cơ duyên đưa Lê Tuấn Anh đến với Tiếp sức mùa thi bắt đầu từ chính kỳ thi đại học của anh. Hình ảnh những anh chị sinh viên tình nguyện đội nắng, dầm mưa hướng dẫn thí sinh tại cụm thi đã in sâu vào tâm trí cậu học trò năm ấy. Để rồi, ngay khi trở thành sinh viên Trường đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2010), anh lập tức đăng ký tham gia đội sinh viên tình nguyện của trường, chính thức khoác lên mình màu áo xanh.
Giai đoạn 2010 - 2014 mang đậm dấu ấn của các hoạt động tiếp sức truyền thống. Khi đó, kỳ thi đại học thi theo hình thức "3 chung", hàng vạn thí sinh từ các tỉnh, thành đổ về Hà Nội khiến giao thông luôn trong tình trạng quá tải. Nhớ lại những năm tháng ấy, anh Tuấn Anh không khỏi bồi hồi kể về những kỷ niệm "có một không hai".
Đó là buổi sáng cả đội lên một xe buýt đi làm nhiệm vụ, bác tài xế tốt bụng đã miễn phí toàn bộ vé xe cho các tình nguyện viên để tri ân những đóng góp của các bạn.
Đó là kỷ niệm vào một buổi trưa nắng gắt, khi đang chốt trực tại điểm thi Trường tiểu học Lĩnh Nam, nhận được tin báo tắc đường nghiêm trọng tại phố Minh Khai, cả đội đã không ngần ngại chạy bộ ròng rã 5 km đến hiện trường.
Tại đây, các bạn sinh viên đã nắm chặt tay nhau, tạo thành những "hàng rào sống" giữa dòng xe cộ đông đúc để phân làn, mở đường cho thí sinh kịp giờ thi. Những giọt mồ hôi rơi xuống, nhưng nụ cười luôn rạng rỡ trên môi.
Không chỉ có mồ hôi và những bước chân vội vã, tiếp sức mùa thi trong trái tim anh Lê Tuấn Anh còn là những giai điệu rộn rã, gắn bó như máu thịt. Gần đây, trên trang Facebook cá nhân, anh đã chia sẻ một đoạn clip tự gảy đàn guitar và hát vang bài ca truyền thống của chương trình. Đoạn clip giản dị nhưng đã chạm đến trái tim của rất nhiều thế hệ sinh viên tình nguyện.
Anh chia sẻ, bài hát này vốn là một ca khúc truyền miệng trong các đội sinh viên tình nguyện Trường đại học Kinh tế quốc dân. Cứ mỗi độ hè về, trước kỳ thi khoảng 1 tuần, các đội lại tập trung sinh hoạt chung tại ký túc xá. Trong những đêm quây quần ấy, tiếng đàn guitar lại cất lên cùng những ca từ mộc mạc nhưng đầy nhiệt huyết.
"Bài hát chỉ có vài câu lặp đi lặp lại, không rõ ai là tác giả, nhưng ai từng là sinh viên tình nguyện tiếp sức mùa thi cũng đều thuộc lòng", anh kể.
Cho đến tận bây giờ, dù đã ra trường nhiều năm và giữ cương vị quản lý, cứ mỗi mùa thi đến, anh lại mang cây đàn ra hát. Âm nhạc đã trở thành sợi dây vô hình kết nối các thế hệ, cổ vũ tinh thần cho cả tình nguyện viên lẫn các sĩ tử.
Từ năm 2017, anh Lê Tuấn Anh chuyển công tác lên Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, tham gia công tác chỉ đạo và triển khai Tiếp sức mùa thi trên quy mô toàn quốc. Đứng ở góc độ quản lý, anh đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của chương trình.
Đáng nhớ nhất phải kể đến kỳ thi năm 2021 - thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát dữ dội. Không còn những tiếng vỗ tay, không còn những cái ôm hay lời ca tiếng hát rộn ràng trước cổng trường cổ vũ động viên các thí sinh, không còn những câu hỏi thăm, chia sẻ với các bác phụ huynh thí sinh…
Thay vào đó là một "mùa thi im lặng". Tình nguyện viên phải hạn chế số lượng trước cổng trường, ai nấy đều đeo khẩu trang kín mít, thực hiện phân luồng, đo thân nhiệt, xịt khuẩn. Đó là một mùa tiếp sức đầy áp lực nhưng cũng chứng minh được sự kiên cường, linh hoạt của tuổi trẻ Việt Nam.
"Đó cũng là năm kỷ niệm 20 năm ra đời chương trình Tiếp sức mùa thi, việc tổ chức kỷ niệm vô cùng khó khăn nhưng ban tổ chức vẫn quyết tâm thực hiện, để lại dấu ấn đáng nhớ trong hành trình đồng hành cùng thí sinh", anh Lê Tuấn Anh chia sẻ.
Giờ đây, trong thời đại chuyển đổi số, Tiếp sức mùa thi không chỉ dừng lại ở việc phát chai nước, vẫy cờ phân làn. Dưới sự định hướng của Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, chương trình đã mở rộng sang các nền tảng trực tuyến: hỗ trợ ôn tập online, tư vấn tâm lý, định hướng nghề nghiệp, giải đáp thắc mắc trên mạng xã hội.
13 năm nhìn lại, 4 năm trực tiếp "đội nắng" tại điểm thi và 9 năm ở vai trò chỉ đạo, anh Lê Tuấn Anh vẫn giữ nguyên vẹn ngọn lửa nhiệt huyết ngày đầu. Giống như những lời ca mộc mạc anh vẫn thường hát mỗi dịp hè về: "Này bạn thí sinh ơi/Chúng tôi đi cùng bạn/Này bạn thí sinh ơi/Trong mùa thi đang tới/Chào đón những thí sinh/Chúng tôi luôn hết mình/Mùa thi đến rồi/Tiếp sức cùng thí sinh".
