Gan đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể, từ việc xử lý các chất dinh dưỡng, lọc bỏ độc tố trong máu cho đến chuyển hóa thuốc. Dù gan luôn hoạt động không ngừng nghỉ để bảo vệ sức khỏe của bạn, nhưng cơ quan này cũng có những giới hạn chịu đựng nhất định.
Việc lạm dụng rượu bia, dù là uống liên tục trong thời gian dài hay thỉnh thoảng uống quá chén đều gây áp lực cực kỳ lớn lên lá gan. Tuy nhiên, có một thói quen vô cùng phổ biến khác có thể tàn phá lá gan mà rất nhiều người hoàn toàn không hề hay biết: lạm dụng acetaminophen (hay còn gọi là paracetamol) – một loại thuốc giảm đau không kê đơn được bán rộng rãi dưới các tên biệt dược.
Nhiều người cho rằng một loại thuốc không kê đơn giản đơn thì khó có thể gây ra tổn thương lớn, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại – đặc biệt là khi dùng liều cao hoặc dùng quá thường xuyên. Trên thực tế, đây chính là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng suy gan cấp tính tại Mỹ.
Thuốc giảm đau tàn phá lá gan của bạn như thế nào?
Mọi người thường xuyên sử dụng các loại thuốc không kê đơn như acetaminophen vì nhiều lý do, phổ biến nhất là để kiểm soát các cơn đau hoặc hạ sốt. Mặc dù acetaminophen an toàn khi dùng đúng liều lượng, nhưng nó sẽ trở thành “thuốc độc” nếu bị lạm dụng. Tổn thương gan có thể xảy ra nếu bạn uống acetaminophen liều cao trong nhiều ngày liên tiếp hoặc uống quá nhiều cùng một lúc. Trong một số trường hợp, người bệnh thậm chí có thể bị suy gan cấp tính.
“Khi sử dụng acetaminophen vượt quá liều lượng khuyến cáo, nó có thể làm quá tải các quá trình chịu trách nhiệm chuyển hóa thuốc trong cơ thể. Nếu điều đó xảy ra, tổn thương gan nghiêm trọng là điều khó tránh khỏi”, dược sĩ Laura Heath nói.
Dược sĩ Farrah Tavakoli giải thích thêm, phần lớn lượng acetaminophen được chuyển hóa một cách an toàn qua các con đường thông thường tại gan. Tuy nhiên, có một lượng nhỏ acetaminophen sẽ bị chuyển hóa thành một chất gọi là NAPQI – một chất chuyển hóa độc hại có thể gây hại cho cơ thể khi bị tích tụ. Trong điều kiện bình thường, cơ thể có thể trung hòa NAPQI bằng một chất chống oxy hóa gọi là glutathione. Nhưng nếu lượng độc chất này tích tụ quá nhiều, nó sẽ tấn công và phá hủy các tế bào gan.
Dùng bao nhiêu acetaminophen là quá ngưỡng an toàn?
Theo Trường Đại học Nhãn khoa và Tiêu hóa Mỹ (ACG), người trưởng thành khỏe mạnh không nên dùng quá 1.000 mg acetaminophen trong một lần uống và không quá 4.000 mg mỗi ngày. Ngoài ra, cần tránh duy trì mức liều 3.000 mg/ngày trong vòng quá 3 đến 5 ngày liên tiếp.
Dược sĩ Tavakoli nhấn mạnh: “Liều dùng tối đa của acetaminophen đối với hầu hết người trưởng thành là 4,000 mg mỗi ngày, tính tổng từ tất cả nguồn thuốc nạp vào cơ thể”.
Để giữ lượng acetaminophen nạp vào luôn ở trong giới hạn an toàn, điều quan trọng cần nhớ là hoạt chất này không chỉ có mặt trong các loại thuốc giảm đau thuần túy. Nó còn xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm không kê đơn và kê đơn khác, bao gồm thuốc trị dị ứng, thuốc cảm lạnh, cảm cúm, thuốc trị đau nửa đầu, cũng như các thuốc giảm đau hạ sốt khác. Các chuyên gia y tế đặc biệt cảnh báo không nên uống cùng lúc từ hai sản phẩm trở lên có chứa acetaminophen.
Nếu nhận ra mình đang uống nhiều loại thuốc khác nhau mà trong đó đều chứa acetaminophen, bạn cần liên hệ ngay với nhân viên y tế. Nếu bắt đầu nhận thấy bất kỳ triệu chứng vàng da, đau bụng nào hoặc lỡ uống quá liều một cách vô ý, hãy báo ngay cho bác sĩ – đôi khi người bệnh sẽ cần phải nhập viện để làm các xét nghiệm và theo dõi sát sao”.
Việc tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để biết liều lượng acetaminophen an toàn dành riêng cho bản thân luôn là một giải pháp khôn ngoan. “Mức liều này có thể khác biệt ở mỗi người dựa trên tiền sử bệnh lý, chức năng gan, chức năng thận và các yếu tố di truyền khác”, dược sĩ Heath giải thích.
Hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế trước khi có ý định uống nhiều loại thuốc cùng một lúc. Dược sĩ Tavakoli khuyên: “Hãy hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ khi phối hợp các loại thuốc để đảm bảo không xảy ra tương tác thuốc hoặc vô tình uống trùng lặp một hoạt chất”.
Luôn luôn đọc kỹ nhãn thuốc
Hãy kiểm tra kỹ nhãn của các loại thuốc không kê đơn xem có chứa thành phần acetaminophen hay không. Hiện có hơn 600 loại thuốc không kê đơn và kê đơn có chứa hoạt chất này, và nguyên tắc cốt lõi là không được uống hai loại cùng một lúc.
Biết rõ liều lượng an toàn của bản thân
Nếu bạn đang mắc các bệnh lý về gan, hãy hỏi ý kiến bác sĩ để biết liều lượng acetaminophen nào là an toàn cho mình. Dược sĩ Heath lưu ý rằng những bệnh nhân đã xác định có bệnh lý về gan có thể được khuyên nên giảm thiểu tối đa hoặc tránh hoàn toàn việc sử dụng acetaminophen.
Tuyệt đối không uống chung với rượu bia
Tránh kết hợp các loại thuốc giảm đau không kê đơn với đồ uống có cồn. “Sự kết hợp giữa rượu và acetaminophen sẽ làm tăng vọt nguy cơ tổn thương gan, ngay cả khi bạn dùng acetaminophen trong giới hạn liều lượng được khuyến cáo”, dược sĩ Tavakoli cảnh báo.
Thuốc giảm đau không kê đơn acetaminophen là một hoạt chất an toàn cho hầu hết người trưởng thành khi được sử dụng đúng theo chỉ dẫn. Thế nhưng, việc dùng quá liều có thể gây hại nghiêm trọng cho gan. Do acetaminophen có mặt trong rất nhiều loại thuốc không kê đơn và kê đơn khác nhau, chúng ta rất dễ vô tình dùng quá liều lượng khuyến cáo mà không hề hay biết.
Hãy luôn duy trì thói quen đọc kỹ nhãn thuốc và chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo bạn luôn sử dụng thuốc trong giới hạn an toàn, bảo vệ lá gan trước những tổn thương không đáng có.
Cơ quan chức năng bang Burgenland hôm 19/4 phát đi cảnh báo khẩn cấp sau khi xác nhận có khả năng một lọ thực phẩm ăn dặm HiPP thứ hai chứa thuốc diệt chuột đã được bán ra thị trường, theo Die Presse, nhật báo có ảnh hưởng nhất tại Áo. Vụ việc đang được điều tra theo hướng "cố ý gây nguy hiểm cho cộng đồng" trong một âm mưu tống tiền xuyên quốc gia.
Trước đó, cảnh sát Áo xác nhận tìm thấy thuốc diệt chuột trong hũ thực phẩm ăn dặm loại Cà rốt và Khoai tây, 190 gram, sau khi sản phẩm này bị thu hồi tại 1.500 cửa hàng của chuỗi siêu thị SPAR do lo ngại nhiễm độc. Cả hai lọ trên đều được xác định có nguồn gốc từ một siêu thị SPAR ở Eisenstadt, thủ phủ bang Burgenland.
Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm Áo (AGES), các loại thuốc diệt chuột chứa nhiều hoạt chất khác nhau với những tác động tương ứng lên sức khỏe. Hoạt chất thường được sử dụng nhất là bromadiolone, một chất được gọi là kháng vitamin K. Chất này gây ức chế quá trình đông máu tự nhiên của cơ thể, dẫn đến nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng nếu vô tình nuốt phải.
Các triệu chứng ngộ độc thường không xuất hiện ngay lập tức mà có xu hướng khởi phát muộn sau khoảng 2-5 ngày sau khi trẻ ăn phải sản phẩm. Các bậc phụ huynh cần theo dõi sát những dấu hiệu bất thường như chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất hiện các vết bầm tím dưới da hoặc có máu trong phân.
Trong trường hợp trẻ có biểu hiện xuất huyết, suy nhược trầm trọng hoặc da dẻ nhợt nhạt, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức và thông báo với bác sĩ rằng trẻ đã sử dụng sản phẩm ăn dặm nằm trong diện cảnh báo.
"Đây được nghi vấn là một âm mưu tống tiền", cơ quan AGES giải thích trên hệ thống trực tuyến.
Nếu được can thiệp y tế kịp thời, đặc biệt thông qua việc bổ sung vitamin K, tình trạng ngộ độc này hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả.
Về phía nhà sản xuất, đại diện HiPP cho biết công ty đang phối hợp chặt chẽ với cơ quan điều tra và chưa thể cung cấp thêm thông tin chi tiết để đảm bảo tính bảo mật cho quá trình phá án. Người phát ngôn của HiPP nhấn mạnh: "Tình huống nghiêm trọng này liên quan đến một hành vi can thiệp tội phạm từ bên ngoài nhắm vào kênh phân phối của hệ thống SPAR tại Áo". Công ty đồng thời cho biết quy trình sản xuất và đảm bảo chất lượng của hãng vẫn đảm bảo tiêu chuẩn.
Reuters dẫn lời đại diện chuỗi siêu thị SPAR cho hay việc thu hồi toàn diện tại 1.500 cửa hàng trên toàn nước Áo là một biện pháp phòng ngừa khẩn cấp. Khách hàng đã mua sản phẩm HiPP tại SPAR được khuyến cáo tuyệt đối không sử dụng và mang trả lại cửa hàng để được hoàn tiền 100%.
Cảnh sát Áo cho biết những dấu hiệu nhận diện sản phẩm bị can thiệp bao gồm nhãn dán màu trắng có vòng tròn đỏ dưới đáy lọ, nắp lọ bị hư hại hoặc không phát ra tiếng "pop" đặc trưng khi mở lần đầu. Ngoài ra, bất kỳ sự thay đổi nào về mùi vị hay kết cấu sản phẩm cũng là dấu hiệu đáng nghi ngại. Trong trường hợp phát hiện lọ sản phẩm có dấu hiệu bất thường, người dân tuyệt đối không được mở nắp hay cho trẻ ăn, thay vào đó hãy bảo quản sản phẩm tách biệt khỏi các loại thực phẩm khác và nên sử dụng găng tay khi tiếp xúc. Sau khi xử lý các lọ nghi vấn, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng trong ít nhất 30 giây trước khi tiếp xúc với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, và báo ngay cho đồn cảnh sát gần nhất để phục vụ công tác điều tra.
Hiện chưa rõ tại sao thuốc diệt chuột xuất hiện trong sản phẩm ăn dặm HiPP. Trước diễn biến phức tạp của vụ việc nghi vấn tống tiền nhắm vào sản phẩm ăn dặm HiPP, Bộ Y tế và AGES khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng cho đến khi vụ việc được làm sáng tỏ hoàn toàn.
Bộ Y tế Việt Nam cũng yêu cầu các địa phương khẩn cấp thu hồi và khuyến cáo người dân ngừng sử dụng hũ ăn dặm HiPP vị cà rốt, khoai tây do nghi nhiễm thuốc diệt chuột.
Vụ việc của HiPP xảy ra trong bối cảnh thị trường thực phẩm trẻ em vừa trải qua những đợt rúng động hồi đầu năm. Vào tháng 1 và tháng 2, hai tập đoàn Nestlé và Danone cũng từng phải thu hồi sữa bột tại hơn 60 quốc gia sau khi nhiều trẻ em có triệu chứng ngộ độc do nhiễm độc tố Cereulide, một loại độc tố không bị tiêu diệt bởi nhiệt độ nấu nướng.
Ngày 9-4, đoàn công tác Bộ Y tế do Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên làm trưởng đoàn đã có buổi kiểm tra thực tế tại Trạm y tế phường Bình Thạnh (TP.HCM).
Bác sĩ Quách Kim Ưng - quyền Giám đốc Trạm y tế phường Bình Thạnh - cho biết trong thời gian qua, trạm y tế đã triển khai đầy đủ các hoạt động chuyên môn như: khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, y tế dự phòng, phòng chống dịch, tiêm chủng mở rộng, quản lý bệnh không lây nhiễm như: tăng huyết áp và đái tháo đường…
Bên cạnh những kết quả đạt được, trạm y tế vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Về tài chính, đến nay trạm chưa được giao ngân sách năm 2026, hiện phải tạm ứng từ ngân sách phường để chi trả lương, phụ cấp cho nhân viên và vận hành trạm (tuy nhiên đây chỉ là giải pháp tạm thời).
Trạm y tế phường Bình Thạnh kiến nghị sớm phê duyệt dự toán ngân sách cho y tế cơ sở năm 2026 và ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật đặc thù cho tuyến y tế phường, xã.
Ông Ưng cũng cho hay hiện danh mục thuốc và kỹ thuật tại trạm y tế dù đã được bổ sung nhưng vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị của người dân, đặc biệt là các bệnh mãn tính chuyển từ tuyến trên xuống.
Thực tế nhiều người dân sau khi điều trị tại các bệnh viện tuyến trên có nhu cầu quay về trạm y tế để tiếp tục theo dõi và điều trị lâu dài.
Trong khi đó, danh mục thuốc trạm y tế hiện còn hạn chế, chưa bao phủ đầy đủ các loại thuốc mà người bệnh đang sử dụng tại tuyến trên.
Điều này dẫn đến việc người dân phải quay lại bệnh viện để tái khám và lấy thuốc, gây bất tiện trong quá trình điều trị liên tục.
Do đó trạm y tế kiến nghị điều chỉnh, mở rộng danh mục thuốc bảo hiểm y tế tại trạm y tế theo phân tuyến (tương đương tuyến quận, huyện trước đây). Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng, giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và tạo thuận lợi hơn cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ y tế.
Ngoài ra hiện khối lượng công việc lớn với 23 chương trình y tế cần quản lý, trong khi mạng lưới cộng tác viên chưa ổn định do phụ cấp thấp, dẫn đến khó duy trì lâu dài. Đây là những thách thức ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của trạm.
Đại diện Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết việc quản lý thuốc cho bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhân mãn tính, khi chuyển từ tuyến trên về các cơ sở y tế cơ sở, đã được quy định rõ trong Thông tư số 37 và Thông tư số 01 của Bộ Y tế.
Theo đó, cơ sở y tế được phép sử dụng thuốc theo chỉ định và phân bổ từ tuyến trên, đồng thời dựa trên năng lực chuyên môn để khám và điều trị cho người bệnh.
Ngoài ra nếu trạm y tế thực hiện các dịch vụ kỹ thuật đã được cấp thẩm quyền phê duyệt, cơ sở được phép sử dụng thuốc và các vật tư y tế phục vụ cho dịch vụ đó.
Trước đây, danh mục thuốc bị giới hạn theo hạng bệnh viện. Tuy nhiên hiện nay, theo chỉ đạo của Bộ Y tế, danh mục này không còn cố định mà linh hoạt tùy thuộc vào năng lực chuyên môn của cơ sở, năng lực chuyên môn của cán bộ y tế và loại dịch vụ kỹ thuật được chỉ định.
Hiện nay Bộ Y tế đang xây dựng thông tư hướng dẫn về thanh toán bảo hiểm y tế cho khám bệnh từ xa, khám tại nhà và mô hình y học gia đình. Dự kiến thông tư này sẽ sớm được ban hành để có cơ sở y tế thực hiện thanh toán.
Ánh sáng xanh từ màn hình có thể ức chế hormone melatonin - yếu tố giúp cơ thể buồn ngủ. Việc sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối có thể khiến bạn khó ngủ và ngủ không sâu, theo Cleveland Clinic.
Tiến sĩ Phyllis Zee, chuyên gia y học giấc ngủ tại Đại học Northwestern (Mỹ), cho biết ánh sáng xanh còn làm chậm “đồng hồ sinh học”, khiến cơ thể khó bước vào trạng thái nghỉ ngơi.
Nhiều người có thói quen ăn tối muộn hoặc ăn thêm trước khi ngủ, nhưng điều này khiến hệ tiêu hóa phải làm việc suốt đêm.
Ăn sát giờ ngủ có thể gây khó ngủ, trào ngược dạ dày và gián đoạn giấc ngủ, theo Mayo Clinic.
Caffeine có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ, làm bạn tỉnh táo dù đã lên giường.
Các chuyên gia từ Sleep Foundation khuyến nghị nên tránh caffeine ít nhất 6 giờ trước khi ngủ để không ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Suy nghĩ quá nhiều, lo lắng công việc hay cuộc sống khiến não bộ luôn “hoạt động”, khó thư giãn.
Giáo sư Matthew Walker, chuyên gia thần kinh học và giấc ngủ (Anh), cho biết stress làm tăng hormone cortisol, từ đó cản trở quá trình đi vào giấc ngủ tự nhiên.
Tập luyện buổi tối là tốt, nhưng nếu quá gần giờ ngủ, cơ thể vẫn trong trạng thái kích thích. Vận động mạnh trước khi ngủ có thể làm tăng nhịp tim và nhiệt độ cơ thể, khiến bạn khó ngủ hơn.
Những sai lầm nhỏ trước khi ngủ có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe lâu dài. Điều chỉnh thói quen buổi tối không chỉ giúp ngủ ngon hơn mà còn cải thiện tinh thần và năng lượng cho ngày hôm sau.
