Tuy nhiên, điều kiện để được hưởng các chính sách miễn giảm học phí chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ (nghiên cứu sinh) không đơn giản.
Mới đây, ĐH Bách khoa Hà Nội tuyển 145 nghiên cứu sinh (NCS) ở 27 ngành cho năm 2026. Trong đó, ngành kỹ thuật điều khiển và tự động hóa tuyển 25 học viên, kỹ thuật cơ điện tử 15 học viên, khoa học máy tính 10 học viên, kỹ thuật máy tính 10 học viên… Từ năm học này, trường sẽ cấp học bổng tương đương học phí khoảng 80-100 triệu đồng cho NCS trúng tuyển.
Trong hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM, một số đơn vị cũng đã và sẽ áp dụng chính sách hỗ trợ tài chính tương tự cho người học tiến sĩ. PGS-TS Đinh Đức Anh Vũ, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết nhiều năm nay trường áp dụng chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí cho NCS trúng tuyển.
Theo đó, NCS toàn thời gian được miễn 100% học phí và hỗ trợ sinh hoạt phí theo mức 10 triệu đồng/tháng, được bố trí không gian làm việc và tham gia các hoạt động chuyên môn tại khoa; áp dụng cho tất cả NCS. “Chính sách này bắt đầu triển khai từ năm 2020 nhằm thu hút các NCS xuất sắc tham gia học tập tại trường. Trong thời gian tới, trường sẽ tiếp tục rà soát và điều chỉnh để tăng cường thu hút nhiều hơn NCS, đặc biệt từ nước ngoài, tham gia học tập tại trường”, PGS Anh Vũ cho hay.
Thời gian tới, Trường ĐH Khoa học sức khỏe (ĐH Quốc gia TP.HCM) cũng tiếp tục triển khai nhiều định hướng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo sau ĐH. Một trong những ưu tiên quan trọng là phát triển các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, tạo điều kiện để học viên tiếp cận tri thức khoa học quốc tế và mở rộng hợp tác học thuật. Đồng thời trường đang xây dựng chủ trương hỗ trợ học phí và chi phí nghiên cứu cho NCS, bác sĩ nội trú cũng như các trình độ đào tạo sau đại học khác nhằm khuyến khích đội ngũ bác sĩ trẻ và nhà khoa học trẻ tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu. PGS-TS Phạm Anh Vũ Thụy, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho biết từ năm nay trường bắt đầu miễn học phí cho tất cả NCS học tập tại trường. Sắp tới, trường sẽ công bố một số điều kiện liên quan đến chương trình, nghiên cứu và thời gian học.
Năm 2026, Trường ĐH Luật TP.HCM dự kiến triển khai nhiều chính sách hỗ trợ lớn đối với NCS. Cụ thể, với chính sách nội bộ, NCS được hỗ trợ toàn bộ học phí trong 3 năm (dự kiến 200 triệu đồng). Sau khi hoàn thành chương trình, NCS tiếp tục được hỗ trợ 100% học phí (dự kiến 200 triệu đồng). Như vậy, cán bộ giảng viên nhà trường khi học tiến sĩ luật sẽ được trường hỗ trợ tương đương 2 lần học phí (khoảng 400 triệu đồng/người). Về chính sách xét tuyển NCS toàn thời gian, người học được hỗ trợ 100% học phí, hỗ trợ thu nhập hằng tháng, tham gia các hoạt động khoa học công nghệ và tham gia giảng dạy cùng các hoạt động liên quan. Theo đại diện trường, chính sách có tính khuyến khích cao, góp phần giảm áp lực tài chính và tạo điều kiện để người học tập trung vào nghiên cứu.
Bên cạnh đó, nhiều cơ sở đào tạo ĐH cũng công bố chương trình học bổng và hỗ trợ sinh hoạt phí cho NCS có điều kiện.
Trường ĐH Tôn Đức Thắng có chương trình học bổng và hỗ trợ sinh hoạt phí chương trình tiến sĩ, áp dụng cho toàn bộ NCS sau khi nhập học, nhưng có điều kiện cụ thể. Chẳng hạn, để được nhận học bổng 100% học phí toàn khóa, NCS nhóm ngành khoa học tự nhiên – kỹ thuật cần công bố 2 bài báo khoa học thuộc cơ sở dữ liệu WoS, trong đó ít nhất 1 bài báo khoa học WoS hạng 5 trở lên, là tác giả ghi tên đầu và/hoặc tác giả gửi bài/liên hệ. Với nhóm ngành khoa học xã hội, cần công bố 1 bài báo thuộc cơ sở dữ liệu WoS hạng 10 trở lên và 1 bài báo Scopus, là tác giả ghi tên đầu và/hoặc tác giả gửi bài/liên hệ. Ngoài học bổng, NCS có thể nộp đơn xin hỗ trợ sinh hoạt phí theo từng năm học trong thời gian đào tạo chuẩn, với mức 8 triệu đồng/tháng. Một trong các điều kiện là NCS phải làm việc toàn thời gian và thực hiện ít nhất 2 trong các hoạt động dưới sự phân công và giám sát của trường.
Trường ĐH Bách khoa TP.HCM lần đầu tiên có chính sách mới trong đào tạo tiến sĩ gồm trả lương và hỗ trợ học phí cho NCS. Trường thông báo tuyển dụng nghiên cứu viên toàn thời gian, đồng thời là NCS chương trình đào tạo tiến sĩ với chế độ đãi ngộ và trả lương hấp dẫn cùng chính sách hỗ trợ về học phí. Theo đó, ứng viên trúng tuyển sẽ làm việc theo vị trí nghiên cứu viên, đồng thời tham gia chương trình đào tạo tiến sĩ của Trường ĐH Bách khoa TP.HCM. Trong thời gian công tác, nghiên cứu viên được hưởng lương và các chế độ khác theo vị trí việc làm cũng như các quyền lợi của người lao động theo quy định hiện hành (tối đa là 3 năm tính từ thời gian hoàn thành thử việc). Song song đó, nghiên cứu viên được hỗ trợ 50% học phí chương trình đào tạo tiến sĩ, các trường hợp có thành tích đặc biệt có thể được xem xét hỗ trợ 100% học phí.
Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM hiện chỉ tuyển sinh chương trình NCS kết hợp trợ giảng/giảng viên (Teaching Assistantship Program) cho khoa Công nghệ thông tin, với các ngành: khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo và hệ thống thông tin. NCS được trường miễn 100% học phí chương trình tiến sĩ (78.625.000 đồng/năm cho năm học 2025-2026). Bên cạnh đó, NCS còn được hưởng các chế độ phúc lợi như nhân viên chính thức của trường, gồm: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các quyền lợi khác, đảm bảo sự ổn định trong suốt quá trình học tập và công tác. Trong đó, riêng lương cơ bản của trợ giảng theo quy định nhà trường từ khoảng 7 triệu đồng/tháng; thù lao giảng dạy tùy vào số tiết giảng dạy thực tế.
Tất cả NCS trúng tuyển vào Trường ĐH Văn Lang đều có thể đăng ký ứng tuyển nhận học bổng đến 100% học phí toàn khóa. NCS cần cam kết thực hiện đúng tiến độ đào tạo được thể hiện trong Kế hoạch học tập, nghiên cứu toàn khóa căn cứ theo quyết định công nhận trúng tuyển; cam kết nghiên cứu và công bố khoa học vượt chuẩn điều kiện đầu ra tiến sĩ. Nếu học viên không thực hiện đúng cam kết thì có thể bị thu hồi hoặc hoàn lại học bổng, tùy theo mức độ.
Trong khi đó, nhiều trường hiện chỉ áp dụng miễn học phí với cán bộ, giảng viên của trường khi học tiến sĩ. Ví dụ, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM hỗ trợ 50% học phí (nếu học tại trường) hoặc 40% học phí (nếu học tại cơ sở đào tạo khác trong hệ thống); sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ sẽ được thưởng 100 triệu đồng. Nếu học ngoài hệ thống, giảng viên được miễn giảm 100 tiết chuẩn nghiên cứu khoa học/năm, lãnh đạo được miễn giảm 50 tiết chuẩn nghiên cứu khoa học/năm trong 4 năm kể từ khi trúng tuyển NCS; sau khi hoàn thành chương trình cũng được thưởng 100 triệu đồng. Trường hợp học tiến sĩ ở nước ngoài sẽ được hỗ trợ tìm kiếm học bổng, hỗ trợ bảo hiểm xã hội trong thời gian học và được thưởng 200 triệu đồng sau khi nhận bằng. Thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Dung, Giám đốc Trung tâm Truyền thông nhà trường, cho biết chính sách nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy nghiên cứu khoa học trong hệ thống giáo dục ĐH.
Theo kế hoạch tuyển sinh đầu cấp của Hà Nội, giai đoạn 2016-2018, mỗi năm thủ đô có hơn 80.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS; từ 2019 đến nay, không năm nào dưới 100.000.
Năm 2026 được coi là mốc kỷ lục với 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó khoảng 130.000 em đăng ký thi lớp 10. Tuy nhiên, con số này sẽ sớm bị vượt qua, khi năm 2027 dự kiến có gần 190.000 em tốt nghiệp THCS, tính theo số học sinh vào lớp 6 năm 2023 (sinh năm Nhâm Thìn - 2012).
Với cách tính tương tự, giai đoạn 2028-2030, số học sinh lớp 9 được dự báo quanh mức 160.000, cao hơn khoảng 20.000 so với năm nay.
Còn so với thập kỷ trước, số học sinh lớp 9 của Hà Nội tăng 80.000-110.000; riêng giai đoạn 2021-2026 tăng 37.000.
Trong khi đó, từ năm 2021 đến nay, Hà Nội có thêm tổng cộng 11-13 trường THPT công lập (chưa gồm trường Việt Hùng, Minh Châu do chưa được giao chỉ tiêu). Nếu mỗi trường tuyển 15 lớp 10 (sĩ số 45) thì số suất học tăng thêm khoảng 7.400- 8.700, chỉ bằng 20-23% so với số học sinh tăng thêm. Chưa kể, không phải trường nào cũng tuyển được mức này.
"Học sinh tăng nhanh mà tốc độ xây trường thì chậm", TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, nhận định.
Chênh lệch cung - cầu khiến kỳ thi lớp 10 ở Hà Nội luôn được đánh giá căng thẳng nhất cả nước. Năm nay, tỷ lệ vào công lập chỉ 55-57%, thấp nhất trong 10 năm. Với mức gần 190.000 em năm tới, nhiều nhà giáo dự đoán tỷ lệ này còn giảm.
"Cuộc đua vào lớp 10 ở Hà Nội vẫn sẽ tiếp tục kéo dài, thậm chí tăng cao trong năm 2027", thầy Quang, hiệu trưởng một trường THCS ở ngoại thành Hà Nội, nhận định.
Theo ông Đào Ngọc Nghiêm, một trong những lý do khiến thủ đô thiếu trường THPT công lập là công tác dự báo chưa sát với mức tăng dân số thực tế. Trước đây, giới chức dự kiến Hà Nội có 9 triệu dân vào năm 2030, nhưng nay đã gần đạt ngưỡng này. Trong khi đó, quỹ đất dành cho trường học ít.
Dù vậy, ông thấy thành phố cũng đang thực hiện nhiều kế hoạch dài hạn để giải quyết việc thiếu trường.
Đầu tiên là xây trường mới. Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cho biết sẽ ưu tiên dành 5% quỹ đất phục vụ công cộng của các phường và đất chưa khai thác để xây trường học, tận dụng đất cải tạo chung cư cũ hoặc sau khi di dời trụ sở các cơ quan...
Ngoài ra, thành phố thử nghiệm áp dụng cơ chế đặc thù trong xây dựng trường. Trước đây, trường học không được xây quá 4 tầng, song một số ở khu vực đông dân như quận Hai Bà Trưng cũ đã xây cao hơn, như THCS Vân Hồ, THCS Lê Ngọc Hân. Gần đây, THPT Đỗ Mười được xây mới với 5 tầng nổi, sử dụng thang máy.
Một cán bộ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết năm 2027, thành phố dự kiến có thêm bốn trường THPT công lập, nằm tại Đông Anh, Phú Diễn, Vĩnh Hưng và Tây Mỗ. Trong 5 năm tới, số trường tăng "ít nhất" 8-10, gồm 6 trường liên cấp tiên tiến dự kiến hoạt động từ năm 2029.
Trước mắt, thầy Quang khuyên phụ huynh không nên đợi tới khi con học lớp 9 mới tính chuyện thi lớp 10, mà cần lựa chọn lộ trình sớm, phù hợp. Ông cũng cho rằng phụ huynh nên cởi mở hơn với trường tư thục, học nghề, miễn sao phù hợp với năng lực của con và định hướng, tài chính của gia đình.
Căn cứ vào bảng điểm chuẩn lớp 10 của hơn 109 trường THPT công lập năm học 2025-2026 do Sở GD-ĐT TP.HCM trước sáp nhập công bố thì có15 trường THPT thuộc tốp trường điểm chuẩn cao nhất TP.HCM.
Theo đó, những trường có điểm chuẩn lớp 10 cao nhất TP.HCM năm học trước là Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Hữu Huân, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Mạc Đĩnh Chi...
Trong đó Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa dẫn đầu bảng điểm chuẩn lớp 10 với mức điểm 24,5 (tăng 4,5 điểm so với năm học 2024-2025) thay thế vị trí dẫn đầu mà Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền (Q.Tân Bình) giữ vững từ trước đến nay.
Trong tốp những trường có điểm chuẩn lớp 10 cao nhất TP.HCM năm ngoái không còn Trường THPT Gia Định (Q.Bình Thạnh cũ) khi điểm chuẩn giảm 4,25 điểm so với năm học trước, còn 18,75 điểm.
Những trường có điểm chuẩn lớp 10 cao nhất của khu vực 1 (TP.HCM cũ) năm 2025
Còn tại khu vực 2 (Bình Dương cũ), trong số 30 trường THPT công lập thì Trường THPT Trịnh Hoài Đức dẫn đầu về điểm chuẩn lớp 10 với 22,25 điểm cho nguyện vọng 1 và 23 điểm cho nguyện vọng 2. Trường THPT Dĩ An là trường duy nhất còn lại có điểm chuẩn trên 20. Hầu hết các trường khác có điểm chuẩn dao động từ 12,2 đến dưới 20 điểm, trong đó thấp nhất là Trường THPT Phước Vĩnh (12,2 điểm).
Những trường có điểm chuẩn lớp 10 cao của khu vực 2 (Bình Dương cũ) năm 2025
Còn tại khu vực 3 (Bà Rịa – Vũng Tàu cũ), năm học 2025-2026 vừa qua trong số 30 trường THPT công lập, tốp 3 trường có điểm chuẩn lớp 10 nguyện vọng 1 cao nhất là THPT Vũng Tàu (21,25 điểm), Nguyễn Huệ (19 điểm), Nguyễn Khuyến (17,25 điểm).
Còn 3 trường có điểm chuẩn thấp nhất là THPT Ngô Quyền (5,25 điểm); THPT Phú Mỹ (6,5 điểm), THPT Trần Phú (7,75 điểm).
Những trường có điểm chuẩn lớp 10 cao của khu vực 3 (Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) năm 2025
Dự kiến ngày 20.4, Sở GD-ĐT TP.HCM sẽ công bố chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 và học sinh có khoảng một tuần để đăng ký nguyện vọng lớp 10 trực tuyến. Theo các chuyên gia tư vấn về chọn nguyện vọng lớp 10, ngoài năng lực, học sinh cũng nên cân nhắc các yếu tố khác như vị trí địa lý. Chọn trường gần nhà sẽ thuận tiện cho việc đi lại, đảm bảo sức khỏe và tinh thần ổn định. Đồng thời, học sinh cần tìm hiểu kỹ tổ hợp môn mà các trường dự kiến triển khai theo Chương trình GDPT 2018, để đảm bảo phù hợp với định hướng nghề nghiệp và sở thích cá nhân.
Dựa vào điểm chuẩn, học sinh có thể phân loại các trường thành 3 nhóm: tốp 1 (mỗi môn thi khoảng 8 điểm trở lên), tốp 2 (khoảng 7 điểm) và tốp 3 (khoảng 6 điểm trở xuống). Việc phân loại này giúp học sinh xác định rõ mức độ cạnh tranh và năng lực phù hợp đáp ứng được với điểm đầu vào của từng học sinh.
Riêng đối với những trường thuộc tốp 3, bên cạnh những trường có điểm trung bình mỗi môn thi từ 6 trở xuống thì những trường còn lại có điểm chuẩn thấp, thậm chí chỉ cần mức điểm trung bình 3,5 đến 5 điểm mỗi môn là có thể trúng tuyển. Một số trường từng ghi nhận mức điểm chuẩn chỉ hơn 10 điểm, thấp nhất trong hệ thống công lập. Đây chính là nhóm trường được đánh giá "dễ thở" hơn trong cuộc đua vào lớp 10.
Qua thống kê và phân tích dữ liệu tuyển sinh nhiều năm, nhóm trường THPT ở khu vực 1 (TP.HCM cũ) có điểm chuẩn lớp 10 từ 10 đến 13 điểm thường tập trung ở khu vực ngoại thành hoặc các địa bàn có mật độ học sinh đăng ký thấp.
Đặc biệt ở ở khu vực 3 (Bà Rịa-Vũng Tàu) có những trường THPT, điểm chuẩn lớp 10 chỉ khoảng 5,25 điểm trở lên.
Đặc điểm của nhóm trường này là độ cạnh tranh không cao, chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 hàng năm tương đối ổn định. Với học sinh có học lực trung bình, đây được xem là một lựa chọn để đảm bảo một suất học THPT công lập.
Mới đây, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Journal of Development Economics đã chỉ ra một hướng đi mới trong việc thu hẹp khoảng cách giới: Sử dụng sức mạnh của các hình mẫu (role models) ngay trong lớp học.
Công trình do các chuyên gia từ Đại học Bắc Kinh và Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) thực hiện cho thấy những “nữ sinh nhà người ta” không hẳn là nguyên nhân tạo áp lực, mà ngược lại, có thể trở thành động lực giúp nhiều bạn nữ khác nỗ lực vươn lên.
Dựa trên dữ liệu của hơn 3.700 học sinh lớp 7 tại Trung Quốc, nhóm nghiên cứu theo dõi kết quả học tập của các em trong vòng một năm sau kỳ thi chuẩn hóa đầu tiên. Kết quả cho thấy, ở những lớp có nữ sinh đạt thành tích nổi bật, kết quả học tập của các bạn nữ còn lại cũng được cải thiện đáng kể.
Đáng chú ý, tác động này thể hiện rõ nhất ở nhóm học sinh có học lực trung bình yếu hoặc xuất thân từ các gia đình nông thôn còn nhiều khó khăn về kinh tế. Thay vì tạo ra tâm lý ganh đua tiêu cực, sự hiện diện của những học sinh xuất sắc giúp nhiều bạn nữ xóa bỏ mặc cảm tự ti, đồng thời củng cố niềm tin vào khả năng của bản thân.
Theo nhóm nghiên cứu, yếu tố tạo nên thay đổi không nằm ở áp lực cạnh tranh điểm số, mà đến từ hiệu ứng truyền cảm hứng của các hình mẫu tích cực.
Nghiên cứu cũng chỉ ra một “mắt xích” quan trọng khác là sự thay đổi trong tư duy của phụ huynh. Khi chứng kiến các nữ sinh trong lớp đạt thành tích cao, nhiều cha mẹ bắt đầu đặt kỳ vọng lớn hơn vào con gái, đồng thời sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho việc học, từ hỗ trợ bài tập, động viên tinh thần đến định hướng nghề nghiệp lâu dài.
Phát hiện này đặc biệt có ý nghĩa trong các lĩnh vực STEM - gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học - nơi tỷ lệ nữ giới vẫn còn thấp do thiếu vắng những hình mẫu tiêu biểu để các em noi theo.
Từ những năm 2000, Trung Quốc dần hạn chế việc công khai bảng xếp hạng học tập nhằm giảm áp lực cho học sinh. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng điều này cũng có thể tạo ra một sự “đánh đổi”, khi học sinh nữ ít có cơ hội nhìn thấy những hình mẫu thành công ngay trong môi trường học tập của mình.
Từ kết quả nghiên cứu, các chuyên gia cho rằng giáo dục cần một cách tiếp cận nhân văn hơn: thay vì chỉ tập trung vào điểm số, nhà trường nên chú trọng xây dựng và lan tỏa các hình mẫu tích cực. Đây được xem là hướng đi bền vững để thúc đẩy bình đẳng giới và giúp các nữ sinh tự tin theo đuổi hành trình phát triển của riêng mình ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
