Đằng sau một yêu cầu mang tính hành chính tưởng chừng bình thường là vấn đề cốt lõi: Ranh giới giữa quyền quản lý của chính quyền cơ sở và nguyên tắc độc lập trong hành nghề luật sư.
Xa hơn, đây còn là câu chuyện về vai trò và bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư trong việc bảo vệ quyền công dân, đặc biệt là quyền khiếu nại trong lĩnh vực đất đai phức tạp.
Không thể phủ nhận áp lực thực tế tại địa phương khi triển khai các dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Khi quyền lợi kinh tế của người dân bị tác động, việc phát sinh khiếu nại là điều tất yếu.
Tuy nhiên, quyền khiếu nại không phải là “gánh nặng” cần hạn chế, mà là quyền hiến định.
Hiến pháp năm 2013 khẳng định mọi công dân có quyền khiếu nại, tố cáo đối với các hành vi trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.
Luật Khiếu nại năm 2011 tiếp tục cụ thể hóa khi cho phép công dân khiếu nại lần đầu, lần hai, thậm chí có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án có thẩm quyền, đồng thời khẳng định quyền được nhờ luật sư hỗ trợ, tư vấn, đại diện tham gia quá trình giải quyết khiếu nại.
Vì vậy, việc người dân gửi đơn nhiều lần, đúng trình tự, không thể bị xem là hành vi cần bị hạn chế.
Ở chiều ngược lại, vai trò của luật sư cũng đã được pháp luật xác định rõ. Luật Luật sư cho phép luật sư tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Nguyên tắc hành nghề cốt lõi là độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và tuân theo pháp luật. Điều đó khẳng định luật sư không phải là “tác nhân gây khiếu kiện”, mà là người giúp hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại diễn ra đúng trình tự, hạn chế sai sót về thủ tục và nội dung.
Trong thực tiễn, bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư không chỉ thể hiện ở những vụ án lớn, mà rõ nét nhất trong những vụ việc cụ thể, nơi người dân yếu thế cần được bảo vệ.
Trong các tranh chấp hành chính về đất đai, người dân thường ở vị thế bất lợi về thông tin và hiểu biết pháp luật. Nếu thiếu sự hỗ trợ của luật sư, quyền khiếu nại dễ bị thực hiện sai lệch hoặc bị bỏ dở. Ngược lại, khi có luật sư tham gia, đơn thư thường chặt chẽ hơn, đúng thẩm quyền hơn, hạn chế tình trạng khiếu nại tràn lan, kéo dài.
Do đó, cần nhìn nhận rằng luật sư không làm gia tăng khiếu kiện, mà góp phần đưa hoạt động khiếu nại vào khuôn khổ pháp luật. Một vụ việc có luật sư tham gia thường có cơ hội được giải quyết nhanh và chính xác hơn, bởi các lập luận pháp lý đã được chuẩn bị đầy đủ ngay từ giai đoạn đối thoại. Việc luật sư đồng hành cùng người dân vì thế không chỉ là hoạt động dịch vụ pháp lý, mà còn là một phần của cơ chế bảo vệ công lý.
Ngược lại, nếu luật sư từ chối hỗ trợ người dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại hợp pháp, điều đó không chỉ là thiếu trách nhiệm nghề nghiệp, mà còn đi ngược lại sứ mệnh xã hội của luật sư. Khi người dân cần đến pháp luật mà không được hỗ trợ, nền tảng của nhà nước pháp quyền cũng bị ảnh hưởng.
Tất nhiên, trong trường hợp luật sư có hành vi tư vấn sai pháp luật, kích động khiếu kiện trái quy định hoặc gây mất trật tự xã hội, pháp luật đã có đầy đủ chế tài xử lý. Tùy mức độ vi phạm, luật sư có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý này thuộc thẩm quyền của các cơ quan có thẩm quyền và tổ chức luật sư theo quy định pháp luật, bảo đảm tính khách quan và đúng trình tự.
Chính vì vậy, việc “nhắc nhở, chấn chỉnh” luật sư thông qua một văn bản mang tính hành chính cần được cân nhắc thận trọng. Nếu cách diễn đạt hoặc mục đích thực hiện dẫn đến việc gây áp lực hoặc làm suy giảm tính độc lập của luật sư, thì không chỉ vượt quá giới hạn thẩm quyền mà còn ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của luật sư và quyền tiếp cận công lý của người dân.
Một vấn đề quan trọng khác là cách tiếp cận trong quản lý. Khi số lượng đơn thư tăng cao, giải pháp không thể là “giảm đầu vào” bằng cách gián tiếp hạn chế quyền khiếu nại hoặc vai trò của luật sư.
Cách làm căn cơ phải là nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại từ gốc: bảo đảm tính minh bạch của các quyết định hành chính, tăng cường đối thoại với người dân và giải quyết thỏa đáng ngay từ cơ sở. Khi niềm tin được củng cố, khiếu nại tự nhiên sẽ giảm.
Trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, luật sư phải giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp: không né tránh, không thỏa hiệp với những áp lực hành chính không phù hợp và kiên định với sứ mệnh bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Bản lĩnh ấy không nằm ở lời nói mà được thể hiện qua từng vụ việc cụ thể, nơi luật sư lựa chọn đứng về phía pháp luật và công lý.
Nếu luật sư lùi bước, người dân sẽ mất đi một chỗ dựa pháp lý quan trọng và quyền khiếu nại – dù được ghi nhận trên giấy – cũng khó được bảo đảm trong thực tế.
Bởi vậy, điều cần được “chấn chỉnh” không phải là vai trò của luật sư, mà chính là chất lượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và giải quyết khiếu nại, để pháp luật thực sự trở thành công cụ bảo vệ công bằng và quyền lợi hợp pháp của người dân.
Theo Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh An Giang, ngày 1/5, Cơ quan CSĐT công an tỉnh này cho biết đã ban hành kết luận điều tra chuyển VKSND tỉnh An Giang đề nghị truy tố đối với bị can Bùi Văn Hải (SN 1984, trú tại xã Vĩnh Hậu, tỉnh An Giang) về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Kết quả điều tra xác định, khoảng tháng 10/2023, Bùi Văn Hải đến cửa hàng vật tư nông nghiệp của anh N. (trú tại xã Vĩnh Hậu, tỉnh An Giang) để mua vật tư và giới thiệu mình đang làm việc tại một ngân hàng khi nào có nhu cầu vay vốn thì liên hệ với Hải để làm hồ sơ vay.
Đến khoảng tháng 10/2024, anh N. nhờ Hải làm hồ sơ vay với hạn mức 10 tỷ đồng, Hải yêu cầu anh N. gửi hình ảnh tài sản thế chấp qua mạng xã hội Zalo cho Hải xem và nói tài sản của anh N. có thể vay vốn được 16 tỷ đồng tại ngân hàng. Cùng thời gian trên, do làm ăn thua lỗ, Hải nảy sinh ý định chiếm đoạt tiền của anh N. nên đã đưa thông tin gian dối yêu cầu anh N. chuyển tiền cho Hải để nộp phí thẩm định giá tài sản, mua bảo hiểm gói vay.
Do tin tưởng, anh N. đã chuyển cho Hải tổng cộng 562.450.000 đồng, Hải tiêu xài cá nhân hết. Đến tháng 2/2025, anh N. đến Ngân hàng VPBank chi nhánh Châu Đốc để hỏi hồ sơ vay vốn thì phát hiện Hải không phải là nhân viên ngân hàng và không có hồ sơ vay của anh nên đã gửi đơn tố cáo đến Cơ quan CSĐT.
Theo cảnh sát trưởng địa phương, ông Kirk Moore, hiệu trưởng trường Trung học Pauls Valley ở bang Oklahoma, đã "cứu mạng các học sinh" khi lao vào khống chế một tay súng.
Cảnh sát cho biết nghi phạm Victor Lee Hawkins, 20 tuổi, mang theo hai khẩu súng ngắn bán tự động, đi vào sảnh trường học vào chiều 7/4, bảo mọi người nằm xuống sàn. Hắn cố bắn một học sinh nhưng không thành công vì khẩu súng bị trục trặc.
Sau khi khắc phục sự cố, hắn nổ súng vào một học sinh khác nhưng bắn trượt.
Hai học sinh xin tha mạng và được phép rời đi, các học sinh khác cũng đi theo. Lúc này, hiệu trưởng Kirk Moore lao ra từ cánh cửa gần đó và tấn công Victor, xô hắn ngã xuống ghế dài. Một tay ông Kirk ghì chặt tay cầm súng của Viktor khiến khẩu súng rơi xuống sàn, tay còn lại cố khống chế hắn. Quản lý trường học cũng chạy tới hỗ trợ, đá khẩu súng ra xa.
Victor, cựu học sinh của trường, mô tả hiệu trưởng Kirk là người mà hắn "không thích". Theo cáo buộc của công tố viên, Victor khai rằng muốn thực hiện vụ xả súng ở trường cũ giống hai kẻ xả súng trường cấp ba Columbine ở Colorado năm 1999 khiến 14 nạn nhân thiệt mạng.
Điều tra viên cho biết Victor thừa nhận đã lấy hai khẩu súng thuộc sở hữu của bố mà không được phép. Hắn nói có ý định giết các học sinh, giáo viên, hiệu trưởng rồi tự tử.
Theo nhà chức trách, trong cuộc đối đầu với nghi phạm, hiệu trưởng Kirk đã bị bắn vào chân và phải nhập viện. Trong thông báo hôm 10/4, hiệu trưởng cho biết đã "khỏe mạnh và đang hồi phục", mong sớm trở lại làm việc ngay khi có thể. Ông Kirk cũng bày tỏ lòng biết ơn đối với "sự yêu thương và ủng hộ" nhận được sau vụ việc.
Cảnh sát trưởng Pauls Valley, Don May, cho rằng hành động của hiệu trưởng Kirk đã ngăn chặn một thảm kịch, giúp cứu sống nhiều đứa trẻ.
Hiệu trưởng Kirk nói phản ứng của ông là nhờ quá trình huấn luyện. "Giống như rất nhiều nhà giáo dục trên khắp đất nước, chúng tôi chuẩn bị cho những sự kiện này thông qua đào tạo và đánh giá cẩn thận các mối đe dọa", ông nói.
Theo hồ sơ nhà tù, Victor đang bị tạm giam với số tiền bảo lãnh 1 triệu USD. Hắn bị buộc tội nổ súng với ý định giết người, chĩa súng và mang vũ khí đến nơi công cộng. Victor dự kiến tham dự phiên điều trần sơ bộ vào ngày 8/5.
Sáng 20-4, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình Quốc hội dự án nghị quyết của Quốc hội về thí điểm chế định luật sư công.
Theo đó, dự thảo quy định việc thí điểm luật sư công được tổ chức và thực hiện tại 8 bộ gồm Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Cùng với đó thí điểm tại 10 UBND các tỉnh, thành: TP Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và Bắc Ninh.
Thời gian thí điểm từ 1-10-2026 đến hết 30-9-2028, có cơ chế xử lý chuyển tiếp với các vụ, việc đang thực hiện.
Dự thảo nêu luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước mà đại diện chủ sở hữu là cơ quan quy định tại các bộ, UBND tỉnh, thành thí điểm nêu trên được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước theo quy định của nghị quyết này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Luật sư công không bao gồm các viên chức đang thực hiện trợ giúp pháp lý.
Dự thảo nêu rõ khu vực nhà nước là các cơ quan, tổ chức trực thuộc Bộ, địa phương quy định tại các bộ, UBND tỉnh, thành thí điểm trên.
Bao gồm các cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, tổ chức do Nhà nước thành lập, đầu tư cơ sở vật chất, cấp toàn bộ hoặc một phần kinh phí hoạt động và doanh nghiệp nhà nước theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo quy định tiêu chuẩn luật sư công phải đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư, có phẩm chất chính trị, đạo đức, nghề nghiệp, kinh nghiệm thực tiễn.
Về phạm vi công việc của luật sư công là tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng, giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và quốc tế về đầu tư, thương mại, công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế, hành chính, dân sự và tham gia quá trình thi hành án dân sự, hành chính theo quy định của pháp luật.
Tư vấn pháp lý trong quá trình xây dựng, triển khai các dự án kinh tế - xã hội, tư vấn và tham gia giải quyết các vụ, việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài. Các công việc có tính chất pháp lý khác...
Dự thảo cũng quy định các nội dung về quyền, nghĩa vụ, quy trình sử dụng, chế độ, chính sách.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết.
Cơ quan thẩm tra cho rằng các quy định về tiêu chuẩn của luật sư công và phạm vi công việc của luật sư công đã bám sát kết luận của Bộ Chính trị.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định tại dự thảo nghị quyết hoặc giao Chính phủ quy định việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan theo vị trí việc làm.
Cùng với đó là việc thực hiện nhiệm vụ của luật sư công để vừa bảo đảm thực hiện tốt vai trò luật sư công, vừa không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý đội ngũ này.
Ủy ban cơ bản nhất trí quy định chế độ hỗ trợ hằng tháng và chế độ bồi dưỡng theo vụ, việc đối với luật sư công.
Tuy nhiên đề nghị chỉ áp dụng chế độ này với luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, không áp dụng đối với luật sư công là người làm việc tại doanh nghiệp nhà nước.
Có ý kiến cho rằng chính sách hỗ trợ hằng tháng đối với luật sư công là không phù hợp, vì luật sư công thực hiện nhiệm vụ theo vụ, việc, đề nghị chỉ quy định luật sư công được hưởng phụ cấp theo vụ, việc.
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị nghiên cứu, bổ sung chính sách đối với luật sư công để có thể thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này.
