Theo Đài CNN, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng tình trạng thiếu bộ máy lãnh đạo rõ ràng ở Tehran đang cản trở các cuộc đàm phán, trong bối cảnh tác động kinh tế toàn cầu do cuộc chiến này đang gây áp lực ngày càng lớn.
Khi cuộc chiến sắp bước sang tuần thứ tám vào cuối tuần này, thế bế tắc đang ngày một trầm trọng hơn: Iran vẫn gần như đóng cửa eo biển Hormuz, ảnh hưởng tới kinh tế toàn cầu, trong khi ông Trump tìm cách bóp nghẹt nền kinh tế Iran bằng lệnh phong tỏa các cảng.
Vì vậy, câu hỏi có thể quyết định kết cục của màn đối đầu này là: bên nào có đủ ý chí chính trị để trụ vững lâu hơn đối phương?
Ông Trump hiểu rõ phép tính đó. “Tôi có thừa thời gian, còn Iran thì không” – ông Trump nhấn mạnh trên mạng xã hội ngày 23-4.
Sau đó, ông chỉ trích các bài báo cho rằng ông đang sốt ruột muốn chấm đứt cuộc chiến này. “Đừng giục tôi. Đừng giục tôi!” – ông Trump nói với các phóng viên.
“Bài báo nào tôi đọc cũng nói kiểu ‘Ồ, ông Trump đang chịu áp lực thời gian’. Nhưng tôi thì không. Không đâu. Biết ai mới là người đang bị áp lực thời gian không? Chính là họ” – ông Trump bình luận.
Cây bút Stephen Collinson của Đài CNN nhận định rằng để có thể giành chiến thắng và tạo dựng được sự ủng hộ muộn màng từ công chúng Mỹ vốn đang hoài nghi, điều tối quan trọng với ông Trump là những lời nói của ông phải nhận được sự tin tưởng.
“Nhưng ông Trump đã bắt đầu từ một vị thế khó khăn, khi suốt nhiều tuần qua ông đã đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn về chiến lược của mình, mà thường trái ngược với thực tế. Và cũng có khả năng việc Tổng thống liên tục khẳng định mình không lo ngại về thời gian thực chất là nhằm che giấu áp lực ngày càng gia tăng đối với ông khi xung đột kéo dài” – ông Stephen Collinson bình luận.
Ngoài ra, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy Iran tin rằng nước này đang nắm lợi thế trong cuộc chiến, khi họ tận dụng lợi thế địa lý như đòn bẩy bất đối xứng chống lại một siêu cường và sẵn sàng trả bất cứ giá nào để giành chiến thắng, theo CNN.
Theo hãng tin Reuters ngày 15.5, ông Streeting đã chỉ trích gay gắt Thủ tướng Keir Starmer vì sự thiếu định hướng chính trị. Trong thư từ chức hôm 14.5, ông nêu: "Nơi chúng ta cần tầm nhìn, chúng ta lại có một khoảng trống. Nơi chúng ta cần định hướng, chúng ta lại đang trôi dạt. Các lãnh đạo phải chịu trách nhiệm, nhưng điều đó thường đồng nghĩa với việc người khác phải gánh chịu hậu quả".
Ông Streeting cho rằng ông Starmer sẽ không thể tiếp tục dẫn dắt đảng Lao động trong kỳ tổng tuyển cử tiếp theo.
Phản hồi lại động thái trên, Thủ tướng Starmer đã công bố một bức thư bày tỏ sự tiếc nuối khi ông Streeting từ chức, song nhấn mạnh “tất cả cần bước sang trang mới để chấm dứt sự hỗn loạn”. Nhà lãnh đạo Anh đã bổ nhiệm ông James Murray làm Bộ trưởng Y tế thay ông Streeting.
Thủ tướng Starmer cũng khẳng định sẽ chiến đấu đến cùng để giữ vững vị trí lãnh đạo. Bộ trưởng Giáo dục Anh Bridget Phillipson cho biết bà và những thành viên nội các vẫn sẽ ủng hộ ông Starmer.
Cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay tại Anh bùng phát sau kết quả bầu cử địa phương của đảng cầm quyền vào tuần trước, cho thấy niềm tin của công chúng vào đảng Lao động trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách như kinh tế, chi phí sinh hoạt đang bị thử thách.
Sóng gió diễn ra chưa đầy 2 năm sau khi ông Starmer giành chiến thắng áp đảo với cam kết mang lại sự ổn định và chấm dứt một thập niên hỗn loạn, sau sự kiện Brexit - Anh bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu (EU) - và chính phủ của đảng Bảo thủ liên tục thay thủ tướng.
Theo The Guardian, hiện có khoảng 100 nghị sĩ đang gây sức ép yêu cầu Thủ tướng Starmer từ chức. Căng thẳng chính trị diễn ra đã khiến đồng bảng Anh sụt giảm và đẩy chi phí đi vay lên cao. Giới lãnh đạo doanh nghiệp đang lo ngại sâu sắc rằng việc phải tìm kiếm vị thủ tướng thứ 7 trong vòng 10 năm sẽ làm suy giảm lòng tin và cản trở dòng vốn đầu tư vào Anh.
Trong lúc chiếc ghế lãnh đạo lung lay, các ứng viên tiềm năng đã bắt đầu chuẩn bị chiến dịch nhằm thay thế đương kim thủ tướng.
Nổi bật nhất là Thị trưởng hạt đô thị Greater Manchester Andy Burnham. Ông đã từ chức thị trưởng và đang tìm đường trở lại quốc hội, sau khi một nghị sĩ khác của Greater Manchester từ chức để dọn đường cho một cuộc bầu cử bổ sung. Ngoài ra, bà Angela Rayner, cựu Phó thủ tướng Anh dưới thời ông Starmer, cũng được đánh giá là ứng viên tiềm năng, sau khi bà vừa được cơ quan thuế của Anh xóa bỏ các cáo buộc liên quan đến vấn đề thuế.
Theo Đài phát thanh và truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIB) ngày 10-5, phản hồi của Tehran - được chuyển tới nước trung gian Pakistan - tập trung vào việc chấm dứt chiến sự "trên mọi mặt trận, đặc biệt tại Lebanon" cũng như "bảo đảm an ninh hàng hải".
Chia sẻ với Hãng tin IRNA, một nguồn tin am hiểu cho biết theo đề xuất của Iran, giai đoạn đàm phán hiện tại sẽ chỉ tập trung vào việc chấm dứt các hành động thù địch trong khu vực.
Hiện còn nhiều chi tiết trong phản hồi của Iran chưa được công bố.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó cho biết ông kỳ vọng sẽ nhận được phản hồi từ Iran vào ngày 8-5. Theo trang The Hill, chính quyền ông Trump đã đề xuất với Tehran một bản ghi nhớ dài một trang.
Tuy nhiên khi thời gian chờ đợi kéo dài, thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran ngày càng lung lay.
Ngày 10-5, các nước tại Trung Đông ghi nhận các vụ tấn công mới bằng máy bay không người lái.
"Chúng tôi sẽ không bao giờ khuất phục trước kẻ thù. Việc nói tới đối thoại hay đàm phán không có nghĩa là đầu hàng hay rút lui" - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian viết trên nền tảng X vào ngày 10-5.
Cùng ngày, Hãng tin IRNA tường thuật ông Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran, đã gặp Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei và trình bày báo cáo về mức độ sẵn sàng chiến đấu của các lực lượng vũ trang Iran.
Trong cuộc gặp, ông Abdollahi khẳng định quân đội Iran đã chuẩn bị đầy đủ để đối phó với các "hành động thù địch" từ Mỹ và Israel, song bản tin không nêu rõ thời điểm diễn ra cuộc gặp.
Ông đã nhận được "những chỉ thị và định hướng mới nhằm tiếp tục các chiến dịch để đối đầu với kẻ thù".
Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến thăm Trung Quốc tuần tới, áp lực nhằm sớm khép lại cuộc chiến giữa Mỹ - Iran ngày càng gia tăng, khi cuộc xung đột đã châm ngòi cho khủng hoảng năng lượng toàn cầu và đặt ra mối đe dọa ngày càng lớn với kinh tế thế giới.
Sáng qua 6.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên tài khoản mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ tạm hoãn chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz mang tên Dự án Tự do trong một thời gian ngắn, chỉ một ngày sau khi chiến dịch được công bố. Nhà lãnh đạo giải thích rằng lệnh tạm hoãn dựa trên yêu cầu của Pakistan và các nước khác, sự thành công về quân sự trong chiến dịch chống Iran và "thực tế là đã có tiến triển lớn về phía một thỏa thuận đầy đủ và cuối cùng với đại diện Iran". Ông Trump cho biết đây là quyết định có sự "đồng thuận chung" để xem thỏa thuận có được ký kết hay không, song cũng lưu ý rằng Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
Thông báo đột ngột của Tổng thống Trump mâu thuẫn với những tuyên bố chỉ vài giờ trước đó của các quan chức hàng đầu Nhà Trắng. Cụ thể, trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng Washington đã thiết lập một hành lang an toàn qua eo biển Hormuz và hàng trăm tàu thương mại đang nối đuôi nhau để đi qua. "Chúng tôi biết người Iran đang xấu hổ về sự thật này. Họ nói muốn kiểm soát eo biển nhưng thực tế thì không", ông Hegseth nói. Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng sau đó, Ngoại trưởng Marco Rubio cho rằng việc Mỹ đưa tàu thuyền qua eo biển là "ân huệ cho thế giới vì chỉ có Mỹ mới làm được điều đó".
Trước đó, các hãng vận tải biển, bảo hiểm và giới quan sát đánh giá rằng việc di chuyển qua eo biển Hormuz vẫn mang rủi ro cao bất chấp sự đảm bảo của Mỹ. Ngay trong ngày đầu tiên, Mỹ và Iran đã trao đổi hỏa lực dữ dội trong khi một số hãng vận tải xác nhận tàu hàng đã bị tấn công. Theo tờ The Guardian, chỉ có 2 tàu hàng treo cờ Mỹ qua được eo biển Hormuz nhờ sự hộ tống của nước này trong khi hàng trăm tàu khác với thủy thủ đoàn lên đến 23.000 người đang kẹt lại vịnh Ba Tư.
Việc hoãn chiến dịch hộ tống được xem là chiến thuật "cây gậy và củ cà rốt" điển hình của ông Trump, khi ông sử dụng sức mạnh quân sự để gây áp lực tối đa, sau đó tạm dừng như biện pháp khuyến khích Iran chấp nhận thỏa thuận.
Chuyên gia Joshua Tallis, thuộc Trung tâm phân tích hải quân (Mỹ), nhận định đây là mức cược rủi ro thấp để chính quyền ông Trump chìa cành ô liu ra cho Iran, trong bối cảnh xung đột gây tác động kinh tế, chính trị tại Mỹ nhưng Nhà Trắng chưa tìm ra cách tháo gỡ thế bế tắc. Mặc dù lệnh ngừng bắn đã được công bố cách đây một tháng, Mỹ và Iran vẫn chưa đạt thỏa thuận giải quyết xung đột trong khi việc đàm phán trực tiếp chưa có dấu hiệu khôi phục.
Một số chuyên gia khác cho rằng chính quyền ông Trump đang vội vã tìm lối thoát cho bế tắc tại eo biển Hormuz và chỉ ra tình huống khó xử mà Mỹ đang đối mặt. "Nếu ông Trump chấp nhận một thỏa thuận hẹp về eo biển và hoãn đối thoại hạt nhân, đồng nghĩa Mỹ từ bỏ đòn bẩy nhờ việc phong tỏa Iran. Nếu ông ấy chờ một thỏa thuận toàn diện hơn, kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục thiệt hại. Nếu ông ấy oanh tạc trở lại, ông ấy phải đánh cược rằng việc đó sẽ mang Iran trở lại bàn đàm phán theo cách nhượng bộ hơn", Chủ tịch Richard Fontaine của Trung tâm an ninh Mỹ Mới phân tích với tờ Financial Times.
Truyền thông Iran gọi việc Mỹ tạm dừng hộ tống tàu thuyền là bước lùi trước sự cứng rắn của Tehran. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hôm qua, Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị rằng Tehran luôn sẵn sàng đương đầu với hành động gây hấn nhưng cũng nghiêm túc trong ngoại giao, đồng thời tuyên bố Iran sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận "công bằng và toàn diện".
