“Hải quân Iran đã bị xóa sổ hoàn toàn với 158 con tàu đang nằm dưới đáy biển. Những gì chúng tôi chưa nhắm đến là một số lượng nhỏ cái mà họ gọi là ‘xuồng tấn công nhanh’, vì chúng tôi không coi chúng là mối đe dọa lớn”, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 viết trên mạng xã hội Truth Social.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư. Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh.
Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau 6 tuần chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
“Cảnh báo: Nếu bất kỳ xuồng nào trong số này đến gần vùng phong tỏa của chúng tôi, chúng sẽ lập tức bị tiêu diệt, bằng chính hệ thống mà chúng tôi đã sử dụng để đối phó những kẻ buôn lậu ma túy trên biển. Việc này sẽ diễn ra nhanh chóng và tàn khốc”, ông Trump cho biết.
Tổng thống Trump dường như đang đề cập đến hàng chục cuộc không kích mà Mỹ đã thực hiện nhắm vào các xuồng nghi chở ma túy tại Caribe và Thái Bình Dương kể từ tháng 9 năm ngoái, khiến ít nhất 110 người thiệt mạng.
Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, cắt đứt tuyến đường thủy huyết mạch vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, nhằm trả đũa các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Bình luận của Tổng thống Trump được đưa ra sau khi Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) phát thông báo về việc bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa tại vịnh Oman và biển Arab phía đông eo biển Hormuz đối với tất cả tàu thuyền bất kể treo cờ nước nào từ 10h hôm nay (21h giờ Hà Nội).
“Bất kỳ tàu nào đi vào hoặc rời khỏi khu vực bị phong tỏa mà không được cho phép đều có thể bị ngăn chặn, chuyển hướng và bắt giữ”, thông báo cho hay. “Lệnh phong tỏa sẽ không cản trở việc di chuyển trung lập qua eo biển Hormuz để đến hoặc đi từ các cảng không thuộc Iran”.
Lệnh phong tỏa “bao trùm toàn bộ đường bờ biển Iran, bao gồm nhưng không giới hạn ở các cảng và kho dầu”, thông báo cho biết, thêm rằng các chuyến hàng nhân đạo gồm thực phẩm, vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu khác sẽ được phép đi qua nhưng phải được kiểm tra.
Các nguồn tin ngành vận tải cùng ngày cho hay lệnh phong tỏa từ Mỹ là một trở ngại khác cho các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh.
“Việc Mỹ thông báo kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz mang lại nhiều bất ổn hơn. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã tăng lên trong những ngày gần đây, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước khủng hoảng”, công ty môi giới tàu biển Clarksons nhận định.
Iran đe dọa sẽ trả đũa nhằm vào cảng của các nước láng giềng vùng Vịnh sau khi cuộc đàm phán cuối tuần qua không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, khiến lệnh ngừng bắn rơi vào tình thế mong manh.
Hai tàu chở dầu liên quan đến Iran đã rời vùng Vịnh qua eo biển Hormuz trong ngày 13/4, trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực, theo dữ liệu từ công ty phân tích vận tải Kpler.
Hãng thông tấn Reuters dẫn lời các nguồn tin ngoại giao tiết lộ Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã nói với chính phủ các nước châu Âu rằng Tổng thống Trump muốn có những cam kết cụ thể từ họ trong tương lai gần nhằm giúp đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, một số thành viên NATO hôm nay tuyên bố họ sẽ không tham gia vào kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Trump, thay vào đó đề xuất chỉ can thiệp sau khi xung đột kết thúc.
“Chúng tôi không ủng hộ lệnh phong tỏa”, Thủ tướng Anh Keir Starmer phát biểu với BBC. “Quyết định của tôi rất rõ ràng, dù áp lực ra sao, và thực tế là đã có những áp lực đáng kể, chúng tôi sẽ không để mình bị lôi kéo vào cuộc chiến”.
Tổng thống Emmanuel Macron cho hay Pháp sẽ tổ chức một hội nghị cùng Anh và các quốc gia khác nhằm thiết lập một lực lượng đa quốc gia để khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển.
“Lực lượng phòng thủ thuần túy này, tách biệt với các bên tham chiến, sẽ được triển khai ngay khi tình hình cho phép”, ông Macron viết trên X.
Một nguồn tin ngoại giao Pháp cho biết cuộc họp để lập kế hoạch cho phái đoàn có thể diễn ra sớm nhất vào ngày 16/4 tại Paris hoặc London. Theo sáng kiến này, phái đoàn sẽ tập hợp khoảng 30 nước tham gia, trong đó có các quốc gia vùng Vịnh, Ấn Độ, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Italy, Hà Lan và Thụy Điển, nhằm thiết lập các quy tắc di chuyển an toàn và phối hợp với tàu quân sự để hộ tống tàu dầu.
IRGC hôm nay cho biết lực lượng nước này vẫn kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, cảnh báo “đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm nào”.
Theo ABC News ngày 16.4, vụ việc xảy ra vào ngày 12.4, tần số của trạm kiểm soát không lưu ở sân bay quốc gia Ronald Reagan Washington ở bang Virginia (Mỹ) ghi lại liên lạc với phi công trên một máy bay và nghe thấy phi công giả tiếng mèo kêu.
Các phi công đã lập tức bị khiển trách. Một người nói qua tần số vô tuyến rằng: “Các vị cần phải là những phi công chuyên nghiệp”, tuy nhiên ngay sau đó phi công lại tiếp tục phản hồi bằng cách giả tiếng mèo kêu và chó sủa. "Đây là lý do các vị vẫn đang lái máy bay RJ”, người trong đoạn ghi âm nói thêm.
RJ là viết tắt của “regional jet”, tức máy bay phản lực khu vực. Đây là những máy bay cỡ nhỏ, thường chứa tối đa khoảng 100 hành khách và được thiết kế để phục vụ các chặng bay ngắn hoặc trung bình. Các phi công mới vào nghề thường sẽ điều khiển các loại máy bay này.
Hiện chưa rõ mức độ xác thực của đoạn ghi âm trên. Trong tuyên bố, Cục hàng không liên bang Mỹ (FAA) cho biết quy định hiện hành cấm các phi công “có những cuộc nói chuyện không cần thiết khi đang ở độ cao dưới 10.000 feet (3.048 m). FAA cũng sẽ xác minh đoạn ghi âm và nếu nghi ngờ sai phạm sẽ tiến hành điều tra.
Ông Dennis Tajer, phi công kiêm phát ngôn viên của Hiệp hội Liên minh Phi công, công đoàn đại diện cho các phi công của hãng hàng không American Airlines, cho biết ông từng chứng kiến những trường hợp giả tiếng mèo kêu khi liên lạc qua tần số “dự phòng”. Tần số này ít được sử dụng vì nó chỉ dành riêng cho các trường hợp khẩn cấp. Ông Tajer ám chỉ rằng các phi công nêu trên có thể đã dùng tần số này.
“Điều này không phải chuyện đùa, đây là một tần số nghiêm túc và nó có một mục đích nghiêm túc. Bất kỳ trò đùa nhạt nhẽo hay trò hề nào trên tần số này đều không được cổ súy và cần chấm dứt”, ông nói.
Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Command Control & Simulation, hệ thống AI nêu trên do Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) phối hợp Đại học Công nghệ quốc phòng Trung Quốc (NUDT) phát triển, được tích hợp trực tiếp vào nền tảng chỉ huy, hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực.
Đây có thể là một trong những công cụ chỉ huy tự động đầu tiên được triển khai chủ động ở tiền tuyến, theo South China Morning Post ngày 9.4.
Hệ thống AI này sẽ kết hợp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) với bản đồ chiến trường chuyển động linh hoạt, có khả năng lọc nhiễu, phân tích dữ liệu và xác định các "yêu cầu thông tin quan trọng" - những yếu tố then chốt quyết định thành bại của nhiệm vụ chiến dịch. Không chỉ chỉ xử lý dữ liệu, hệ thống còn chủ động đề xuất ưu tiên và hỗ trợ chỉ huy ra quyết định dưới áp lực cao.
Để kiểm chứng hiệu quả, nhóm nghiên cứu đã đưa hệ thống vào mô phỏng một chiến dịch đổ bộ đường thủy. Trong môi trường chiến trường ảo phức tạp, AI được giao nhiệm vụ quản lý luồng chỉ huy và được so sánh với 5 chuyên gia quân sự giàu kinh nghiệm.
Kết quả cho thấy hiệu quả rõ rệt. Theo đó, thời gian ra quyết định giảm gần một nửa, khi AI rút ngắn "vòng lặp OODA" (quan sát - định hướng - quyết định - hành động) tới 43%. Ngay cả khi tín hiệu bị gián đoạn, hệ thống vẫn duy trì độ chính xác truy xuất thông tin trên 90%, vượt trội so với con người và phần mềm truyền thống.
Trong một tình huống giả định, AI nhanh chóng phát hiện lỗ hổng chiến thuật khi chưa xác định được lực lượng dự bị của đối phương, từ đó đề xuất triển khai trinh sát chỉ trong vài giây - thao tác có thể mất nhiều phút nếu do con người xử lý.
Sự phát triển này phản ánh xu hướng toàn cầu trong việc tích hợp AI vào hệ thống chỉ huy quân sự nhằm tăng tốc ra quyết định và giành lợi thế trong các cuộc xung đột ngày càng dựa trên dữ liệu, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa Trung Quốc và Mỹ.
Khác với các hệ thống AI thông thường, mô hình này kết hợp LLM với đồ thị tri thức theo thời gian thực, giúp diễn giải ý định chỉ huy, theo dõi diễn biến chiến trường và đưa ra các gợi ý quyết định có cấu trúc, kèm theo lộ trình suy luận có thể truy vết.
Tuy vậy, các nhà nghiên cứu Trung Quốc thừa nhận hệ thống trên vẫn tồn tại hạn chế, như phụ thuộc vào dữ liệu lịch sử và rủi ro khi được sử dụng bởi các chỉ huy thiếu kinh nghiệm. Hiện việc thử nghiệm mới dừng ở kịch bản đổ bộ và cần tiếp tục nghiên cứu để mở rộng sang các môi trường phức tạp hơn như tác chiến đô thị hoặc địa hình núi, theo South China Morning Post.
Giá phân bón tăng đang trở thành mối quan tâm lớn trong ngành nông nghiệp. Giá của loại phân bón nitơ phổ biến nhất là urê đã tăng 54% từ tháng 2-3, lên tới 726 USD/tấn, theo Nikkei Asia dẫn số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới.
Con số này thể hiện mức tăng hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức giá cao nhất kể từ tháng 4.2022. Đó là lúc giá cả tăng vọt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Trong số nitơ, axit photphoric và kali cần thiết cho sản xuất lương thực, urê và amoniac được sản xuất bằng cách chiết xuất hydro từ khí đốt tự nhiên và tổng hợp khí này với nitơ từ khí quyển.
Nhà kinh tế học John Baffes của Ngân hàng Thế giới cho hay giá khí đốt tự nhiên đã tăng khoảng 60% từ tháng 2-3, đẩy giá urê và các loại phân bón khác leo thang. Ông Baffes nhận định tình trạng các tuyến vận chuyển ở Trung Đông bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng đến phân bón và năng lượng, mà còn cả các nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất lương thực.
Theo Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), các quốc gia vùng Vịnh chiếm từ 30-35% lượng xuất khẩu urê toàn cầu và từ 20% đến 30% lượng xuất khẩu amoniac.
Một nhà máy sản xuất urê ở Qatar đã ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran, và việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz cũng gần như bị đình trệ hoàn toàn, theo Nikkei Asia.
Nguồn cung cấp phân bón gốc axit photphoric cũng đang khan hiếm. Quặng photphat được sản xuất ở Trung Quốc, Morocco, Jordan và các nơi khác, nhưng axit sulfuric được sử dụng để chế biến quặng này thành phân bón lại phụ thuộc vào lưu huỳnh từ các quốc gia vùng Vịnh.
Khoảng 50% thương mại toàn cầu về lưu huỳnh, một sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí đốt, được xuất khẩu qua eo biển Hormuz. Giá quốc tế của phosphat và phân DAP đã tăng 5% từ tháng 2-3.
Không giống dầu thô, không có kho dự trữ phân bón chiến lược được hình thành dưới sự phối hợp quốc tế, khiến việc xoay xở những đợt gián đoạn chuỗi cung ứng trở nên khó khăn hơn, theo FAO.
Mối quan ngại chính về giá phân bón tăng vọt là tác động đến giá lương thực. Giá lúa mì và dầu thực vật quốc tế đã bắt đầu tăng.
Giá giao dịch lúa mì của Mỹ trong tháng 3 là 276 USD/tấn, tăng 7% so với tháng 2, theo Ngân hàng Thế giới. Vùng Trung Tây Mỹ, một khu vực sản xuất chính, đang bị hạn hán, và nhiệt độ cao bất thường trong tháng 3 đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của lúa mì vụ đông, được thu hoạch vào tháng 6 và tháng 7.
Trong bối cảnh giá dầu thô tăng, nhu cầu về đậu nành, dầu cọ và các loại dầu thực vật khác làm nhiên liệu sinh học đang gia tăng, đẩy giá lên cao. Một số quốc gia ở Đông Nam Á đang chuyển sang tăng tỷ lệ nhiên liệu sinh học so với xăng để giảm thiểu tác động đến người tiêu dùng tại các trạm xăng. Giá dầu đậu nành trong tháng 3 đã tăng 16% so với tháng 2.
Mùa gieo trồng vụ xuân đã bắt đầu ở Bắc bán cầu. Nếu tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài, tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến việc trồng lúa ở châu Á, vốn sắp bước vào mùa vụ cao điểm, và việc gieo trồng nói chung ở Nam bán cầu.
Phân bón chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí nông nghiệp ở các nước đang phát triển, khiến những nước này đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng giá cả tăng. Trong khi phân bón chỉ chiếm khoảng 10% giá trị các lô hàng ngô ở Bắc Mỹ, con số này lên tới 56% ở Tây Phi, theo Nikkei Asia.
Trước tình trạng giá phân bón tăng vọt, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres đã kêu gọi Iran và các nước khác khôi phục việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz vì lo ngại cho sản xuất lương thực ở châu Phi và Nam Á.
