“Nếu Mỹ sẵn sàng mở cửa lại Hormuz, điều đó là rất tốt. Đó là những gì chúng tôi đã kêu gọi ngay từ đầu”, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu tại cuộc họp của các lãnh đạo châu Âu ở Armenia ngày 5/4.
Tuyên bố được ông Macron đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/5 thông báo khởi động chiến dịch “Dự án Tự do” nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz, gọi đây là “cử chỉ nhân đạo từ Mỹ và Iran”.
Tổng thống Macron cho biết Pháp ủng hộ việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, nhưng nhấn mạnh rằng Paris sẽ không tham gia vào bất kỳ chiến dịch sử dụng vũ lực nào nếu không có sự ủy quyền rõ ràng.
“Trước hết điều chúng tôi mong muốn là sự phối hợp giữa Mỹ và Iran, đó là giải pháp bền vững duy nhất để đảm bảo tự do hàng hải không bị hạn chế và không bị thu phí tại eo biển Hormuz”, ông nói.
Pháp cùng với Anh đã dẫn đầu các nỗ lực tập hợp một liên minh gồm nhiều nước châu Âu để mở lại eo biển Hormuz, vốn bị phong tỏa sau khi chiến sự Iran bùng phát, nhưng khẳng định điều này chỉ được thực hiện sau khi xung đột chấm dứt.
Ông Macron thêm rằng châu Âu đang phát triển kiến trúc an ninh của chính mình và sẽ không tham gia vào bất cứ chiến dịch quân sự nào để mở lại Hormuz trong một “khuôn khổ không rõ ràng”.
“Châu Âu đang tự định đoạt số phận của mình, tăng cường khả năng phòng thủ và chi tiêu an ninh, cũng như xây dựng các giải pháp chung”, Tổng thống Pháp cho hay.
Tuy nhiên, triển vọng về việc Mỹ – Iran cùng phối hợp để mở lại eo biển Hormuz đang trở nên xa vời. Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, đã cảnh báo sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.
Chuyên gia Jennifer Parker tại Viện Lowy, Australia, nhận định rằng khi tiến hành chiến dịch “Dự án Tự do”, quân đội Mỹ sẽ tăng cường hiện diện quanh eo biển Hormuz để trấn an các tàu thương mại tìm cách đi qua đây, nhưng không tham gia hộ tống trực tiếp.
Điều đó có thể bao gồm một vài tàu chiến của hải quân Mỹ và một loạt máy bay bay được giao nhiệm vụ “phát hiện và tiêu diệt” bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách tấn công tàu thương mại đi qua eo biển, chuyên gia Parker nói.
“Đây dường như là một chiến dịch không phải để hộ tống trực tiếp một hoặc một vài tàu, mà là nỗ lực thay đổi tình hình trong eo biển để các tàu cảm thấy an toàn khi di chuyển”, chuyên gia này nói.
Tuy nhiên, Mỹ chưa công bố các bước đi cụ thể để hướng dẫn tàu thương mại rời khỏi vịnh Ba Tư. Khoảng vài nghìn tàu mắc kẹt tại khu vực này do eo biển Hormuz bị phong tỏa kể từ khi chiến sự bùng phát.
Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Trong khoảng thời gian này, hai nước tiếp tục mâu thuẫn về vấn đề quanh eo biển Hormuz.
Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia “thân thiện”, trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
Chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn hết hạn hôm 22-4, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ hoãn các cuộc tấn công mới vào Iran theo yêu cầu của lãnh đạo Pakistan, đồng thời gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi đàm phán hoàn tất.
Tuy nhiên, Washington vẫn giương cao "cây gậy": duy trì lệnh phong tỏa và trạng thái sẵn sàng hành động quân sự. Đáp lại, Tehran khẳng định không hề yêu cầu gia hạn, không công nhận lệnh ngừng bắn, và bảo lưu quyền tấn công Israel cùng các mục tiêu tại các quốc gia vùng Vịnh.
Iran cũng tuyên bố sẽ không mở eo biển Hormuz chừng nào lệnh phong tỏa của Mỹ còn hiệu lực, đồng thời đe dọa đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb có vị trí chiến lược quan trọng.
Trước những diễn biến leo thang, Trung Quốc đã điều ba tàu chiến đến eo biển Hormuz, bao gồm tàu khu trục Tangshan, tàu hộ vệ Daqing và tàu tiếp tế Taihu - trước đó đang ở Vịnh Aden nhưng đã thay đổi lộ trình.
Theo nhóm chuyên gia quân sự Rybar, động thái này diễn ra ngay sau vụ Hải quân Mỹ bắt giữ tàu Touska của Iran - con tàu được cho là vận chuyển natri perclorat dùng trong sản xuất nhiên liệu tên lửa, đang trên đường từ cảng Gaolan của Trung Quốc đến Iran, theo tờ Washington Post.
Bắc Kinh mạnh mẽ lên án vụ việc, mô tả đây là hành động chặn bắt cưỡng bức. Nhóm chuyên gia Rybar đặt câu hỏi đáng chú ý: "Liệu quyết định gia hạn ngừng bắn vô thời hạn của ông Trump có phải là phản ứng trước động thái của Trung Quốc?".
Kênh truyền hình Nga Tsagrad dự báo hai kịch bản có thể xảy ra: Mỹ sẽ không nhượng bộ - ông Trump chỉ cần một khoảng dừng để tái vũ trang rồi sẽ giáng đòn mạnh; hoặc Mỹ và Iran sẽ đạt một thỏa thuận kín đáo, theo đó Washington bồi thường cho Tehran những tổn thất và giảm thiểu thiệt hại từ việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Về phần mình, Nga cũng đang tích cực tham gia các cuộc đàm phán. Hãng thông tấn Tasnim ngày 22-4 cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã có cuộc điện đàm "về những diễn biến khu vực và quốc tế gần đây".
Đại sứ Iran tại Tunisia, ông Mir Masoud Hosseinian, đề xuất Nga và Trung Quốc có thể đóng vai trò bảo lãnh cho một thỏa thuận khả thi giữa Tehran và Washington. Tsagrad nhận định: "Tehran đang làm rõ rằng họ muốn thấy không chỉ người Mỹ mà cả các cường quốc lớn khác tham gia vào thỏa thuận - đây là cách để có thêm bảo đảm và giảm nguy cơ thỏa thuận bị phá vỡ".
Trên thực địa, tình hình eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng. Ngày 22-4, hơn 30 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được phát hiện gần eo biển Hormuz.
Tờ New York Times ngày 21-4 cho biết quân đội Mỹ vẫn chưa thể tiêu diệt "hạm đội muỗi" của Iran - hàng nghìn tàu cao tốc có thể đạt tốc độ tới 185 km/giờ, được trang bị súng máy, tên lửa và máy bay không người lái, có căn cứ giấu kín trong các hầm ngầm dọc bờ biển Iran.
Theo Tổ chức Hàng hải quốc tế, đã có ít nhất 20 vụ tấn công vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz kể từ khi xung đột nổ ra.
Ngày 22-4, CBS News dẫn tuyên bố của Iran về việc bắt giữ tàu container Francesca (thuộc sở hữu Công ty MSC, Thụy Sĩ) và tàu chở hàng rời Epaminondas (liên hệ với chủ tàu Hy Lạp) vì "cố đi qua eo biển Hormuz mà không được phép".
Cơ quan Quốc phòng và Vận tải hàng hải Anh (UKMTO) xác nhận cả hai tàu đều bị IRGC bắn, một tàu hư hại nghiêm trọng.
Hãng Fars cho biết IRGC ngày 22-4 còn tấn công thêm tàu Euphoria - tàu thứ ba bị bắt giữ ngoài khơi Iran. Dù vậy, theo Financial Times, ít nhất 34 tàu chở dầu liên quan đến Iran đã lọt qua sự kiểm soát của Mỹ.
Trong bối cảnh đó, thông tin về đàm phán tiếp tục nhiễu loạn. Hãng Ynet của Israel ngày 22-4 đưa tin ông Trump thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn đến ngày 26-4, trong khi kênh N12 cũng của Israel lại nói thời hạn là ngày 3-5. Thư ký báo chí Nhà Trắng Caroline Leavitt phải lên tiếng đính chính: ông Trump không đặt ra thời hạn cụ thể nào.
Ngày 23-4 có tin vòng đàm phán mới có thể diễn ra vào ngày 24-4. Khi được hỏi, ông Trump trả lời: "Có thể lắm!". Tuy nhiên, Tehran gần như ngay lập tức tuyên bố chưa có kế hoạch nối lại đàm phán. Cuộc đấu "ai nhượng bộ trước" vẫn chưa có hồi kết.
"Tôi không cho rằng tất cả đều sai, vẫn có những điều đã diễn ra đúng", Phó tổng thống JD Vance trả lời phỏng vấn Fox News ngày 13/4, đề cập cuộc đàm phán cấp cao giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Pakistan, cuối tuần trước. "Chúng tôi đạt được nhiều tiến triển, làm rõ thêm nhiều vấn đề".
Theo ông Vance, phía Mỹ nêu rõ những điều khoản nào là bắt buộc để Tổng thống Donald Trump cảm thấy đây là một thỏa thuận tốt, như Mỹ kiểm soát lượng uranium đã làm giàu của Iran và thiết lập cơ chế để xác thực Tehran không phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai. Washington cũng liệt kê các điều khoản có thể nhượng bộ hay linh hoạt.
"Chúng tôi có những cuộc trao đổi khá tích cực. Tôi nghĩ đây có thể là lần đầu tiên trong lịch sử mà Mỹ và Iran gặp nhau ở cấp độ cao như vậy", ông Vance tiếp tục, thêm rằng phái đoàn Mỹ rời bàn đàm phán sau khi xác định rằng các đại diện từ Iran không có đủ thẩm quyền để chốt một thỏa thuận.
"Họ phải quay về Tehran, xin ý kiến từ Lãnh tụ Tối cao hoặc ai đó khác, để thực sự được phê chuẩn các điều khoản", ông Vance nói. "Các cuộc đàm phán có tiếp diễn hay có đạt được thỏa thuận hay không tùy thuộc vào Iran, vì chúng tôi đã đưa ra rất nhiều đề xuất".
Ông Vance nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump sẵn sàng hướng tới một mối quan hệ bình thường hơn với Iran, nếu các điều kiện then chốt được đáp ứng.
Mỹ và Iran ngày 11/4 có cuộc đàm phán tại Islamabad kéo dài khoảng 21 giờ. Dẫn đầu phía Mỹ là Phó tổng thống Vance, còn trưởng phái đoàn đàm phán của Iran là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf. Hai bên cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói các bên "chỉ còn cách Bản ghi nhớ Islamabad trong gang tấc" thì vấp phải những yêu cầu quá mức và sự thay đổi điều kiện đàm phán từ phái đoàn Mỹ.
Reuters dẫn các nguồn thạo tin cho biết cuộc đàm phán Mỹ - Iran ở Pakistan không có đột phá, nhưng nỗ lực đối thoại vẫn được duy trì.
Tổng thống Trump ngày 13/4 cho biết phía Iran "đã gọi điện sáng nay" cho ông và "bày tỏ mong muốn đạt một thỏa thuận". Tehran chưa bình luận về thông tin này.
Hãng AFP ngày 28.4 dẫn lời anh Anant Ambani (31 tuổi), con trai tỉ phú Ấn Độ Mukesh Ambani, cho biết anh vừa chính thức đề nghị chính phủ Colombia tạm dừng quyết định giết những con hà mã thuộc đàn do trùm ma túy Pablo Escobar đưa vào nước này.
Thay vào đó, anh đề nghị cho phép "di dời an toàn, dựa trên cơ sở khoa học, để đưa 80 con vật đến một nơi sinh sống lâu dài" tại trung tâm động vật Vantara của mình ở Ấn Độ.
Vườn thú rộng lớn này ở bang Gujarat phía tây Ấn Độ tự xưng là "một trong những trung tâm cứu hộ, chăm sóc và bảo tồn động vật hoang dã lớn nhất thế giới".
Theo Cơ quan Quản lý vườn thú trung ương Ấn Độ, Vantara hiện đã là nơi sinh sống của hàng trăm con voi, cũng như 50 con gấu, 160 con hổ, 200 con sư tử, 250 con báo và 900 con cá sấu, cùng nhiều loài động vật khác.
Các chuyên gia đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo về việc Vantara nhập khẩu một lượng lớn động vật, bao gồm cả việc nhập khẩu các loài quý hiếm, đang có nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng.
Trùm ma túy Escobar đã đưa hà mã đến Colombia vào thập niên 1980. Loài động vật to lớn này có nguồn gốc từ châu Phi và có thể nặng tới vài tấn.
Sau cái chết của Escobar vào năm 1993, những con hà mã từ vườn thú tư nhân của ông ta đã bắt đầu cuộc sống mới ven sông Magdalena ở Colombia. Tại đây, chúng thường tấn công ngư dân, dẫn đến quyết định xử lý từ cơ quan chức năng.
Anh Anant Ambani, con trai của tỉ phú đứng đầu tập đoàn đa quốc gia Reliance Industries, cho biết anh đã đệ trình một kế hoạch chi tiết để cung cấp cho các loài động vật một ngôi nhà mới tại Vantara. Hiện chưa rõ phản hồi từ phía chính phủ Colombia.
Tỉ phú Mukesh Ambani sở hữu khối tài sản trị giá 95,8 tỉ USD và hiện là người giàu thứ 20 thế giới, theo tạp chí Forbes ngày 28.4.
