Đó là buổi tưởng niệm của nhóm thiện nguyện Nụ Cười (TP.HCM) đối với bà Leslie Wiener, nữ đạo diễn người Mỹ gốc Pháp. Bà đã dành hơn 30 năm đời mình, từ việc làm phim tài liệu về Việt Nam thời hậu chiến cho đến những năm tháng thầm lặng nuôi dưỡng, thắp lên niềm tin cho những trẻ em thiệt thòi.
Cha là người Pháp, nhưng từ nhỏ bà Leslie (sinh năm 1951) cùng gia đình sống ở Mỹ. Thời đi học, qua tin tức báo chí, bà rất ấn tượng về đất nước Việt Nam kiên cường trong chiến tranh. Vì vậy, bà chọn nghề làm phim với bao ấp ủ hướng đến đất nước này.
Từ những năm đầu thập niên 1990, bước chân bà Leslie cùng đoàn làm phim in dấu trên nhiều tỉnh, thành Việt Nam. Liên tục trong hai năm 2004 – 2005, để thực hiện bộ phim tài liệu Vụ kiện chất độc da cam, bà Leslie đã 4 lần đến vùng A Lưới (tỉnh Thừa Thiên – Huế trước đây, nay thuộc TP.Huế) gặp gỡ gia đình các nạn nhân chất độc da cam. Đặc biệt, bà đã phỏng vấn Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng một số quan chức, luật sư ở Việt Nam và Mỹ… để làm phim tài liệu này.
Bộ phim sau đó được công chiếu rộng rãi trên đài truyền hình ở Pháp, tạo ảnh hưởng nhất định trong việc lên tiếng đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Không những vậy, bà Leslie còn là đạo diễn của một số bộ phim về sự phát triển của Việt Nam sau chiến tranh.
Hơn cả một cơ duyên, đó còn là định mệnh khi vào năm 1994, bà Leslie gặp ông Nguyễn Văn Hùng (sinh năm 1956, lúc đó điều hành Chương trình trẻ em Thảo Đàn tại TP.HCM) để làm phim về trẻ đường phố.
Khởi đầu từ tình bạn, mối duyên của họ dần nảy nở dựa trên sự đồng điệu giữa hai tâm hồn lớn. Họ phát hiện những trùng hợp kỳ lạ như cùng ngày tháng sinh (4.1), hay tiếng huýt sáo của ông Hùng giống hệt cha bà Leslie.
Lúc sinh thời, ông Nguyễn Văn Hùng (biệt danh “người cha của trẻ đường phố”) từng chia sẻ với PV Thanh Niên rằng ban đầu ông không dám tin bà Leslie yêu mình. Bởi bà biết rất rõ ông trắng tay, biết quá khứ nghiện ngập cũng như căn bệnh ung thư gan đang tàn phá cơ thể ông. Gần 1 năm ông nằm viện, bà lo lắng, tận tụy chăm sóc cho ông.
Ngày 2.10.2007, lễ đính hôn đặc biệt của nữ đạo diễn Leslie và bệnh nhân ung thư Nguyễn Văn Hùng diễn ra tại một bệnh viện ở TP.HCM. Hai người dự định tổ chức đám cưới vào đúng dịp sinh nhật 4.1.2008, với sự chung vui của nhiều trẻ đường phố. Nhưng chỉ hơn 10 ngày sau lễ đính hôn (ngày 13.10.2007), ông Hùng vĩnh viễn ra đi bởi bạo bệnh, để lại bao ước nguyện dang dở.
Khi ông Hùng qua đời, nhóm Nụ Cười (cưu mang những trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV) do ông sáng lập vào năm 2004 đã rơi vào cảnh khó khăn. Vực dậy tinh thần, nữ đạo diễn Leslie cùng hai người thuộc nhóm “Bạn thầy Hùng” là bà Elisabeth (Pháp) và chị Nguyễn Thị Minh Phương (giảng viên Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM) đứng ra điều hành Nụ Cười, suốt từ năm 2008 cho đến khi những đứa trẻ lớn lên, tự tin bước ra đời.
Chị Minh Phương cho biết có thời điểm Nụ Cười chăm lo cùng lúc hơn 50 trẻ hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Trong đó, có nhiều em trụ lại, vươn lên thay đổi số phận.
Chị Phương khẳng định bà Leslie là người “vận hành mạch máu” cho Nụ Cười hoạt động. Bà có nhiều sáng tạo, từng dẫn các em đi gặp những người trực tiếp làm nghề như nhà thiết kế, lính cứu hỏa, nhà nông… để trẻ trải nghiệm thực tế và có ý tưởng hơn cho tương lai.
“Khi nghĩ đến cô Leslie, tôi nghĩ đến một người luôn muốn làm những điều tốt đẹp cho những người yếu thế xung quanh, luôn muốn những cái xấu phải bị đẩy lùi, luôn muốn tìm những điều mới mẻ bổ ích trong cuộc sống để cống hiến. Cô ấy cũng luôn dõi theo quá trình phát triển của Việt Nam, am hiểu lịch sử Việt, từng làm phim về chất độc da cam, đã gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp…”, chị Phương bày tỏ với niềm tiếc nhớ khôn nguôi.
Năm 2019, bà Leslie phát hiện mình bị ung thư tuyến tụy. Dù phải chống chọi với những cơn đau và trải qua quá trình điều trị tại Pháp, tâm trí bà dường như vẫn quyến luyến Việt Nam cùng những đứa trẻ Nụ Cười.
Chị Phương kể mỗi lần chị qua Pháp thăm bà Leslie chữa bệnh, bên cạnh sức khỏe và cuộc sống, thì chủ đề của hai người vẫn là Nụ Cười. Bà Leslie luôn hỏi thăm thông tin từng đứa trẻ và gia đình các em để cập nhật, kể cả khi Nụ Cười ngưng hoạt động sau đại dịch Covid-19.
Năm 2023, dù bệnh tình trở nặng, bà Leslie vẫn trở lại Việt Nam trong hai tuần. Bà dành nhiều ngày đi thăm những chốn cũ, vui chơi cùng phụ huynh và các em nhóm Nụ Cười. Không ngờ, đó là lần cuối bà ở Việt Nam. Ngày 26.3.2025, trái tim bà ngừng đập, nhưng lòng nhân ái của nữ đạo diễn Mỹ vẫn tiếp tục được lan tỏa.
Bà Minh (50 tuổi, ở TP.HCM) bồi hồi nhớ lại cảm giác chới với cách đây gần 20 năm, khi chồng chết, còn bà mắc bệnh hiểm nghèo mà phải nuôi 4 đứa con thơ dại. Với bà, nhóm Nụ Cười chính là phao cứu sinh giúp mẹ con bà vượt qua dòng đời khắc nghiệt.
“Nhờ bà Leslie và nhóm Nụ Cười, mấy đứa nhỏ nhà tui mới được nên người. Nay bé đầu học xong quản lý nhà hàng và đã lập gia đình, còn thằng út học ngành bếp. Không riêng con tui, trong nhóm nhiều đứa học cao đẳng, đại học được Nụ Cười lo học phí cho tới lúc ra trường luôn”, bà Minh khoe.
Chị Thảo My (28 tuổi) cho biết từ nhỏ đã có cơ duyên gặp bà Leslie, được bà dang tay đón nhận với sự ấm áp và yêu thương như người thân. Bà luôn dốc lòng cưu mang và giúp đỡ cho My cũng như những bạn trẻ nhóm Nụ Cười có được nhiều cơ hội học tập, phát triển.
“Con mãi nhớ về bà, người mẹ thứ hai của con – Leslie kính yêu!”, chị Thảo My xúc động thầm thì.
Mỗi buổi chiều trên đường Dương Bá Trạc (TP.HCM), hình ảnh ông Tây bán xúc xích - ông Clifford Alexander Vantoor - đứng bên bếp, thoăn thoắt trở những cây xúc xích vàng óng đã trở nên quen thuộc với nhiều thực khách. Quán nhỏ mang tên "Anh Ba Tây" lúc nào cũng tấp nập người ra vào, mùi xúc xích nướng lan trong dòng xe cộ khiến không ít người phải dừng chân.
Đến Việt Nam vào năm 2013, ông Clifford nên duyên cùng chị Lan Trinh (33 tuổi), một cô gái Việt Nam. Cũng trong năm đó, chị Trinh nghỉ việc, cùng chồng bắt đầu khởi nghiệp với một xe xúc xích vỉa hè. Chiếc xe nhỏ vừa là phương tiện di chuyển, vừa là “căn bếp” di động, theo chân hai vợ chồng rong ruổi khắp các con phố để bán hàng trong những ngày đầu.
Sau hơn một năm rong ruổi, đến năm 2014, hai vợ chồng quyết định chuyển về đường Dương Bá Trạc, thuê mặt bằng cố định để thuận tiện buôn bán. Từ đó đến nay, quán xúc xích Anh Ba Tây trở nên nổi tiếng trong cộng đồng ẩm thực TP.HCM với hình ảnh ông Tây bán xúc xích bình dân, là điểm quen thuộc của nhiều thực khách, trong đó có không ít người đã gắn bó từ những ngày đầu.
Chia sẻ về tên gọi của tiệm, chị Lan Trinh cho biết đến năm 2016, quán mới chính thức có tên “Anh Ba Tây”. “Anh là con thứ ba trong gia đình, thấy cái tên nghe vui tai, dễ nhớ nên hai vợ chồng quyết định đặt vậy”, chị nói. Trước đó, quán chỉ đơn giản được gọi là “xúc xích Đức vỉa hè”.
Điểm giúp quán giữ chân khách suốt nhiều năm qua chính là nằm ở chất lượng nguyên liệu. Những cây xúc xích tại đây được làm hoàn toàn từ thịt nhập từ Đức, không pha thêm bột hay chất độn, đồng thời chỉ lấy từ một nguồn duy nhất để đảm bảo hương vị đồng nhất. Theo ông Clifford, xúc xích Đức có vị mặn nhẹ, thoang thoảng mùi khói đặc trưng, có thể hơi lạ với một số người nhưng càng ăn lại càng dễ “ghiền”.
Bên cạnh việc giữ nguyên hương vị truyền thống, quán cũng dần mở rộng thực đơn với nhiều biến tấu như hamburger, hot dog, xúc xích cà ri, xúc xích phô mai hay các món từ thịt xông khói.
Một số món “lạ” như xúc xích phô mai hay xúc xích cuộn dài cũng được nhiều khách tìm đến. Tuy nhiên, theo ông Clifford, điểm chung là tất cả món đều được chế biến tại chỗ, chỉ nướng khi có khách gọi để đảm bảo độ tươi ngon, dù đôi lúc khách phải chờ lâu hơn.
Dù chỉ là một tiệm nhỏ bán mang đi, nhưng mỗi vị khách ghé quán đều được chị Lan Trinh chào hỏi niềm nở như người thân. Nhiều người đã gắn bó với quán suốt nhiều năm, trở thành khách quen từ khi còn bán ở địa điểm cũ.
Những chiếc xúc xích vàng ươm được nướng tại chỗ mỗi khi có khách gọi, để giữ trọn hương vị khi đến tay thực khách
Chị Tú Linh (33 tuổi) là một trong những khách hàng như vậy. Cả gia đình chị đều yêu thích hương vị xúc xích tại đây, đến mức chị có thể nhớ rõ đặc trưng của từng món sau nhiều năm thưởng thức.
“Một tuần tôi có thể ghé mua 2-3 lần, chưa kể người nhà đi ngang cũng mua về. Ăn từ 5-6 năm nay rồi. Tôi thích vì hương vị ở đây rất đặc trưng, đậm mùi bò thật chứ không phải gia vị”, chị chia sẻ.
Bán món Tây nhưng ông chủ lại vô cùng mê món Việt. Phải lòng ẩm thực Việt ngay từ những ngày đầu đặt chân đến TP.HCM, ông Clifford cho biết ấn tượng đầu tiên của anh là một bát phở nóng hổi với hương vị đậm đà.
Ông vẫn nhớ ngay khi vừa đến Việt Nam, món phở đã khiến ông bất ngờ với hương vị đặc biệt mà đến nay vẫn không thể quên. Chính sự cân bằng trong hương vị, từ nước dùng, thịt đến các loại rau ăn kèm, đã khiến ông nhanh chóng bị cuốn hút.
Gắn bó với TP.HCM hơn một thập kỷ, ông Clifford gần như đã thử qua hầu hết các món ăn địa phương. Không chỉ những món quen thuộc như phở hay bánh mì, ông còn chủ động trải nghiệm cả những món “khó” với người nước ngoài như hột vịt lộn, nước mắm và nhận ra rằng đây thực sự là một thiên đường ẩm thực.
Dù là người ít nói, ông có thể kể rành rọt những món mình yêu thích, trong đó bún đậu mắm tôm là lựa chọn khiến nhiều người bất ngờ. Với ông, chính hương vị đặc trưng, mạnh mẽ ấy lại là điều làm nên sức hấp dẫn của ẩm thực Việt. Khi được hỏi có món nào không thể ăn, ông cười và đáp ngắn gọn: “Tôi có thể ăn được mọi món ăn ở đây”.
Trong những bữa ăn hằng ngày, thực đơn của ông cũng gắn liền với các món Việt, phần lớn do chị Lan Trinh chuẩn bị. Theo ông, món Việt có sự hài hòa về gia vị, mang lại cảm giác ngon miệng mà không gây ngán.
Điều này hoàn toàn khác khi ở tại Hà Lan, ông thường chỉ ăn những món quen thuộc như bánh mì hay phô mai. “Ở Việt Nam, tôi có rất nhiều lựa chọn, mỗi ngày đều có thể ăn một món khác nhau”, ông chia sẻ.
Với ông Clifford, ẩm thực không chỉ đơn thuần là để no bụng mà còn là sợi dây kết nối với văn hóa và con người. Những món ăn ông từng thử, những quán ăn ông từng ghé qua đều giúp ông hiểu hơn về cuộc sống tại Việt Nam. Từ đó, ẩm thực không chỉ trở thành thói quen mà còn là một phần trong cách ông cảm nhận và gắn bó với mảnh đất này.
Tại dãy trọ trên đường Đoàn Thị Điểm (phường Dĩ An, TP.HCM), chị Phạm Thị Thu Thảo (22 tuổi, quê ở Đắk Lắk) bắt đầu một ngày mới sớm hơn thường lệ để tìm cách chống nóng trước khi mặt trời lên cao. Nắng nóng kéo dài làm thay đổi hoàn toàn nhịp sinh hoạt của cô gái trẻ.
Với giá thuê 1,5 triệu đồng/tháng, nơi đây từng là chỗ nghỉ ngơi ổn định của chị Thảo suốt 2 năm qua. Song, đợt nắng nóng kỷ lục từ đầu tháng 4 đã biến căn phòng vốn dĩ quen thuộc thành một "lò hầm" đúng nghĩa. Căn phòng nằm ở tầng cao nhất, trực tiếp hứng chịu ánh nắng từ mặt trời nên nhiệt độ trong phòng lúc nào cũng cao.
Từ 11 giờ trưa đến 15 giờ chiều là khoảng thời gian khắc nghiệt nhất, khi nhiệt độ trong phòng lên cao đến mức có lúc chị chị cảm thấy lừ đừ. Bên trong căn phòng nhỏ, chị Thảo xoay xở đủ cách để chống chọi với cái nắng nóng.
Chiếc quạt hơi nước trong góc phòng luôn chạy hết công suất. Để mát hơn, chị Thảo để những chai đá lạnh được làm đông từ đêm hôm trước vào khay chứa. "Mỗi mẻ đá như vậy chỉ dùng được khoảng 2-3 tiếng là tan ra hết, phải bỏ mẻ đá lạnh khác vào", chị Thảo chia sẻ.
Muốn căn phòng bớt bí bách, chị nghĩ ra cách treo tạm chiếc áo ngay ô cửa sổ. Vừa giúp cản bớt những luồng nắng gắt dội thẳng vào giường, vừa giữ cho không khí được lưu thông. Đêm xuống, chị mở toang cả cửa chính lẫn cửa sổ để "mượn" chút gió trời cho dễ ngủ, lấy sức đi làm.
Không chỉ vậy, chị còn quyết định dán tấm cách nhiệt lên gác lửng. Nhưng hơi nóng vẫn bủa vây khiến gác không thể là chỗ để nằm. Chị đã tận dụng nơi này làm nơi phơi đồ vì nóng nên đồ khô nhanh.
Khi được hỏi lý do tại sao không lắp máy lạnh, chị Thảo chia sẻ: "Tiền điện là một gánh nặng. Hơn nữa phòng trọ tôi ở gộp chung nhà bếp, nhà vệ sinh và không có vách ngăn. Nếu lắp máy lạnh, mùi thức ăn sẽ ám khắp nơi, không thể thoát ra được".
Giữa căn phòng trọ oi bức, cô gái 22 tuổi vẫn cố gắng tìm cách xoay xở, hy vọng về một ngày có thể chuyển đến nơi ở mới tiện nghi hơn.
Khắc nghiệt hơn là những dãy trọ chỉ được lợp bằng tôn. Những tấm tôn giống như những "tấm pin thu nhiệt", dội thẳng luồng nhiệt hầm hập xuống không gian phòng trọ chật hẹp. Trong những căn phòng thiếu cửa sổ, không khí nóng bị "nhốt" lại không lối thoát.
Men theo lối đi hẹp giữa những dãy nhà lợp tôn sẫm màu ở con hẻm Võ Duy Ninh (phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM), chúng tôi dừng lại trước một căn phòng nhỏ chưa đầy 8 m2. Chừng ấy diện tích với bốn bề vách và mái đều là tôn sẫm màu, là nơi ăn ở, sinh hoạt hằng ngày của ông Đặng Hoài Thanh Phong (50 tuổi).
Làm nghề bán vé số, buổi trưa ông Phong định về ngả lưng nhưng đành bất lực vì phòng quá nóng nực khiến mồ hôi chảy ròng ròng. "Phòng nóng lắm, ở không nổi. Nhiều khi tôi thấy đứng ngoài đường, tìm bóng cây mà trú còn mát hơn ở trong nhà mình", ông Phong than thở. Với ông, những hôm đứng gió, chiếc quạt như thổi thêm hơi nóng từ mái tôn dội xuống, khiến căn phòng chẳng khác nào một lò hầm kín.
Với giá thuê hơn 1 triệu đồng/tháng, phòng trọ đối với ông Phong lúc này chỉ là nơi để đồ đạc. Ông chọn cách trốn nắng ở những góc đường để chờ đợi đêm về, khi cái nóng từ bốn bức vách tôn bắt đầu hạ nhiệt.
Cách dãy trọ của ông Phong không xa, chúng tôi gặp bà Nguyễn Thị Lan (60 tuổi) đang ngồi trước hẻm để "lánh nạn" cái nắng. Căn phòng 15 m2 của bà có thiết kế trần thấp, chỉ cách sàn chừng 2 m, khiến khoảng cách giữa đỉnh đầu người ở và mái tôn trở nên quá gần. Dù căn phòng trọ nằm sát bờ kênh nhưng cũng không mát hơn bao nhiêu.
Để chống chọi, cứ 13 giờ trưa, bà Lan lại phải làm một cuộc "di cư" ra đầu hẻm ngồi hóng gió đến 16 giờ chiều mới dám trở vào phòng. "Buổi trưa ở trong đấy nóng như lò nung, thà ra ngoài đường ngồi hít gió trời còn mát hơn", bà Lan nói. Hằng ngày, bà mặc quần tất dày kín chân để da không bị rát khi ngồi ở ngoài đường.
Giữa những ngày thời tiết khắc nghiệt, việc thích nghi và tìm đủ mọi cách để chống nóng đã trở thành thói quen của người dân, nhằm bảo vệ sức khỏe của bản thân mình.
Đó là chia sẻ của anh Vũ Huỳnh, đại diện hệ thống đại lý vé số Đại Phát ở TP.HCM sau khi bán trúng 32 tờ vé số có dãy số cuối độc lạ là 50000, trúng xổ số miền Nam ngày 12 tháng 5.
Cụ thể, những tờ vé trúng giải nhì xổ số Bến Tre ngày 12 tháng 5, mỗi tờ trị giá 15 triệu đồng. 32 vé trên có 16 vé dãy 550000 và 16 vé dãy 450000. Anh Vũ Huỳnh cho biết đã đổi thưởng cho nhiều khách trúng số với dãy số trên tại TP.HCM.
"Thấy dãy số này do đại lý chúng tôi bán ra độc lạ nên khách quyết định mua, nghĩ là mua cho vui, không ngờ trúng thật. Có người trúng 3 vé, người trúng 5 vé… đến đại lý chúng tôi đổi thưởng và nhận tiền qua nhiều hình thức chuyển khoản lẫn tiền mặt", anh Vũ Huỳnh kể lại.
Hình ảnh những tờ vé độc lạ có dãy số cuối là 50000 trúng xổ số miền Nam đang được dân mạng chia sẻ kèm theo lời chúc mừng chủ nhân may mắn. Bên cạnh đó, nhiều người cũng để lại bình luận hy vọng bản thân có cơ hội trúng số.
Theo kết quả xổ số miền Nam ngày 12 tháng 5, đại lý vé số Hoàng Anh Phú Quý ở phường Bến Cát, TP.HCM (Bình Dương cũ) chia sẻ hình ảnh bán trúng 16 vé trúng giải an ủi tổng trị giá 800 triệu đồng cho một khách.
Cụ thể, những tờ vé có dãy số may mắn 455485 trúng giải an ủi xổ số Vũng Tàu ngày 12 tháng 5. Đại lý cho biết người trúng 16 tờ vé số trên là một khách, đã được hỗ trợ đổi thưởng.
