Tôi sinh ra trong một gia đình không được khá giả lắm. Khi còn trẻ, tôi có quen bạn trai ở Việt Nam nhưng ba mẹ không cho phép cưới vì có người đưa tôi ra nước ngoài. Mẹ nói nuôi con đỡ chân tay, tôi phải có trách nhiệm trả công ơn sinh thành nên cần ra nước ngoài lấy chồng để giúp gia đình. Họ có hứa, nếu như tôi không hạnh phúc có thể trở lại Việt Nam. Ngày đi, tôi xin bố mẹ đừng nói với bất cứ ai về việc tôi sang Mỹ. Để nếu như không hạnh phúc, tôi có thể trở về và kết hôn, tiếp tục việc học đại học của mình. Tuy nhiên, khi cuộc hôn nhân của tôi gặp vấn đề, xin bố mẹ giúp trở về, bố nói nếu như tôi đặt chân về Việt Nam sẽ từ mặt, không được phép bước chân vào nhà. Tôi khóc, hỏi tại sao lại lừa dối tôi. Mẹ nói vì ngày tôi đi đã lỡ nói với họ hàng, giờ nếu về sẽ khiến họ mất mặt, dù có sao thì tôi cũng phải ở lại ở đất Mỹ.
Tôi từng làm điều dại dột, nhưng khi thoát khỏi chuyện đó, lại nghĩ thương họ. Có lẽ cái nghèo khiến cho người ta lạnh lùng hơn. Sau một năm tôi đi, mẹ gọi điện xin tôi gửi tiền về để xây nhà. Tôi không có tiền nhưng năm đó bị tai nạn giao thông vỡ đầu, tiền bồi thường đã gửi hết về cho bố mẹ để xây nhà. Họ xây nhiều hơn số tiền tôi có. Rồi họ gọi điện xin tôi gửi thêm để trả nợ. Trong khi đó, 3 người chị em của tôi không phải chi một đồng nào. Người chị thứ hai của tôi cũng ở nước ngoài, mẹ nói chị không đi làm nên không phải lo gì. Rồi khi tôi ổn định, may mắn trời thương, tôi làm ăn khá giả. Hàng tháng tôi vẫn gửi tiền về để lo cho bố mẹ, thậm chí trả tiền cho em học đại học, chu cấp cho hai người chị nữa. Tôi làm việc này gần 18 năm rồi.
Từ khi bố mẹ sống với tôi là lúc mà tôi biết được những mặt trái. Khi tôi không có nhà, mẹ thường xuyên gọi điện cho các chị và em nói xấu tôi. Tiền tôi đưa để chu cấp cho những người ở Việt Nam, mẹ nói đó là tiền mẹ giúp chăm con nên tôi phải trả. Trong khi bố mẹ sống cùng tôi không phải chi một đồng nào. Thậm chí bố mẹ đi làm tôi cũng không lấy một xu dù là một mớ rau. Mẹ luôn nói rằng những người ở Việt Nam đã cố gắng làm việc hết sức rồi, họ không đủ ăn nên luôn xin tôi tiền hàng tháng đều đặn. Thậm chí người chị ở nước ngoài khi đẻ con không có tiền, khi bệnh tật, khi con chị ấy cần phẫu thuật, tất cả tôi đều phải chi. Mỗi lần tôi gặp khó khăn, mẹ lại bảo tôi cố gắng tự xoay xở, việc gửi tiền lại cho tôi sẽ nguy hiểm cho chị em của tôi lắm.
Càng sống lâu cùng ba mẹ tôi lại phát hiện ra những bí mật. Thậm chí khi tôi về Việt Nam chơi, mẹ gọi điện mời 32 người đi ăn nhà hàng cao cấp, vậy mà mẹ lại nói rằng họ mời tôi. Khi tôi bước tới bàn tiệc, nhận ra có rất nhiều người. Rồi họ đều cảm ơn tôi vì đã mời họ, tôi la mẹ tại sao lại dối trá như vậy, tại sao lại bắt tôi trả tiền trong khi đó tôi không hề mời bất cứ người nào. Mẹ bảo vì muốn nở mày nở mặt. Tuy nhiên tối ngày hôm đó, tôi vô tình bắt được mẹ gọi điện cho từng đứa con của mình, bảo tôi đã mời mọi người trong gia đình của mẹ đi ăn nhưng khi trả tiền lại nói mẹ không ra gì vì tiếc tiền. Đó hoàn toàn là sự dối trá.
Tôi bắt được mẹ hai lần trên camera nói xấu tôi và gia đình tôi. Một lần tôi bước vào trong nhà vì nghỉ làm giữa giờ, mẹ nói chuyện với chị gái, nói rất nhiều điều xấu xa về tôi và gia đình tôi. Mẹ thậm chí nói với mọi người rằng con tôi bị tự kỷ trong khi cháu hoàn toàn bình thường. Tôi nói bố mẹ về nước đi, họ lại khóc lóc xin tôi ở lại. Thế nhưng mẹ vẫn không ngừng việc nói dối và bêu xấu tôi. Hiện tại, tôi đã từ chị gái trên mình vì không chịu được những lần chị chửi bới tôi, thêm cả những lời bịa đặt mẹ đã nói với chị. Đến khi tôi chất vấn mẹ, mẹ luôn chối và nói rằng chị bịa đặt. Trong khi chính tôi đã nghe nhiều.
Bố mẹ, chị em chưa bao giờ giúp tôi cái gì, trong khi 18 năm qua tôi quan tâm, chu cấp cho mọi người. Gần một năm nay ba bị bệnh hiểm nghèo, chỉ mình tôi lo tiền để ba chữa trị, không có chị em nào lên tiếng giúp đỡ, thậm chí tôi còn phải lo tiền cho họ sinh sống. Em gái cảm ơn tôi vì đã chăm lo cho ba mẹ trong lúc ba bị bệnh và xin lỗi vì đã không thể giúp được tôi chút nào. Sự thật là mỗi tháng em đều đi du lịch nước ngoài. Người chị gái xin tiền tôi chữa bệnh, tôi gửi về nhưng không muốn có bất cứ mối quan hệ nào với họ nữa.
Ba mẹ nói tôi nên xem mọi chuyện là bình thường vì là người có điều kiện và đang sống ở nước ngoài. Tôi không nghĩ vậy. Nếu tôi đã phải lo toàn bộ chi phí cho ba mẹ, tại sao còn phải gánh thêm trách nhiệm với những người khác ở Việt Nam? Điều khiến tôi khó chấp nhận là họ nói khó khăn về kinh tế nhưng vẫn có tiền đi du lịch nước ngoài; trong khi tôi vừa phải gửi tiền, vừa tự mình chăm sóc ba mẹ. Trước đây, khi chưa đưa ba mẹ sang Mỹ, tôi từng đề nghị các anh chị em ở Việt Nam chăm sóc ba mẹ, còn tôi sẽ gửi tiền hàng tháng. Họ từ chối, nói đó không phải trách nhiệm của họ. Vì vậy, tôi mới quyết định đưa ba mẹ sang Mỹ, trước khi hiểu hết những áp lực khi sống cùng.
Sau những gì xảy ra, tôi không còn muốn làm hồ sơ bảo lãnh anh chị em sang Mỹ nữa. Tôi đã hỏi mẹ: “Nếu họ có thể đi làm, tại sao không tự lo được cuộc sống mà phải phụ thuộc vào con trong thời gian dài như vậy”? Tôi bắt đầu cảm thấy mình bị lừa dối. Mẹ đã xin lỗi, nói không muốn làm tôi khổ nữa và hứa sẽ dừng lại. Ngay sau đó, mẹ lại nói luật sư gọi điện để bàn tiếp về việc bảo lãnh. Tôi thấy rất lạ vì bản thân mới là người làm hồ sơ và chi trả mọi chi phí. Tôi nói chuyện với luật sư, anh ta tỏ ra khó chịu khi tôi hỏi về khả năng tài chính. Tôi mới biết trước đó mẹ đã trao đổi với luật sư mà không nói với tôi, hiện tại mẹ lại là người có quyền quyết định giữ hay hủy hồ sơ. Điều này khiến tôi thực sự sốc.
Có lẽ đây là giới hạn cuối cùng của tôi. Tôi không muốn tiếp tục sống cùng ba mẹ nữa. Tôi vẫn sẽ chăm sóc, lo chỗ ở và hỗ trợ những việc cần thiết, thế nhưng sau khi họ hoàn tất việc bảo lãnh con cái sang Mỹ, tôi sẽ rời đi và không còn liên hệ nữa. Tôi cảm thấy mình bị lợi dụng, bị bào mòn và lừa dối suốt gần 18 năm. Tôi không còn muốn gặp bất kỳ ai trong số họ. Tôi từng hỏi mẹ vì sao lại đối xử với tôi như vậy, vì sao tôi là con thứ ba mà phải gánh hết mọi thứ. Mẹ nói vì thấy tôi đã khổ nên không muốn những người khác phải khổ như tôi. Nhưng tôi càng không hiểu, nếu biết tôi khổ, tại sao lại tiếp tục đặt thêm gánh nặng lên vai tôi? Tôi thật sự không hiểu họ, cũng không hiểu chính gia đình mình. Không biết có phải tôi đang quá lạnh lùng và tiêu cực hay không.
Con và bạn gái học chung từ thời mới bước vào cấp 3. Cô ấy rất yêu con, chịu thể hiện tình cảm trước đám đông. Cô ấy quan tâm con rất nhiều và con cũng vậy. Thật không may, trong lớp con có một người con trai rất tốt, cậu ấy giỏi về mọi mặt, bạn gái con rất để ý tới cậu ta. Nhiều lần con cấm bạn gái không nói chuyện với cậu ta nhưng cô ấy vẫn giấu giếm để nói. Cô ấy đòi xưng anh em với cậu kia dù hai người cùng tuổi, còn bắt con chấp nhận điều này. Mặc dù không muốn nhưng con phải đồng ý vì cô ấy rất dễ nói lời chia tay.
Cách đây vài ngày, cô ấy đi chơi với cậu ta mà không nói cho con biết, con buồn lắm nhưng không dám cắt đứt tình cảm này. Tình yêu con dành cho cô ấy lớn lắm. Con phải làm gì khi cô ấy vẫn yêu con và con cũng vậy. Khi nói chia tay, cô ấy chỉ lấy lý do là muốn làm theo cảm xúc của bản thân, hãy để cô ấy tự do, cô ấy không xứng với tình cảm của con. Cô chú cho con xin lời khuyên được không ạ? Thật sự con yêu cô ấy nhiều lắm, sắp thi đại học rồi, con không muốn phải xa cô ấy.
Gia đình tôi có ba người, mẹ đã về hưu, chị gái và tôi. Tôi 26 tuổi, còn chị gái đã 39 tuổi nhưng chị chưa có gia đình, cũng không đi làm, suốt ngày chỉ ở nhà. Tôi và mẹ thực sự rất mệt mỏi với chị. Chị đã nghỉ làm từ khi tôi bắt đầu học đại học từ năm 2018 với lý do là "chán đi làm". Chị còn bảo sau này tôi đi làm thì phải nuôi chị. Trong nhà, cái gì chị cũng thích phải theo ý mình nên rất dễ xảy ra mâu thuẫn với mẹ. Tôi thực sự rất mệt mỏi.
Tất nhiên, là một người em, tôi cũng có tình cảm với chị vì từ bé hai chị em khá thân thiết nhưng nếu phải nuôi chị, tôi thực sự không biết có đủ khả năng không, vì sau này tôi còn phải lập gia đình và phụng dưỡng bố mẹ nữa. Mọi người trong gia đình đều đã ra sức khuyên nhủ chị nhưng không hiệu quả, có thể do chị đã đứng tuổi và còn lười nữa. Nhiều lúc ngay cả đi bộ xuống nhà, chị còn không muốn đi. Các cô chú, anh chị độc giả có thể cho tôi lời khuyên được không? Tôi thực sự không biết phải làm gì nữa.
Em là tác giả bài viết "Hụt hẫng vì bị từ chối suốt ba tháng ‘rải’ hồ sơ xin việc". Khi nhấn nút gửi bài hôm ấy, em chỉ nghĩ mình đang trút ra nỗi ám ảnh cay đắng nhất của tuổi 23: tốt nghiệp, đầy kỳ vọng rồi liên tiếp nhận những email từ chối lạnh lùng. Ba tháng trôi qua, CV gửi đi như cánh chim lạc hướng, em bắt đầu nghi ngờ chính mình. Không ngờ bài viết lại nhận được nhiều chia sẻ đến vậy. Có người nhắn: "Trong đời ai cũng có thời gian thất nghiệp hoặc phải làm tạm công việc không phù hợp để chuyển tiếp. Không tin em cứ hỏi các cô chú anh chị xem có đúng không. Thế nên không có thất bại, chỉ có thử thách. 23 tuổi tương lai bay phấp phới em ơi". Em đọc mà vừa ấm lòng, vừa thấy nghèn nghẹn. Ấm vì được thấu hiểu. Nghèn nghẹn vì giữa động viên và thực tế vẫn là khoảng cách.
Ba tháng thất nghiệp không chỉ là ba tháng không lương. Đó là ba tháng thức dậy mà không biết hôm nay mình có ích ở đâu. Là những buổi phỏng vấn em chuẩn bị kỹ lưỡng, mặc chiếc áo sơ mi đã ủi phẳng, tập trả lời trước gương... rồi nhận về câu "Chúng tôi sẽ liên hệ sau". Là những tối nằm trằn trọc, mở điện thoại xem lại email cũ, tự hỏi: "Mình thiếu điều gì?". Em từng nghĩ mình học không tệ, thực tập cũng nghiêm túc, có kỹ năng giao tiếp, có tinh thần cầu tiến nhưng thị trường lao động không vận hành bằng niềm tin cá nhân, nó vận hành bằng nhu cầu, bằng cạnh tranh, bằng may mắn. Và em đứng giữa vòng xoáy ấy, thấy mình nhỏ bé.
Giữa những khó khăn đó, em chỉ còn hai lựa chọn rõ ràng: một là bước ra khỏi vùng an toàn, khởi nghiệp một công ty bán hàng khi 23 tuổi; hai là chấp nhận làm thêm bán quần áo, coi đó là công việc tạm thời để chờ cơ hội phù hợp hơn. Khởi nghiệp ở tuổi 23 nghe có vẻ "bay phấp phới" như lời mọi người nói. Em từng mơ về một thương hiệu nhỏ của riêng mình: bán những món đồ em chọn lọc, xây dựng trang mạng xã hội, tự chụp ảnh, tự viết nội dung, tự chăm sóc khách hàng. Em thích cảm giác được làm chủ. Em tin nếu đủ quyết tâm, em có thể học dần từ những sai lầm. Nhưng khởi nghiệp không chỉ là đam mê, nó cần vốn, cần kiến thức quản lý, cần khả năng chịu rủi ro. Em tự hỏi: nếu thất bại, em có đủ tiền để đứng dậy không? Nếu lỗ vốn, ai sẽ là người cùng em gánh chịu? Gia đình em không khá giả. Em không muốn quyết định bốc đồng của mình trở thành gánh nặng cho bố mẹ.
Lựa chọn thứ hai nghe "an toàn" hơn: đi làm thêm bán quần áo ở cửa hàng. Lương không cao, công việc có thể không liên quan đến chuyên ngành em học nhưng ít nhất, em có thu nhập, có nhịp sinh hoạt đều đặn, có môi trường giao tiếp, có cơ hội rèn kỹ năng bán hàng, chăm sóc khách. Có thể đó không phải giấc mơ em từng vẽ, nhưng là bước đệm. Thế nhưng, chính chữ "tạm" lại khiến em chùn bước. Em sợ mình sẽ mắc kẹt, sợ rằng "làm tạm" rồi thành quen, rồi đánh mất khát vọng ban đầu. Sợ một ngày nào đó nhìn lại, em nhận ra mình đã đánh đổi tuổi trẻ cho sự an toàn.
Có những đêm em ngồi một mình, mở lại bài viết cũ và đọc từng bình luận. Em nhận ra một điều: người ta không cổ vũ em liều lĩnh. Họ chỉ muốn em hiểu rằng thất nghiệp không phải bản án, nó là một đoạn đường và đoạn đường nào cũng cần bước đi. Có thể em đã nhìn mọi thứ quá cực đoan như thể chỉ có thành công rực rỡ hoặc thất bại hoàn toàn nhưng thực tế có lẽ mềm mại hơn. Làm thêm bán quần áo không đồng nghĩa với từ bỏ ước mơ. Khởi nghiệp không đồng nghĩa với thành công tức thì.
Em bắt đầu nghĩ theo cách khác: nếu đi làm thêm, em có thể học cách quản lý hàng hóa, cách đọc tâm lý khách hàng, cách vận hành một cửa hàng. Những kỹ năng ấy biết đâu sẽ giúp ích cho việc kinh doanh sau này. Nếu khởi nghiệp, em có thể bắt đầu nhỏ, bán online với số vốn vừa phải, thử nghiệm trước khi mở rộng. Điều quan trọng nhất không phải em chọn con đường nào, mà là em có dám chịu trách nhiệm với lựa chọn ấy hay không.
Ba tháng thất nghiệp đã dạy em nhiều điều hơn bốn năm đại học. Nó dạy em khiêm tốn; Dạy em hiểu giá trị của một công việc; Dạy em biết cảm thông với những người đang loay hoay tìm chỗ đứng trong xã hội. Em không còn muốn tự hỏi "Tại sao là mình?". Em muốn hỏi "Mình học được gì?". Có thể thời điểm này chưa phải lúc em có công việc mơ ước nhưng nó có thể là lúc em rèn bản lĩnh. 23 tuổi không còn quá trẻ để vô tư nhưng cũng chưa quá muộn để bắt đầu lại. Em không muốn sau này nhìn lại và hối hận vì đã không dám thử. Nhưng em cũng không muốn mù quáng lao vào thứ mình chưa chuẩn bị đủ.
Có lẽ con đường đúng không phải là chọn giữa khởi nghiệp hay làm thêm mà là chọn không ngừng tiến về phía trước, dù bước nhỏ. Em có thể đi bán quần áo để nuôi sống mình, đồng thời ấp ủ kế hoạch kinh doanh riêng. Em có thể thất bại lần nữa nhưng ít nhất em đã thử. Em có thể bị từ chối thêm vài lần nữa nhưng điều đó không định nghĩa giá trị của em.
Bài viết trước của em nói về hụt hẫng. Bài viết này, em muốn nói về hy vọng, mong manh nhưng có thật. Em vẫn chưa có việc làm đúng chuyên ngành. Em vẫn lo lắng khi nhìn bạn bè ổn định nhưng em không còn muốn chìm trong cảm giác mình là người thất bại. Nếu ai đó hỏi em hôm nay: "Em chọn gì?", em sẽ trả lời: em chọn tiếp tục bước đi. Dù là bằng công việc tạm thời hay một dự án nhỏ tự mình gây dựng, em vẫn sẽ tiến lên. Vì có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là thất nghiệp mà là đánh mất niềm tin rằng mình có thể thay đổi tương lai. 23 tuổi, em vẫn còn cả bầu trời phía trước. Và lần này, thay vì chỉ "rải" hồ sơ, em muốn gieo cho mình một cơ hội.
