Khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon đặt chân đến Bắc Kinh năm 1972, đó được xem là một canh bạc chính trị lớn. Ông đánh cược rằng việc mở cánh cửa ngoại giao với Trung Quốc, đồng thời hạ cấp quan hệ với Đài Loan, sẽ phục vụ lợi ích chiến lược của Washington tại khu vực và trên toàn cầu.
Những chuyến thăm Trung Quốc sau đó của các đời tổng thống Mỹ đều ít nhiều kế thừa tư duy này. Lịch sử quan hệ Mỹ – Trung trong nửa thế kỷ qua là chuỗi đan xen giữa những giai đoạn căng thẳng và hòa dịu. Có thời điểm quan hệ rơi vào u ám như giai đoạn cuối 1980 và đầu 1990, nhưng cũng có lúc “bừng sáng” khi Mỹ ủng hộ Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và trở thành một động lực lớn của kinh tế toàn cầu.
Thăm dò
Chuyến thăm của Nixon được coi là một trong những chuyến công du nước ngoài mang tính bước ngoặt nhất của một tổng thống Mỹ sau Thế chiến II. Trước đó một năm, cố vấn an ninh quốc gia Henry Kissinger bí mật tới Bắc Kinh để thăm dò khả năng thiết lập kênh ngoại giao với Chủ tịch Mao Trạch Đông và Thủ tướng Chu Ân Lai.
Trong hơn hai thập kỷ từ khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949, Washington không thiết lập quan hệ chính thức với Bắc Kinh. Thay vào đó, Mỹ công nhận chính quyền tại đảo Đài Loan là đại diện hợp pháp của Trung Quốc. Nhưng bối cảnh địa chính trị đến thời của ông Nixon đã thay đổi mạnh. Quan hệ giữa Liên Xô và Trung Quốc rạn nứt, tạo ra cơ hội để chính quyền Nixon tiếp cận Bắc Kinh như một nước cờ chiến lược.
Chuyến thăm để lại nhiều hình ảnh biểu tượng, như ông Nixon đi dạo trên Vạn Lý Trường Thành và ca ngợi đây là “một bức tường vĩ đại do một dân tộc vĩ đại xây dựng”. Sau đó, Trung Quốc gửi một cặp gấu trúc tới Sở thú Quốc gia ở Washington, trở thành biểu tượng lâu dài của nỗ lực xích lại gần nhau giữa hai nước.
Tổng thống Gerald Ford thăm Trung Quốc trong 5 ngày vào tháng 12/1975. Khi đó, Trung Quốc đang trong giai đoạn cuối của thời kỳ Cách mạng Văn hóa đầy biến động, nhưng giới lãnh đạo nước này vẫn duy trì định hướng cải thiện quan hệ với Mỹ.
Các cuộc trao đổi trong chuyến thăm của Ford góp phần mở đường cho tiến trình bình thường hóa quan hệ mà Tổng thống Jimmy Carter hoàn tất năm 1979, trong một chuyến thăm sau khi ông đã kết thúc nhiệm kỳ.
Đến năm 1984, Tổng thống Ronald Reagan, người nổi tiếng với lập trường cứng rắn trong Chiến tranh Lạnh, cũng đặt chân tới Trung Quốc.
Khác với những tuyên bố mang tính đối đầu với Liên Xô, ông Reagan không kêu gọi thay đổi tại Trung Quốc hay công kích hệ thống chính trị nước này. Thay vào đó, ông thể hiện hình ảnh chính khách thực dụng và thúc đẩy đối thoại thương mại, lĩnh vực sau này trở thành trọng tâm trong quan hệ Mỹ – Trung.
Sau chuyến đi, Tổng thống Reagan nói ông cảm thấy được khích lệ bởi “luồng sinh khí của tinh thần thị trường tự do” đang xuất hiện trong nền kinh tế Trung Quốc.
Nỗ lực mở cửa nền kinh tế Trung Quốc tiếp diễn với chuyến thăm của Tổng thống George H.W. Bush tới Bắc Kinh tháng 2/1989, với tư cách một “người quen” đã lâu không gặp.
Ông Bush từng phụ trách Văn phòng Liên lạc của Mỹ tại Bắc Kinh giai đoạn 1974-1975, trên thực tế là cơ quan đại diện ngoại giao cao nhất của Washington trước khi hai nước thiết lập quan hệ chính thức.
Quan hệ song phương khi đó đang có đà phát triển tích cực, nhưng những biến động liên quan đến việc Liên Xô tan rã đã thay đổi tất cả, đẩy liên lạc giữa hai nước trở vào trạng thái đóng băng trong gần một thập kỷ.
Thúc đẩy hợp tác
Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Bill Clinton năm 1998 diễn ra trong giai đoạn Mỹ giữ vị thế “siêu cường duy nhất” của thế giới.
Khi đó, nhiều người ở Washington tin rằng mô hình chính trị và kinh tế Mỹ gần như không có đối thủ. Giới chức Mỹ cho rằng Trung Quốc sẽ dần bước vào trật tự thế giới do phương Tây định hình và một Trung Quốc hội nhập hơn với nền kinh tế thế giới cũng sẽ thân thiện hơn với Mỹ.
Ông Giang Trạch Dân khi đó đã cố gắng nói tiếng Anh trong một số sự kiện công khai, thậm chí đọc những câu trích từ diễn văn Gettysburg của Tổng thống Abraham Lincoln, tạo nên ấn tượng về một lãnh đạo Trung Quốc cởi mở với phương Tây.
Trong chuyến thăm năm 1998 của Tổng thống Clinton, ông Giang bất ngờ thông báo cuộc họp báo chung sẽ được truyền hình trực tiếp. Khoảnh khắc này được nhiều người xem là đặc biệt, thể hiện bầu không khí cởi mở hiếm thấy giữa lãnh đạo hai nước, thắp lên kỳ vọng con đường hợp tác trước mắt đang rộng mở.
Đến thời của Tổng thống George W. Bush, ông thăm Trung Quốc 4 lần vào các năm 2001, 2002, 2005 và 2008. Lần xuất hiện mang tính biểu tượng nhất là khi ông có mặt tại lễ khai mạc Olympic Bắc Kinh 2008, sự kiện được nhiều người xem như màn khẳng định vị thế mới của Trung Quốc trên trường quốc tế. Đây là thời kỳ toàn cầu hóa tăng tốc, khi kinh tế Trung Quốc phát triển mạnh sau khi gia nhập WTO.
Tuy nhiên, chuyến đi năm 2008 của George W. Bush diễn ra ngay trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Cùng với tác động từ chiến tranh Iraq, biến cố này khiến nhiều quan chức Trung Quốc, trong đó có Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, tin rằng Mỹ và các đồng minh đang mất phương hướng, mở ra cơ hội để Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ hơn.
Cạnh tranh
Khi sức mạnh Trung Quốc gia tăng, cùng với sự tự tin ngày càng lớn trong cách tiếp cận với Washington, bản chất các cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ – Trung cũng thay đổi. Nếu trước đây Mỹ thường giữ vai trò chủ động định hình quan hệ, về sau, nhiều quan chức và học giả Trung Quốc bắt đầu nhìn Mỹ như một cường quốc đang chật vật giữ vị thế.
Các chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo Mỹ trong hai thập kỷ qua mang màu sắc “quản lý” những bất đồng giữa hai cường quốc nhiều hơn là thúc đẩy quan hệ song phương, khi vị thế của Trung Quốc ngày càng gia tăng và dần định hướng sang trật tự đa cực.
Tổng thống Barack Obama thăm Trung Quốc ba lần trong hai nhiệm kỳ, với lần đầu diễn ra vào năm 2009 trong bối cảnh Mỹ đang chật vật đối phó hậu quả khủng hoảng tài chính, còn kinh tế Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng mạnh. Tại Bắc Kinh, ông Obama nêu các vấn đề như hội nghị khí hậu Copenhagen và nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn tham vọng hạt nhân của Iran.
Năm 2014, ông trở lại Trung Quốc dự hội nghị kinh tế khu vực và gặp song phương với Chủ tịch Tập Cận Bình. Đến lúc này, quan hệ hai nước đã xấu đi đáng kể. Trung Quốc gia tăng hoạt động quân sự ở các vùng biển lân cận, khiến nhiều nước châu Á phản ứng, đồng thời bị cáo buộc thường xuyên tiến hành hoạt động gián điệp mạng nhắm vào Mỹ và phương Tây.
Chuyến thăm cuối cùng của ông Obama năm 2016 gây chú ý khi chuyên cơ Không Lực Một hạ cánh tại Hàng Châu và Tổng thống Mỹ phải rời máy bay bằng cửa sau vì không có cầu thang được đưa tới cửa chính.
Dù nguyên nhân sự cố có thể chỉ là trục trặc kỹ thuật, nhiều người xem đây là dấu hiệu cho thấy thái độ của Trung Quốc với Mỹ “đã khác xưa”.
Đến năm 2017, Tổng thống Donald Trump bước vào Nhà Trắng với những thông điệp chỉ trích mạnh mẽ Trung Quốc, đặc biệt về thương mại. Chuyến thăm Trung Quốc năm đó của ông Trump diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều tiếng nói tại Mỹ hoài nghi về toàn cầu hóa và muốn giảm phụ thuộc kinh tế vào Bắc Kinh.
Tuy nhiên, khi đến thăm Bắc Kinh, ông Trump lại thể hiện một hình ảnh hòa dịu hơn hẳn. Ông dành nhiều lời khen cho Chủ tịch Tập Cận Bình, gọi ông là một người rất đặc biệt. Phía Trung Quốc cũng dành cho ông Trump những biệt lệ về đón tiếp, tiêu biểu là cuộc tham quan riêng ở Tử Cấm Thành giữa hai lãnh đạo cùng phu nhân.
Nhưng bầu không khí hòa thuận giữa hai cường quốc không kéo dài. Chỉ ít lâu sau chuyến thăm, tháng 1/2018, Tổng thống Trump khởi động “thương chiến” với Trung Quốc, cuộc đối đầu định hình phần lớn nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Quan hệ Mỹ – Trung từ đó trở nên đối đầu rõ rệt.
Điều đáng chú ý là dù cứng rắn về thương mại và cạnh tranh chiến lược, ông Trump tránh nhấn mạnh các vấn đề dân chủ và nhân quyền, cách tiếp cận được giới lãnh đạo Trung Quốc hoan nghênh.
Quan hệ Mỹ – Trung tiếp tục căng thẳng trong nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden, người không thực hiện bất cứ chuyến thăm chính thức nào tới Trung Quốc khi nắm quyền giai đoạn 2021-2025. Ông Biden và ông Tập chỉ gặp nhau tại các sự kiện đa phương trong giai đoạn này.
Sau khi trở lại Nhà Trắng nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump tiếp tục thể hiện sự cứng rắn với Trung Quốc thông qua các đòn áp thuế. Tuy nhiên, Trung Quốc không nhượng bộ và đáp trả “ăn miếng trả miếng” với đòn thuế của ông Trump, buộc Mỹ phải đối thoại và sau đó đi đến thỏa thuận đình chiến thương mại.
Ngay trước chuyến tới Bắc Kinh hôm 13/5, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội rằng ông dự định đề nghị Chủ tịch Tập Cận Bình, người ông gọi là “một nhà lãnh đạo xuất chúng”, mở cửa hơn nữa. Điều này nối tiếp thông điệp cải thiện quan hệ chiến lược giữa hai cường quốc thông qua hợp tác kinh tế mà các đời tổng thống Mỹ từng thể hiện, song vị thế của hai nước giờ đây đã rất khác.
Các quan chức Mỹ giờ đây đã công khai thừa nhận Trung Quốc là đối thủ “gần ngang hàng”, đồng thời mô tả Bắc Kinh là “đối thủ mạnh mẽ nhất từng đối đầu trong lịch sử”.
“Trung Quốc đã dồn rất nhiều nỗ lực ngoại giao để tạo ấn tượng rằng Chủ tịch Tập Cận Bình ngang hàng với Tổng thống Donald Trump về vị thế địa chính trị”, Ali Wyne, cố vấn cấp cao về quan hệ Mỹ – Trung tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định. “Điều tôi thấy khá ấn tượng là lần này, phía Trung Quốc không còn cần nỗ lực khẳng định điều đó nữa”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump tối 25/4 bước vào sảnh hội nghị ở khách sạn Washington Hilton, ngồi vào dãy bàn phía trên sân khấu, trong lúc các khách mời dự tiệc ngồi ở những chiếc bàn tròn bên dưới.
Đây là tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng, sự kiện thường niên do Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA) tổ chức, với sự tham gia của nhiều quan chức nội các, nghị sĩ và các nhà báo nổi bật ở Mỹ.
Đây là lần đầu tiên ông Trump dự tiệc sau hơn một thập kỷ, cũng là lần đầu tiên với tư cách Tổng thống. Hàng năm WHCA đều mời Tổng thống đương nhiệm dự tiệc, nhưng ông Trump đã từ chối vào những năm trước đó.
Sự kiện được tổ chức tại phòng khiêu vũ ở tầng sảnh hội nghị, dưới lối vào chính dành cho khách và sảnh lễ tân hai tầng. Khách sạn đóng cửa với công chúng từ 14h chiều 25/4 để chuẩn bị cho sự kiện bắt đầu lúc 20h, theo AP. Chỉ có khách lưu trú và người có vé tham dự tiệc hoặc có giấy ra vào do WHCA cung cấp mới được ra vào khách sạn.
Dù vậy, khách mời gần như không bị kiểm tra an ninh gì khi vào khách sạn và chỉ cần giơ vé là được vào bên trong khuôn viên. Sau khi phòng khiêu vũ mở cửa vào lúc 19h30, hàng nghìn khách di chuyển xuống các tầng thấp hơn bằng thang cuốn rồi nhanh chóng đi qua một số máy dò kim loại. Lực lượng an ninh vòng ngoài đã thu lại các chai bia và ly cocktail khi họ vào bên trong.
Nhưng quy trình kiểm tra an ninh không có tính nhất quán. Một vài khách được yêu cầu vứt ô của mình vào thùng rác lớn màu xanh, trong khi số khác lại được phép mang vào trong.
Tổng thống Trump bước vào phòng khiêu vũ vào lúc 20h15, giữa tiếng nhạc "Hail to the Chief" và âm thanh reo hò của các quan chức dưới quyền. Sau khi an vị, ông Trump trò chuyện một cách thoải mái với phóng viên đài CBS Weijia Jiang và khách mời Oz Pearlman.
Những tiếng súng bỗng nhiên vang lên vào lúc hơn 20h30 từ bên ngoài phòng khiêu vũ. "Lúc đấy tôi nghĩ đó là tiếng khay rơi xuống", ông Trump sau đó nhớ lại.
Cảnh sát cho biết một người đàn ông cầm theo súng săn Maverick, súng ngắn và nhiều con dao đã lao qua chốt kiểm soát an ninh ở sảnh khách sạn. Đó là lúc các sĩ quan mặc thường phục đang tháo dỡ cổng rà kim loại do khách mời đã vào hết bên trong, nên không đề cao cảnh giác.
Nghi phạm Cole Tomas Allen, 31 tuổi, đến từ thành phố Torrance tại bang California, chạy với tốc độ nhanh đến mức các sĩ quan tại chốt kiểm soát dường như đã bị bất ngờ và không kịp ngăn cản. New York Times cho biết Allen đã lao xuống tầng hiên, nơi cách phòng khiêu vũ vài chục bậc cầu thang.
Tuy nhiên, tay súng đã bị các nhân viên mật vụ chặn lại tại vòng an ninh cuối cùng ở tầng hiên. Theo cảnh sát, Allen đã đấu súng với lực lượng hành pháp, với khoảng 5-8 phát đạn vang lên.
Allen bắn trúng một sĩ quan mặc áo chống đạn, trước khi bị các mật vụ quật ngã, khống chế. CBS dẫn các nguồn tin cho hay nghi phạm không trúng đạn và sẽ được đưa ra tòa vào ngày 27/4.
Ảnh do Tổng thống Trump công bố sau đó cho thấy nghi phạm nằm úp mặt xuống đất gần cầu thang đi xuống tầng sảnh hội nghị, nơi bữa tiệc đang diễn ra. Hai tay nghi phạm bị trói quặt sau lưng, trong lúc các mật vụ kiểm soát tình hình xung quanh.
Sau khi loạt tiếng súng vang lên bên ngoài, hàng trăm người trong phòng khiêu vũ nằm rạp xuống sàn, các phóng viên co cụm lại bên cạnh quan chức Mỹ và những vị khách khác. Một số phủ khăn trải bàn lên người, số khác thì nép sát vào tường. "Nằm xuống", ai đó hét lên.
Các nhân viên mật vụ nhanh chóng đưa ông Vance rời khỏi sân khấu, vài giây sau là ông Trump. Các quan chức khác, trong đó có Ngoại trưởng Rubio, cũng nhanh chóng được sơ tán.
Lực lượng hành pháp hét lớn "Dọn đường" khi các thành viên nội các và những quan chức cấp cao khác ra khỏi phòng. Một số người tham dự bữa tiệc đã bị thương trong lúc chen lấn. Harmeet Dhillon, quan chức hàng đầu của Bộ Tư pháp, cho biết đã bị va chạm mạnh ở đầu khi các đặc vụ băng qua bàn ghế.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) Kash Patel và những người khác tập trung cùng giới chức an ninh ở bên ngoài.
Chỉ trong vài phút, sự hỗn loạn đã bao trùm khắp căn phòng. Một số quan chức Nhà Trắng ngồi ở bàn trên cao nhìn xuống sàn cho biết không hiểu chuyện gì đang xảy ra, kể cả khi thấy các đồng nghiệp đang nhanh chóng rời đi. Tổng thống Trump và Phó tổng thống Vance thì được đưa đến địa điểm an toàn ở bên trong khách sạn.
Trong khi đó, lực lượng hành pháp và các quan chức WHCA lại đưa ra những chỉ thị trái ngược nhau. Các quan chức an ninh yêu cầu những người ở sảnh rời đi ngay lập tức, còn một số lãnh đạo truyền thông lại khuyến khích phóng viên ở lại phòng khiêu vũ và khẳng định rằng bữa tiệc vẫn sẽ tiếp diễn.
"Đây là hiện trường vụ án", một sĩ quan mật vụ nói và yêu cầu những người tham dự rời khỏi khách sạn.
Các đặc vụ đã phải trèo qua người khác trong căn phòng chật kín người. Ít nhất một người đàn ông gặp khó khăn trong việc đi lại đã được dìu ra khỏi phòng.
Các phóng viên sau đó tụ tập trên vỉa hè bên ngoài khách sạn. Một số phỏng vấn lẫn nhau và hỏi thăm tình hình, song không thu được gì nhiều.
Khoảng 21h40, Tổng thống Trump rời khách sạn cùng với đội bảo vệ và các phóng viên. Một tiếng sau đó, ông có bài phát biểu trước toàn quốc từ Nhà Trắng.
"Đây là điều thật sự bất ngờ", ông Trump nói, đồng thời cảm ơn lực lượng hành pháp vì phản ứng của họ. "Đây là sự kiện dành cho tự do ngôn luận, nhằm quy tụ các thành viên của hai đảng và giới báo chí. Ở khía cạnh nào đó, sự kiện này đã làm được điều đấy".
Ông chỉ trích quy trình bảo đảm an ninh ở khách sạn. "Đây không phải tòa nhà đặc biệt an toàn", Tổng thống Mỹ nói, thêm rằng vụ nổ súng là lý do vì sao cần có phòng khiêu vũ ở Nhà Trắng, nơi sẽ được trang bị các biện pháp chống thiết bị bay không người lái và kính chống đạn.
Tổng thống Trump cũng ca ngợi giới truyền thông về cách họ đưa tin và cam kết ủng hộ tự do ngôn luận, điều vốn là chủ đề cốt lõi của bữa tiệc tối.
"Tôi đã chiến đấu hết sức để được ở lại", ông cho biết, thêm rằng sự kiện sẽ được tổ chức lại trong 30 ngày tới và ông sẽ tiếp tục tham dự.
Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche sau đó cho biết nghi phạm đã di chuyển từ California tới Washington bằng tàu hỏa, đặt phòng ở khách sạn Washington Hilton, lắp ráp súng tại khu vực không có camera giám sát, rồi tìm cách xông vào hội trường nơi tổ chức bữa tiệc.
"Có vẻ nghi phạm thực sự lên kế hoạch nhắm vào những người làm việc trong chính quyền, nhiều khả năng bao gồm cả Tổng thống Trump. Đây mới là đánh giá sơ bộ. Hiện chúng tôi chưa có thông tin cụ thể về những cá nhân nào bị nhắm đến, ngoài việc hiểu rằng đó chính là mục tiêu của nghi phạm", ông Blanche cho hay.
Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran hôm 5/4 đăng hình ảnh những mảnh xác máy bay cháy đen trên mặt đất, được cho là hiện trường phi cơ Mỹ bị phá hủy sau chiến dịch giải cứu phi công tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại quốc gia Trung Đông.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố lực lượng nước này bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong khi đó, New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng hai vận tải cơ làm nhiệm vụ sơ tán lính đặc nhiệm và phi công đã mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay đến đón toàn bộ quân nhân Mỹ, đồng thời "cho nổ tung hai phi cơ gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay Iran".
Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran hôm 5/4 đăng hình ảnh những mảnh xác máy bay cháy đen trên mặt đất, được cho là hiện trường phi cơ Mỹ bị phá hủy sau chiến dịch giải cứu phi công tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại quốc gia Trung Đông.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố lực lượng nước này bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong khi đó, New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng hai vận tải cơ làm nhiệm vụ sơ tán lính đặc nhiệm và phi công đã mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay đến đón toàn bộ quân nhân Mỹ, đồng thời "cho nổ tung hai phi cơ gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay Iran".
Hình ảnh vận tải cơ Mỹ bốc cháy trong cuộc giải cứu phi công
Hiện trường máy bay Mỹ bốc cháy tại Iran ngày 5/4. Video: Tasnim
Dựa trên tư liệu được công bố, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định lực lượng nước này đã mất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và hai trực thăng AH/MH-6 Little Bird trong chiến dịch, chứ không phải hai vận tải cơ như thông tin ban đầu.
Dựa trên tư liệu được công bố, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định lực lượng nước này đã mất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và hai trực thăng AH/MH-6 Little Bird trong chiến dịch, chứ không phải hai vận tải cơ như thông tin ban đầu.
Theo tài liệu của Lầu Năm Góc, MC-130J Commando II là máy bay được phát triển riêng cho Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ (AFSOC). Nó được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ bí mật, như bay thấp và xâm nhập không phận đối phương, tiếp tế và giải cứu các đơn vị đặc nhiệm dưới mặt đất.
MC-130J cũng có thể đóng vai trò là máy bay tiếp dầu cho trực thăng và vận chuyển hàng hóa trong môi trường có nhiều mối đe dọa.
Theo tài liệu của Lầu Năm Góc, MC-130J Commando II là máy bay được phát triển riêng cho Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ (AFSOC). Nó được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ bí mật, như bay thấp và xâm nhập không phận đối phương, tiếp tế và giải cứu các đơn vị đặc nhiệm dưới mặt đất.
MC-130J cũng có thể đóng vai trò là máy bay tiếp dầu cho trực thăng và vận chuyển hàng hóa trong môi trường có nhiều mối đe dọa.
Tính đến đầu năm 2025, không quân Mỹ biên chế 57 máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD.
Một trong những đặc điểm nổi bật của MC-130J là động cơ tua-bin cánh quạt với 6 lá cánh chế tạo hoàn toàn bằng vật liệu composite, thay vì 4 lá cánh làm từ hợp kim nhôm như các dòng C-130 cũ hơn.
Tính đến đầu năm 2025, không quân Mỹ biên chế 57 máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD.
Một trong những đặc điểm nổi bật của MC-130J là động cơ tua-bin cánh quạt với 6 lá cánh chế tạo hoàn toàn bằng vật liệu composite, thay vì 4 lá cánh làm từ hợp kim nhôm như các dòng C-130 cũ hơn.
MC-130J được trang bị hệ thống điện tử hàng không và định vị kỹ thuật số tích hợp, kèm tổ hợp trinh sát hồng ngoại và quang - điện tử, radar bám địa hình và Hệ thống đối phó hồng ngoại cỡ lớn (LAIRCM) chuyên gây nhiễu tên lửa mang đầu dò tầm nhiệt.
Dù được trang bị nhiều biện pháp phòng vệ tiên tiến, những chiếc MC-130J chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và bắn hạ, theo không quân Mỹ.
MC-130J được trang bị hệ thống điện tử hàng không và định vị kỹ thuật số tích hợp, kèm tổ hợp trinh sát hồng ngoại và quang - điện tử, radar bám địa hình và Hệ thống đối phó hồng ngoại cỡ lớn (LAIRCM) chuyên gây nhiễu tên lửa mang đầu dò tầm nhiệt.
Dù được trang bị nhiều biện pháp phòng vệ tiên tiến, những chiếc MC-130J chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và bắn hạ, theo không quân Mỹ.
Trong khi đó, trực thăng AH/MH-6 được cho là thuộc biên chế Trung đoàn Không vận Tác chiến Đặc biệt số 160 của lục quân Mỹ, còn có biệt danh là "Kẻ săn đêm". Đơn vị này chuyên thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập và giải cứu có độ rủi ro cao, cũng như hỗ trợ yểm trợ đường không cho bộ binh.
Trong khi đó, trực thăng AH/MH-6 được cho là thuộc biên chế Trung đoàn Không vận Tác chiến Đặc biệt số 160 của lục quân Mỹ, còn có biệt danh là "Kẻ săn đêm". Đơn vị này chuyên thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập và giải cứu có độ rủi ro cao, cũng như hỗ trợ yểm trợ đường không cho bộ binh.
Trong cấu hình trực thăng vũ trang AH-6, những chiếc Little Bird có thể mang bệ phóng rocket và súng máy nòng xoay để bắn chế áp đối phương, yểm trợ lực lượng dưới mặt đất. Trong ảnh, trực thăng AH-6 khai hỏa súng máy và rocket trong cuộc diễn tập ở bang California hồi năm 2016.
Với cấu hình vận tải đa dụng MH-6, trực thăng sẽ trực tiếp tham gia tìm kiếm và sơ tán phi công.
Trong cấu hình trực thăng vũ trang AH-6, những chiếc Little Bird có thể mang bệ phóng rocket và súng máy nòng xoay để bắn chế áp đối phương, yểm trợ lực lượng dưới mặt đất. Trong ảnh, trực thăng AH-6 khai hỏa súng máy và rocket trong cuộc diễn tập ở bang California hồi năm 2016.
Với cấu hình vận tải đa dụng MH-6, trực thăng sẽ trực tiếp tham gia tìm kiếm và sơ tán phi công.
Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của vận tải cơ C-130 và sẵn sàng cất cánh chỉ vài phút sau khi được dỡ xuống.
Mỗi chiếc Little Bird có giá 2-7 triệu USD, tùy phiên bản và trang thiết bị đi kèm. Phiên bản vũ trang AH-6 thường có giá cao hơn, trong đó một số hợp đồng có trị giá lên tới 13 triệu USD mỗi chiếc.
Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của vận tải cơ C-130 và sẵn sàng cất cánh chỉ vài phút sau khi được dỡ xuống.
Mỗi chiếc Little Bird có giá 2-7 triệu USD, tùy phiên bản và trang thiết bị đi kèm. Phiên bản vũ trang AH-6 thường có giá cao hơn, trong đó một số hợp đồng có trị giá lên tới 13 triệu USD mỗi chiếc.
Trực thăng MH-6M và vận tải cơ MC-130J diễn tập tìm kiếm cứu hộ ở bang Wyoming, Mỹ, hồi năm 2023.
Nguyên nhân các trực thăng bị phá hủy chưa được xác định.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. "Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ", chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Trực thăng MH-6M và vận tải cơ MC-130J diễn tập tìm kiếm cứu hộ ở bang Wyoming, Mỹ, hồi năm 2023.
Nguyên nhân các trực thăng bị phá hủy chưa được xác định.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. "Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ", chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Thanh Danh (Theo War Zone, USAF, Aviationnist)
Iran tuyên bố bắn hạ ba máy bay Mỹ tham gia tìm phi công
Mỹ 'giải cứu thành công' phi công trên tiêm kích F-15 bị bắn hạ
"Sau khi tham vấn với Bộ trưởng Quốc phòng, chúng tôi sẽ kéo dài thời gian sử dụng máy bay A-10 đến năm 2030. Điều này giúp duy trì sức mạnh tác chiến trong lúc nền công nghiệp quốc phòng tăng cường sản xuất chiến đấu cơ", Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink thông báo hôm 20/4.
Dòng phi cơ này dự kiến bị loại biên vào năm 2029, song thông báo mới nhất của không quân Mỹ cho thấy chúng sẽ tiếp tục được sử dụng thêm ít nhất một năm.
Thông báo được đưa ra sau khi Mỹ triển khai hàng loạt đơn vị cường kích A-10 cho chiến dịch tại Trung Đông. Chúng thường đảm nhận nhiệm vụ tập kích dân quân thân Iran ở Iraq, cũng như tuần tra và đối phó tàu đối phương ở eo biển Hormuz. Một chiếc A-10 đã bị bắn hạ hôm 3/4, khi tham gia yểm trợ lực lượng tìm kiếm cứu hộ phi công F-15E rơi ở Iran cùng ngày.
A-10 là cường kích do hãng Fairchild Republic phát triển từ đầu thập niên 1960 để thay thế dòng A-1 Skyraider, sản xuất hàng loạt từ năm 1972 và biên chế vào không quân Mỹ năm 1977. Không quân Mỹ từng muốn đẩy nhanh kế hoạch loại biên toàn bộ cường kích A-10 trong năm tài chính 2026, song đã bị quốc hội bác bỏ.
Một số quan chức không quân Mỹ lâu nay chỉ trích dòng A-10 đã quá cũ và tốn tiền bảo dưỡng, cho rằng loại biên mẫu máy bay này sẽ giúp giải phóng ngân sách cho các ưu tiên khác như phát triển vũ khí siêu vượt âm. Trong khi đó, phe ủng hộ dòng A-10 cảnh báo rằng loại bỏ phi cơ khi chưa có phương án thay thế phù hợp sẽ khiến lực lượng mặt đất không nhận được yểm trợ đầy đủ.
Dù vậy, nguyên nhân chủ yếu khiến cường kích A-10 chưa bị khai tử lại bắt nguồn từ yếu tố chính trị. Phần lớn máy bay hiện đóng quân tại căn cứ Davis-Monthan ở bang Arizona và có đóng góp cho nền kinh tế địa phương.
Arizona là bang chiến trường đang ngày càng có nhiều ảnh hưởng trong bầu cử tổng thống Mỹ. Năm 2021, thượng nghị sĩ Mark Kelly đại diện cho bang Arizona ngăn cản thành công đề xuất của chính quyền tổng thống Joe Biden về loại biên hàng chục cường kích A-10.
A-10 được chế tạo chuyên biệt cho nhiệm vụ yểm trợ đường không tầm gần cho bộ binh, ưu tiên khả năng tấn công xe tăng, thiết giáp và lực lượng mặt đất đối phương, khiến chúng được mệnh danh là "sát thủ diệt tăng". Những chiếc A-10 cũng có thể đóng vai trò trạm kiểm soát không lưu tiền phương, điều phối các chiến đấu cơ khác tấn công mục tiêu mặt đất.
Điểm mạnh của A-10 là độ bền và khả năng sống sót cao. Phi công được bảo vệ bởi phần thân dạng bồn tắm làm bằng titan, có thể chịu được đạn pháo 23 mm. Động cơ máy bay được bố trí trên cánh đuôi ngang và trong cánh đuôi đứng, giúp chúng không hút các mảnh vụn từ đường băng dã chiến và hạn chế một phần tín hiệu nhiệt trước đầu dò hồng ngoại của tên lửa vác vai.
Dù vậy, A-10 cũng tồn tại một số điểm yếu như tốc độ chậm, khả năng cơ động kém, thiếu các hệ thống gây nhiễu và chỉ thị mục tiêu tiên tiến. Điều này khiến chúng chỉ có thể phát huy tối đa ưu thế khi không quân Mỹ đã làm chủ hoàn toàn bầu trời, không còn mối đe dọa từ tiêm kích và các tổ hợp tên lửa phòng không đối phương.
