Cơ duyên đưa Lê Tuấn Anh đến với Tiếp sức mùa thi bắt đầu từ chính kỳ thi đại học của anh. Hình ảnh những anh chị sinh viên tình nguyện đội nắng, dầm mưa hướng dẫn thí sinh tại cụm thi đã in sâu vào tâm trí cậu học trò năm ấy. Để rồi, ngay khi trở thành sinh viên Trường đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2010), anh lập tức đăng ký tham gia đội sinh viên tình nguyện của trường, chính thức khoác lên mình màu áo xanh.
Giai đoạn 2010 – 2014 mang đậm dấu ấn của các hoạt động tiếp sức truyền thống. Khi đó, kỳ thi đại học thi theo hình thức “3 chung”, hàng vạn thí sinh từ các tỉnh, thành đổ về Hà Nội khiến giao thông luôn trong tình trạng quá tải. Nhớ lại những năm tháng ấy, anh Tuấn Anh không khỏi bồi hồi kể về những kỷ niệm “có một không hai”.
Đó là buổi sáng cả đội lên một xe buýt đi làm nhiệm vụ, bác tài xế tốt bụng đã miễn phí toàn bộ vé xe cho các tình nguyện viên để tri ân những đóng góp của các bạn.
Đó là kỷ niệm vào một buổi trưa nắng gắt, khi đang chốt trực tại điểm thi Trường tiểu học Lĩnh Nam, nhận được tin báo tắc đường nghiêm trọng tại phố Minh Khai, cả đội đã không ngần ngại chạy bộ ròng rã 5 km đến hiện trường.
Tại đây, các bạn sinh viên đã nắm chặt tay nhau, tạo thành những “hàng rào sống” giữa dòng xe cộ đông đúc để phân làn, mở đường cho thí sinh kịp giờ thi. Những giọt mồ hôi rơi xuống, nhưng nụ cười luôn rạng rỡ trên môi.
Không chỉ có mồ hôi và những bước chân vội vã, tiếp sức mùa thi trong trái tim anh Lê Tuấn Anh còn là những giai điệu rộn rã, gắn bó như máu thịt. Gần đây, trên trang Facebook cá nhân, anh đã chia sẻ một đoạn clip tự gảy đàn guitar và hát vang bài ca truyền thống của chương trình. Đoạn clip giản dị nhưng đã chạm đến trái tim của rất nhiều thế hệ sinh viên tình nguyện.
Anh chia sẻ, bài hát này vốn là một ca khúc truyền miệng trong các đội sinh viên tình nguyện Trường đại học Kinh tế quốc dân. Cứ mỗi độ hè về, trước kỳ thi khoảng 1 tuần, các đội lại tập trung sinh hoạt chung tại ký túc xá. Trong những đêm quây quần ấy, tiếng đàn guitar lại cất lên cùng những ca từ mộc mạc nhưng đầy nhiệt huyết.
“Bài hát chỉ có vài câu lặp đi lặp lại, không rõ ai là tác giả, nhưng ai từng là sinh viên tình nguyện tiếp sức mùa thi cũng đều thuộc lòng”, anh kể.
Cho đến tận bây giờ, dù đã ra trường nhiều năm và giữ cương vị quản lý, cứ mỗi mùa thi đến, anh lại mang cây đàn ra hát. Âm nhạc đã trở thành sợi dây vô hình kết nối các thế hệ, cổ vũ tinh thần cho cả tình nguyện viên lẫn các sĩ tử.
Từ năm 2017, anh Lê Tuấn Anh chuyển công tác lên Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, tham gia công tác chỉ đạo và triển khai Tiếp sức mùa thi trên quy mô toàn quốc. Đứng ở góc độ quản lý, anh đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của chương trình.
Đáng nhớ nhất phải kể đến kỳ thi năm 2021 – thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát dữ dội. Không còn những tiếng vỗ tay, không còn những cái ôm hay lời ca tiếng hát rộn ràng trước cổng trường cổ vũ động viên các thí sinh, không còn những câu hỏi thăm, chia sẻ với các bác phụ huynh thí sinh…
Thay vào đó là một “mùa thi im lặng”. Tình nguyện viên phải hạn chế số lượng trước cổng trường, ai nấy đều đeo khẩu trang kín mít, thực hiện phân luồng, đo thân nhiệt, xịt khuẩn. Đó là một mùa tiếp sức đầy áp lực nhưng cũng chứng minh được sự kiên cường, linh hoạt của tuổi trẻ Việt Nam.
“Đó cũng là năm kỷ niệm 20 năm ra đời chương trình Tiếp sức mùa thi, việc tổ chức kỷ niệm vô cùng khó khăn nhưng ban tổ chức vẫn quyết tâm thực hiện, để lại dấu ấn đáng nhớ trong hành trình đồng hành cùng thí sinh”, anh Lê Tuấn Anh chia sẻ.
Giờ đây, trong thời đại chuyển đổi số, Tiếp sức mùa thi không chỉ dừng lại ở việc phát chai nước, vẫy cờ phân làn. Dưới sự định hướng của Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, chương trình đã mở rộng sang các nền tảng trực tuyến: hỗ trợ ôn tập online, tư vấn tâm lý, định hướng nghề nghiệp, giải đáp thắc mắc trên mạng xã hội.
13 năm nhìn lại, 4 năm trực tiếp “đội nắng” tại điểm thi và 9 năm ở vai trò chỉ đạo, anh Lê Tuấn Anh vẫn giữ nguyên vẹn ngọn lửa nhiệt huyết ngày đầu. Giống như những lời ca mộc mạc anh vẫn thường hát mỗi dịp hè về: “Này bạn thí sinh ơi/Chúng tôi đi cùng bạn/Này bạn thí sinh ơi/Trong mùa thi đang tới/Chào đón những thí sinh/Chúng tôi luôn hết mình/Mùa thi đến rồi/Tiếp sức cùng thí sinh”.
Lún sâu vào cá độ vì "Làm tí kèo vui vẻ cho có không khí"
Chỉ còn 1 tháng nữa sẽ diễn ra World Cup 2026 diễn ra ở Bắc Mỹ. Tại Việt Nam bên cạnh không khí hào hứng của giới trẻ chuẩn bị đón xem, thì cũng bùng nổ các thông tin quảng cáo nhà cái, web cá cược xuất hiện trên trang web xem bóng đá lậu. Đây là cạm bẫy mà không ít người trẻ đã sa chân và đi vào đường cùng vì cá độ.
Tại kỳ World Cup 2022 cách đây 4 năm, không ít sinh viên, nhân viên văn phòng bắt đầu con đường cá độ chỉ bằng những lời rủ rê trêu đùa: "Bắt kèo chầu cà phê nhé", "Thua bao bữa ăn sáng nhé".
Thế nhưng, ranh giới giữa "vui vẻ cho có không khí" và nghiện cờ bạc vô cùng mong manh. Từ những kèo nhỏ 50.000 - 100.000 đồng, khi có chút niềm vui chiến thắng hoặc cay cú vì thua lỗ sẽ dẫn đến việc bị cuốn sâu vào vòng xoáy cá độ.
Bạn L.M.A (22 tuổi, đang học tập và sinh sống tại Hà Nội) là sinh viên ngành y có thành tích học tập tốt, A. từng bước lún sâu vào cá độ chỉ từ những lời rủ rê "làm tí kèo vui vẻ cho có không khí".
"Ban đầu mình chỉ cược vài chục nghìn hoặc bữa ăn với bạn bè cho vui. Sau vài lần thắng sinh tâm lý muốn chơi thêm, mình tự tạo tài khoản cá cược trên mạng. Khi thua nhiều, mình đã vay tiền qua các app online để chơi tiếp với tâm lý muốn gỡ. Càng gỡ càng thua, mình bị cuốn vào lúc nào không hay, việc học chểnh mảng và đi xuống rõ rệt ", A. chia sẻ.
Thực tế hiện nay cho thấy, các tổ chức cá cược trực tuyến đang bủa vây giới trẻ tinh vi hơn bao giờ hết. Chỉ cần lướt mạng xã hội, xem một đoạn video trên Facebook, TikTok hay truy cập vào các trang web xem bóng đá "lậu", người xem lập tức bị tấn công bởi hàng loạt quảng cáo nhà cái, web cá cược với những lời hứa hẹn hấp dẫn như "thưởng nóng khi đăng ký", "hoàn trả tiền cược thua".
Các nền tảng cá cược trực tuyến được thiết kế dưới dạng ứng dụng di động, trang web ẩn danh hoặc các hội nhóm kín trên Telegram, Zalo với máy chủ đặt ở nước ngoài. Người chơi nạp tiền thông qua ví điện tử, chuyển khoản ngân hàng hoặc tiền ảo chỉ trong vài giây.
Các hệ thống này cung cấp rất nhiều loại "kèo" cho mỗi trận đấu, từ tỷ số, phạt góc, thẻ vàng cho đến "kèo rung" biến động theo từng phút bóng lăn, đẩy tần suất đặt cược diễn ra liên tục trong suốt 90 phút.
Mỗi kỳ World Cup hay Euro, tại các khu vực gần trường đại học, khu trọ sinh viên, hoạt động cầm cố tài sản có xu hướng gia tăng. Xe máy, laptop, điện thoại di động, những phương tiện thiết yếu phục vụ học tập và làm việc lần lượt được mang đi cầm.
Khi không còn tài sản để cầm, nhiều bạn trẻ tìm đến các app vay tiền online hoặc "tín dụng đen" bủa vây trên mạng với lãi suất "cắt cổ". Người chơi khi rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính và tìm đến các app vay tiền online, vòng xoáy nợ nần gần như lập tức bị kích hoạt.
Những lời quảng cáo "chỉ cần CMND/CCCD" nhanh chóng biến thành các khoản vay với lãi suất tăng lên theo cấp số nhân từng ngày. Hình thức đòi nợ chủ yếu là gọi điện quấy rối liên tục, kèm theo những lời đe dọa tới người vay và cả người thân, bạn bè trong danh bạ nhằm tạo áp lực buộc phải trả nợ.
Bạn L.M.A chia sẻ về nỗi ám ảnh từ kỳ World Cup 2022: "Lúc đầu mình chỉ vay vài triệu, nhưng càng chơi càng thua, tiền lãi từ khoản vay thì ngày một tăng. Kết thúc mùa giải năm đó, mình ôm cục nợ gần 100 triệu đồng. Các số điện thoại lạ liên tục gọi điện đe dọa và quấy rối gia đình, bạn bè của mình. Bố mẹ phải tìm mọi cách xoay xở để trả nợ cho mình trước những lời đe dọa của dân xã hội".
Có những người trẻ đã phải đánh đổi cả tương lai phía trước để trả nợ cho những phút giây lầm lỡ. Bạn L.Đ.H (20 tuổi, hiện đang sinh sống tại Hải Phòng), từng là sinh viên ngành xây dựng.
Sinh ra trong gia đình không mấy khá giả, H. mang theo kỳ vọng của cả nhà lên phố học tập. Thế nhưng, ngay trong năm học đầu tiên, H. đã bị cuốn vào vòng xoáy cá độ bóng đá.
Sau những trận thua liên tiếp, số nợ lên đến vài chục triệu đồng khiến H. hoảng loạn. Không dám đối mặt với gia đình, H. làm đơn xin bảo lưu rồi bỏ học hẳn để đi làm công nhân tại một khu công nghiệp ở Hải Phòng, làm ca kíp để trả nợ.
"Giới trẻ cần tỉnh táo trước những lời rủ rê như "cược chút cho vui" để không trở thành nạn nhân tiếp theo của vấn nạn cờ bạc", H. chia sẻ từ kinh nghiệm cá nhân.
Dự án bao bì sinh học từ lục bình của nhóm tác giả gồm 5 sinh viên Lê Hoàng Khanh, Trần Minh Khánh, Khưu Thúy Quỳnh, Nguyễn Thanh Hào và Mã Tấn Lộc (Trường ĐH FPT Cần Thơ). Hiện nhóm đang phát triển dự án GreenShield Mekong để tạo ra các giải pháp bao bì sinh học thay thế nhựa dùng một lần.
Hoàng Khanh cho biết không dừng lại ở ý tưởng, nhóm đã bước vào giai đoạn thương mại hóa với hệ sinh thái sản phẩm tương đối hoàn chỉnh. Các dòng sản phẩm chủ lực bao gồm: khay, hộp đựng trái cây ép khuôn từ lục bình, lót ly sinh học, chén lá lục bình và đĩa từ lá sen. Tất cả đều có khả năng phân hủy sinh học hoàn toàn, đảm bảo an toàn thực phẩm và thân thiện với môi trường.
Quy trình sản xuất sử dụng phương pháp xử lý sinh khối đơn giản nhưng hiệu quả như: nghiền, trộn, ép khuôn và phơi khô (đối với lục bình); ép, định hình và xử lý bề mặt (đối với lá sen).
Bên cạnh đó, dự án tích hợp chuyển đổi số với hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, bản đồ số vùng nguyên liệu và công nghệ AI phân loại nguyên liệu. Điểm nổi bật của dự án nằm ở khả năng giải quyết đồng thời nhiều bài toán thực tiễn. Bao bì được thiết kế ôm sát, có độ chịu lực tốt, giúp giảm tỷ lệ dập nát nông sản trong quá trình vận chuyển, đặc biệt là trái cây xuất khẩu. Việc sử dụng vật liệu sinh học giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng.
Dự án tạo ra sinh kế ổn định cho nông dân thông qua các hoạt động thu gom, sơ chế và gia công lục bình, lá sen. Mô hình này đặc biệt phù hợp với lao động nông thôn, phụ nữ và lao động nhàn rỗi, góp phần hình thành chuỗi cung ứng gắn với hợp tác xã, nâng cao thu nhập và ý thức bảo vệ môi trường.
Về mặt môi trường, dự án góp phần giảm đáng kể lượng rác thải nhựa khó phân hủy và cải thiện hệ sinh thái sông ngòi tại ĐBSCL.
Theo Hoàng Khanh, dự án GreenShield Mekong tập trung vào khách hàng là doanh nghiệp xuất khẩu trái cây, hợp tác xã nông nghiệp, hệ thống siêu thị và chuỗi nhà hàng, khách sạn. Đây là khách hàng có nhu cầu lớn và ổn định, đồng thời chịu áp lực ngày càng cao về tiêu chuẩn bao bì xanh.
Thầy Nguyễn Trọng Luân, Chủ nhiệm bộ môn khởi nghiệp, Trường ĐH FPT Cần Thơ, đánh giá GreenShield Mekong là dự án tiêu biểu của sinh viên khi đồng thời giải quyết ô nhiễm rác thải nhựa và tình trạng lục bình phát triển quá mức tại ĐBSCL. Dự án thể hiện rõ tư duy đổi mới, khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn và định hướng thị trường theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, để thương mại hóa bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện chất lượng sản phẩm, mô hình tài chính và chiến lược thị trường.
Ngay từ năm nhất đại học, chị Huỳnh Mai Khôi (40 tuổi, hiện đang làm việc tại TP.HCM, trước đây là Bà Rịa - Vũng Tàu) đã trở thành tình nguyện viên của chương trình Tiếp sức mùa thi và gắn bó suốt 6 năm, từ 2006 đến 2012. Khi ấy, chị là cô sinh viên năm nhất Trường ĐH Tôn Đức Thắng mang trong mình sự nhiệt tình và mong muốn được góp sức giúp đỡ người khác.
Dù là người TP.HCM, nhưng qua câu chuyện của bạn bè cùng lớp, chị thấu hiểu những khó khăn của các thí sinh và phụ huynh từ tỉnh xa lên thành phố dự thi. “Khi đọc được thông tin về chương trình, tôi đăng ký ngay. Lúc đó mình có xe, cũng biết đường nên nghĩ đơn giản là có thể giúp được gì thì giúp”, chị Khôi nhớ lại.
Ban đầu chỉ tham gia thử, nhưng rồi chị gắn bó nhiều năm liền, từ một tình nguyện viên trong đội xe trở thành đội trưởng. Công việc của chị và các đồng đội khi ấy không đơn giản chỉ là hướng dẫn. Họ có mặt ở nhiều điểm như: bến xe Miền Đông, Miền Tây, An Sương, ga Sài Gòn… và bắt đầu hoạt động từ cuối tháng 5 đến tháng 7 để hỗ trợ thí sinh đi thi.
“Đầu tiên, chúng tôi phải đi khảo sát các nhà trọ gần điểm thi, tìm những nơi giá rẻ, an toàn, hoặc các điểm phát cơm miễn phí. Đồng thời hướng dẫn lại cho các bạn tình nguyện viên khác”, chị kể.
Chị Khôi cho biết thời điểm đó, mạng xã hội chưa phát triển, việc tìm chỗ trọ hoàn toàn phụ thuộc vào sự chủ động của thí sinh và gia đình. Nhiều người lần đầu đến TP.HCM, vừa xuống xe đã bị xe ôm chèo kéo, thậm chí còn bị chủ nhà trọ “chặt chém” với giá phòng cao.
“Có khi họ thuê trọ tới 300.000 đồng một đêm. Có nhiều gia đình hoàn cảnh rất khó khăn, họ chỉ mang đủ tiền ăn trong những ngày ở thành phố nhưng cũng bị “chèo kéo” hết sạch tiền. Khi họ tìm đến chúng tôi thì tiền mất, chỗ ở không có. Do đó mọi người cùng nhau góp tiền để giúp”, chị Khôi nhớ lại.
Công việc của đội xe vì thế càng trở nên quan trọng, họ hỗ trợ đưa đón thí sinh, vận chuyển cơm cho các điểm trực, tìm kiếm và kết nối những chỗ ở phù hợp. Chị Khôi cho biết có những ngày phải đi từ 4 giờ sáng đến 19 giờ, nhưng tinh thần lúc nào cũng trong trạng thái sẵn sàng hỗ trợ.
Sau hai thập kỷ, điều còn đọng lại trong chị Khôi sâu sắc nhất lại là những hình ảnh rất đời thường. “Tôi còn nhớ như in những ngày đi trực sớm hay những hôm trời mưa to. Cái áo mưa mà tình nguyện viên chúng tôi mặc cũng nhường lại cho thí sinh và phụ huynh. Lúc đó không còn nghĩ đến bản thân mình nữa mà chỉ mong làm mọi thứ để thí sinh có một kỳ thi trọn vẹn nhất”, chị xúc động kể.
Chính sự nhiệt huyết và tinh thần cho đi ấy đã tạo nên sức lan tỏa đặc biệt. Chị Khôi kể có những thí sinh từng được chị hỗ trợ trong mùa thi năm trước, năm sau quay lại đăng ký làm tình nguyện viên trong đội của chị. “Đó là điều khiến tôi cảm thấy việc mình làm có ý nghĩa, được tiếp nối”, chị nói.
Với chị Khôi, Tiếp sức mùa thi vẫn mang một dấu ấn riêng biệt. Không chỉ là một chương trình hỗ trợ, mà còn là nơi kết nối những con người xa lạ bằng sự chân thành.
“Chương trình này rất đời thường, rất thật. Nó không phải điều gì quá lớn lao, mà là những hành động nhỏ, nhưng giúp thí sinh có thêm niềm tin và sự an tâm khi bước vào kỳ thi quan trọng”, chị chia sẻ.
Nhìn lại chặng đường 25 năm của Tiếp sức mùa thi, chị Khôi cho rằng chương trình đã có nhiều bước phát triển rõ rệt. Sự hỗ trợ ngày càng bài bản hơn, đặc biệt với sự góp mặt của công nghệ và mạng xã hội, giúp thí sinh tiếp cận thông tin dễ dàng hơn trước rất nhiều.
Dù vậy, theo chị, điều cốt lõi làm nên sức sống của chương trình vẫn không thay đổi: tinh thần tình nguyện xuất phát từ trái tim. “Để giữ lửa, tôi nghĩ các bạn trẻ chỉ cần làm mọi thứ bằng sự chân thành. Khi mình thật sự muốn giúp người khác, mình sẽ tự có động lực để làm đến cùng”, chị nói.
Với chị Khôi, Tiếp sức mùa thi không chỉ là một ký ức đẹp, mà còn là một phần thanh xuân không thể thay thế. Những mùa thi năm ấy đã góp phần tạo nên cho chị một hành trình tuổi trẻ đầy ý nghĩa.
