Hoạt động quảng cáo thông qua người có ảnh hưởng (KOLs/Influencers) đã trở thành kênh bùng nổ những năm gần đây. Song việc thiếu thận trọng trong đánh giá sản phẩm trước khi quảng cáo dẫn tới đưa thông tin sai sự thật, ảnh hưởng quyền lợi người tiêu dùng.
Giải quyết vấn đề này, Nghị định 87/2026 được ban hành, có hiệu lực từ ngày 15/5 đã thiết lập một khung pháp lý riêng biệt và nghiêm khắc dành cho người Influencers/KOLs – nhóm đối tượng vốn chưa được định danh rõ ràng trong các quy định cũ.
Trước đây, khi người có ảnh hưởng thực hiện các hành vi quảng cáo sai sự thật, cơ quan chức năng thường phải áp dụng các quy định chung dành cho cá nhân quảng cáo không đúng sự thật với mức phạt 60-80 triệu đồng.
Nghị định mới đã cụ thể hóa trách nhiệm của nhóm đối tượng này với những chế tài mạnh hơn. Cụ thể, Influencers/KOLs sẽ bị phạt 80-100 triệu đồng nếu chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ mà đã giới thiệu về nó.
Mức phạt 60-80 triệu đồng sẽ dành cho hành vi “không thực hiện thông báo về việc quảng cáo ngay trước và trong khi thực hiện hoạt động quảng cáo”. Điều này đồng nghĩa, nếu một nghệ sĩ, KOL đăng video quảng cáo sản phẩm thì ngay từ đầu video, phải thông báo cho người xem đây là video quảng cáo sản phẩm.
Ngoài xác minh sản phẩm, các KOL đồng thời có trách nhiệm xác minh về độ tin cậy của người quảng cáo; kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ quảng cáo. Nếu vi phạm, họ có thể bị phạt 40-60 triệu đồng.
Điểm mới đáng chú ý khác trong biện pháp khắc phục hậu quả là người có ảnh hưởng vi phạm không chỉ bị phạt tiền mà còn buộc phải xin lỗi công khai bằng văn bản tới người tiêu dùng, một hình thức răn đe đánh trực tiếp vào uy tín cá nhân – “tài sản quý giá” của những người có ảnh hưởng.
Ngoài ra, các sai phạm loại này còn bị buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa hoặc dừng cung cấp dịch vụ và phải nộp lại số lợi bất hợp pháp là tiền đã bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
Hơn 300.000 KOL đang hoạt động ở Việt Nam
Số liệu của câu lạc bộ KOL và KOC Việt Nam (trực thuộc Liên chi hội quảng cáo và nội dung số Việt Nam) cho thấy cả nước ước tính có khoảng 300.000 KOL, KOC. Con số này gấp 6 lần so với năm 2022. Song chưa có tiêu chí đánh giá cụ thể để xác định “khi nào được coi là KOL” dẫn đến nhiều người “tự phong danh hiệu”.
“Nghề KOL” đang trên đà phát triển và trở thành mơ ước của giới trẻ hiện đại. YouTuber giàu nhất hiện tại, theo Celebrity là chủ kênh Mr.Beast, với 424 triệu người theo dõi riêng trên nền tảng này, nhiều nhất toàn cầu. Mỗi tháng, riêng quảng cáo từ YouTube mang lại cho anh 3-5,4 triệu USD. Hiện, KOL 27 tuổi này có khối tài sản ròng trên một tỷ USD.
Tại Mỹ “nghề KOL” ước tính sẽ thành một ngành công nghiệp trị giá 70 tỷ USD vào năm 2029.
Tại châu Á việc “nhắm mắt nhận tiền” quảng cáo sản phẩm dù không dùng đã dẫn đến nhiều bài học cay đắng cho cả các ngôi sao. Ngoài bị phạt tiền, “văn hóa” phong sát mạnh mẽ của các quốc gia Châu Á này khiến các KOL không thể nào kiếm sống nổi nếu bị tai tiếng.
Ví dụ, ở Trung Quốc, đầu tháng 11/2022 đã ra quy định cấm tất cả người nổi tiếng có “đạo đức sa sút” quảng cáo bất cứ thứ gì.
KOL bắt buộc phải sử dụng sản phẩm hoặc dịch vụ trước khi quảng cáo nó. Trong trường hợp quảng cáo sai sự thật, KOL dù biết hay không biết sản phẩm đó không như quảng cáo vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm liên đới.
Tại Hàn Quốc, ngay từ 2020 quy định KOL và doanh nghiệp vi phạm quảng cáo sẽ phải đối mặt với mức phạt lên tới 2% doanh số và doanh thu liên quan hoặc 500 triệu won (khoảng 10 tỷ đồng)…
Ngày 30/4, Hiền và 11 người bị Phòng Cảnh sát kinh tế (PC03, Công an TP HCM) khởi tố, bắt giam để điều tra hành vi In, phát hành, mua, bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.
PC03 phát hiện Công ty Thái Hưng, phường Hòa Hưng (quận 10 cũ) có dấu hiệu che giấu doanh thu, khai thuế giá trị gia tăng không đúng thực tế.
Mở rộng điều tra với các đơn vị xuất hóa đơn cho công ty này, cảnh sát phát hiện một "hệ sinh thái" doanh nghiệp bất thường do một băng nhóm chuyên nghiệp vận hành nên lập chuyên án.
Ba hôm trước, Ban chuyên án đồng loạt phá án, khám xét, bắt Hiền và 11 đồng phạm. Tại nơi ở, cảnh sát thu 207 USB Token (thiết bị dùng để ký hóa đơn điện tử), 2 đầu ghi CPU, máy tính xách tay cùng nhiều tài liệu liên quan...
Hiền khai từ năm 2022 đến 2025, đã sử dụng 35 pháp nhân công ty "ma" để mua bán trái phép 16.700 hóa đơn giá trị gia tăng. Tổng giá trị ghi khống trên các hóa đơn này hơn 3.171 tỷ đồng, trong đó tiền thuế giá trị gia tăng chiếm 356 tỷ đồng.
Hiền còn thừa nhận còn sử dụng thêm 326 pháp nhân công ty "ma" khác và 28 tài khoản ngân hàng để luân chuyển dòng tiền, hợp thức hóa các giao dịch mua bán hóa đơn với số tiền giao dịch hơn 3.800 tỷ đồng.
Phòng Cảnh sát kinh tế đang điều tra mở rộng để làm rõ hành vi của những cá nhân, tổ chức đã mua hóa đơn từ băng nhóm của Hiền nhằm mục đích trốn thuế, rửa tiền hoặc tham ô tài sản. Cơ quan chức năng cũng sẽ làm rõ trách nhiệm của các đơn vị quản lý nhà nước trong việc cấp phép và quản lý hoạt động của các doanh nghiệp này.
Nội dung trên được Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp nêu trong kết luận ngày 4/5, hơn một tháng sau vụ án cựu hiệu trưởng THCS Ba Đình Nguyễn Thị Bình bị TAND Khu vực 1 - Hà Nội tuyên 3 năm tù về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Sai phạm của bà Bình xoay quanh việc thu tiền dạy thêm cao hơn mức trần quy định tại Quyết định 22/2013 của UBND Hà Nội. Đây là một trong những căn cứ quan trọng được dùng để buộc tội bị cáo.
Theo quy định này, lớp 20-40 học sinh chỉ được thu tối đa 7.000-9.000 đồng mỗi tiết. Tuy nhiên, cô Bình yêu cầu giáo viên thu 15.000 đồng. Trong số tiền thu được, 70% trả cho giáo viên trực tiếp giảng dạy, 30% dùng cho quản lý và cơ sở vật chất.
Tại phiên tòa sơ thẩm hồi tháng 3, cô Bình cho rằng việc thu tiền được thực hiện sau khi có thỏa thuận với phụ huynh, phù hợp Thông tư 17/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cụ thể, tại Điều 7 nêu: "Mức thu tiền học thêm do thỏa thuận giữa cha mẹ học sinh với nhà trường".
Thông tư ủy quyền cho UBND cấp tỉnh (trường hợp này là UBND Hà Nội) quy định "việc thu, quản lý, sử dụng", song không có quyền áp mức trần như bảng trên.
Luật sư của cô Bình khẳng định, về luật, nếu 2 văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn (Theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật). Trong trường hợp này, là Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Do vậy, việc hiệu trưởng Bình thỏa thuận học phí với phụ huynh là đúng Thông tư 17 - văn bản pháp lý có hiệu lực cao hơn Quyết định 22 của UBND Hà Nội.
Luật sư cho rằng cáo trạng sử dụng văn bản cấp dưới (Quyết định 22) để buộc tội thân chủ là trái nguyên tắc áp dụng pháp luật. Tuy nhiên, VKS giữ nguyên quan điểm, đề nghị 4-5 năm tù.
Sau đó, tòa tuyên cô Bình phạm tội. Bản án xác định bị cáo hưởng lợi vật chất không đáng kể, khoảng 72 triệu đồng, nhưng có "vụ lợi phi vật chất" khi nâng cao uy tín cá nhân thông qua việc tăng thu nhập cho giáo viên.
Sau phiên sơ thẩm, cô Bình kháng cáo toàn bộ bản án và gửi kiến nghị tới Bộ Tư pháp đề nghị xem xét tính hợp pháp của Quyết định 22/2013 của UBND Hà Nội.
Bộ Tư pháp: Hà Nội ban hành quy định không đúng thẩm quyền
Tại kết luận ngày 4/5, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật dẫn Thông tư 17 của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ nêu, tiền học thêm do thỏa thuận giữa cha mẹ học sinh với nhà trường. "Thông tư này không quy định hoặc giao chính quyền địa phương quy định mức thu tiền học thêm tối đa", kết luận của Bộ Tư pháp nêu. Như vậy, Quyết định 22 của Hà Nội áp "giá trần" là chưa phù hợp.
Sau Quyết định 22, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tiếp tục ban hành văn bản hướng dẫn với nội dung áp mức thu tối đa tương tự. Theo Bộ Tư pháp, các quy định này được ban hành "không đúng hình thức, thẩm quyền".
Bộ Tư pháp cũng cho biết theo quy định hiện hành, việc dạy thêm trong nhà trường không được thu tiền học sinh; kinh phí phải sử dụng từ ngân sách nhà nước hoặc các nguồn hợp pháp khác. Do đó, quy định áp mức thu tối đa tại Quyết định 22 và văn bản hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội hiện không còn phù hợp.
Cơ quan này kiến nghị UBND, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội "khẩn trương xử lý" các nội dung trái pháp luật, đồng thời xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân tham mưu, ban hành văn bản.
Một ngày sau kết luận của Bộ Tư pháp, hôm 5/5, UBND Hà Nội đã ra quyết định bãi bỏ toàn bộ Quyết định 22/2013, có hiệu lực từ ngày ký.
Vụ án của cựu hiệu trưởng Nguyễn Thị Bình sẽ được xét xử bởi TAND Hà Nội trong thời gian tới. Trước động thái lần này của Bộ Tư pháp, nền tảng pháp lý của vụ án bị đặt lại vấn đề, song việc bà Bình có bị kết án oan hay không vẫn phải chờ phán quyết của cấp phúc thẩm.
Trong đơn kháng cáo toàn bộ bản án, cô Bình cho rằng việc tòa sơ thẩm lập luận "hết sức vô lý và cay nghiệt" khi xác định bà "vụ lợi phi vật chất do được nâng cao uy tín khi nâng cao thu nhập cho giáo viên".
Theo cựu hiệu trưởng, trách nhiệm của người đứng đầu trường học là chăm lo đời sống giáo viên, tạo động lực giảng dạy để nâng cao chất lượng học tập cho học sinh. Bà cho rằng việc tăng thu nhập chính đáng cho giáo viên bằng công sức lao động của họ không nên bị coi là hành vi vụ lợi để cấu thành tội phạm.
Ngày 12/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TPHCM (Phòng Cảnh sát hình sự) đã khởi tố bị can, bắt tạm giam Nguyễn Thị Uyên Phương, Trần Thị Thùy Trang và Nguyễn Thị Hạnh (cùng ngụ thành phố Đà Nẵng) về tội Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.
Trước đó, Phòng Cảnh sát hình sự tiếp nhận đơn tố cáo của bà N.T.T.T. (ngụ phường Tây Thạnh) về việc bị các đối tượng cho vay tiền với lãi suất cao, vượt quy định pháp luật trong quá trình tham gia các dây hụi online (trực tuyến).
Vào cuộc điều tra, cảnh sát xác định, Nguyễn Thị Uyên Phương và Nguyễn Thị Hạnh là những người chuyên tổ chức hụi online, sử dụng các nhóm trò chuyện trên ứng dụng Zalo để quản lý, điều hành nhiều dây hụi ngày, tuần, tháng cho nhiều người tham gia ở khắp các tỉnh, thành.
Các đối tượng tổ chức từ 10 đến 15 hụi viên mỗi dây, với số tiền góp từ 600.000 đồng đến 100 triệu đồng. Trong quá trình tham gia chơi hụi, khi các hụi viên gặp khó khăn tài chính, không có khả năng đóng hụi hoặc phải đóng “hụi chết”, các đối tượng đã chủ động dẫn dắt, gợi ý vay tiền để tiếp tục tham gia. Từ đó, các nạn nhân vay với lãi suất “cắt cổ” lên đến 1%/ngày, tương đương 365%/năm.
Bước đầu, nhà chức trách xác định Trần Thị Thùy Trang đã cho bà T. vay tiền 13 lần, thu lợi bất chính khoảng 436 triệu đồng; Nguyễn Thị Hạnh cho bà T. vay 7 lần, thu lợi bất chính khoảng 891 triệu đồng; Nguyễn Thị Uyên Phương cho bà T. vay 11 lần, thu lợi bất chính hơn 138 triệu đồng.
Ngoài ra, qua đấu tranh mở rộng, Cơ quan Công an xác định Nguyễn Thị Uyên Phương còn cho bà N.H.A.N. (ngụ tỉnh Thừa Thiên - Huế) vay tiền 37 lần với cùng mức lãi suất nêu trên, thu lợi bất chính khoảng 150 triệu đồng. Tổng số tiền các đối tượng thu lợi bất chính từ hoạt động cho vay lãi nặng lên đến hàng tỷ đồng.
Công an TPHCM khuyến cáo người dân cần thận trọng khi tham gia các hình thức hụi, họ, biêu, phường trên không gian mạng; tuyệt đối không vay tiền từ các cá nhân, hội nhóm hoạt động không rõ ràng để tránh “sập bẫy” các đối tượng cho vay nặng lãi.
