Tại Mỹ, Đạo luật Truyền thông năm 1934 của quốc gia được sửa đổi bằng Đạo luật Viễn thông năm 1996, yêu cầu các nhà sản xuất thiết bị viễn thông và các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông phải bảo đảm các thiết bị và dịch vụ này có thể tiếp cận và sử dụng được đối với người khuyết tật.
Những sửa đổi này nhằm bảo đảm rằng người khuyết tật có thể tiếp cận với nhiều loại sản phẩm và dịch vụ, như điện thoại cố định, điện thoại di động, máy nhắn tin, dịch vụ chờ cuộc gọi và dịch vụ tổng đài.
Tại Úc, Chương trình bảo hiểm người khuyết tật quốc gia (NDIS) cung cấp ngân sách trực tiếp cho người khuyết tật để họ tự lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu cá nhân, qua đó tăng cường quyền tự quyết và cá nhân hóa hỗ trợ.
Thông qua cổng thông tin điện tử và hệ thống quản lý trực tuyến, người tham gia có thể theo dõi ngân sách được phân bổ; quản lý các khoản chi; lựa chọn và thay đổi nhà cung cấp dịch vụ; nộp yêu cầu thanh toán và cập nhật kế hoạch.
Người khuyết tật có thể theo dõi ngân sách của mình bằng cách xem trên cổng thông tin The myplace portal or my NDIS app để xem những khoản thanh toán nào đang được thực hiện cho các nhà cung cấp của họ, nhưng không phải trả bất kỳ hóa đơn nào hoặc thực hiện bất kỳ hoạt động ghi sổ kế toán nào (National Disability Insurance Scheme, 2026).
Nền tảng số giúp tăng tính minh bạch, giảm thủ tục hành chính và nâng cao khả năng tự quản lý của người khuyết tật.
Đồng thời, hệ thống dữ liệu tập trung cũng hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát chất lượng dịch vụ, đánh giá hiệu quả chính sách và điều chỉnh nguồn lực. Việc tích hợp công nghệ số vào toàn bộ quy trình quản lý đã tạo nên một “hệ sinh thái dịch vụ số” đồng bộ, trong đó cá nhân, nhà cung cấp và cơ quan quản lý được kết nối trên cùng một nền tảng.
Ở châu Âu, tiêu chuẩn tiếp cận web WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) được áp dụng rộng rãi nhằm bảo đảm khả năng truy cập cho mọi người, bao gồm người khuyết tật. Phiên bản mới nhất WCAG 2.2 nhấn mạnh thiết kế bao trùm và trải nghiệm người dùng (W3C, 2023).
Ngoài ra, các quốc gia Bắc Âu như Phần Lan đã phát triển mô hình giáo dục hòa nhập, trong đó hỗ trợ giáo dục được cung cấp ngay trong lớp học thay vì tách biệt, giúp người khuyết tật tham gia đầy đủ vào hệ thống giáo dục (UNESCO, 2020).
Tại Việt Nam, Chương trình chuyển đổi số quốc gia năm 2020 đã tạo nền tảng quan trọng để phát triển dịch vụ công trực tuyến và mở rộng tiếp cận cho người dân, bao gồm người khuyết tật.
Các chính sách như Nghị quyết 57-NQ/TW (2024) và Thông tư 26/2020/TT-BTTT đã bước đầu tích hợp yếu tố tiếp cận số vào quản lý nhà nước. Hệ thống dịch vụ công trực tuyến đã giúp người khuyết tật tiếp cận thủ tục hành chính từ xa, giảm chi phí và tăng tính độc lập (VOV, 2025).
Trong công tác xã hội, chuyển đổi số mở ra các phương thức hỗ trợ mới như tư vấn trực tuyến, ứng dụng di động và nền tảng trí tuệ nhân tạo, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều rào cản vẫn tồn tại. Khảo sát năm 2024 cho thấy nhiều cổng thông tin điện tử chưa tương thích với công nghệ hỗ trợ như trình đọc màn hình, thiếu mô tả hình ảnh và phụ đề. Điều này làm hạn chế khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ của người khuyết tật, đặc biệt là người khiếm thị.
Hạ tầng công nghệ tuy phát triển nhanh nhưng chưa đồng bộ, tiêu chuẩn tiếp cận còn lạc hậu và cơ chế giám sát chưa hiệu quả. Điều này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa chính sách và thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy người khuyết tật có nguy cơ bị loại trừ số cao hơn do hạn chế về kỹ năng, thiết bị và thiết kế công nghệ không phù hợp.
Nếu không áp dụng cách tiếp cận bao trùm trong thiết kế và triển khai công nghệ, chuyển đổi số có thể làm gia tăng bất bình đẳng. Ngoài ra, việc thiếu nguồn lực, chi phí cao trong nâng cấp hệ thống, và sự phối hợp liên ngành chưa hiệu quả cũng là những rào cản lớn trong thực thi chính sách.
Ở Nhật Bản, trước cửa mỗi ngôi nhà hay hòm thư dưới tầng trệt đều gắn một tấm biển nhỏ ghi họ của gia chủ, như Sato, Suzuki hay Yamaguchi. Tấm biển này được làm từ nhiều chất liệu như gỗ, đá, gốm sứ hay kim loại, tiếng Nhật gọi là "Hyōsatsu".
Vượt lên trên chức năng nhận diện thông thường, Hyōsatsu là một lằn ranh giao tiếp xã hội và là tấm gương phản chiếu văn hóa sống minh bạch, đề cao niềm tin của người Nhật.
Biểu tượng của gia tộc và tín ngưỡng
Phong tục treo biển tên bắt nguồn từ năm 1923 khi ngành bưu chính gặp khó khăn trong việc tiếp cận tầng lớp bình dân do sự xáo trộn dân cư. Đặc biệt sau trận đại động đất Kanto, hàng loạt nhà cửa phải xây mới. Nhằm hỗ trợ bưu tá tìm đúng địa chỉ và xác nhận vị trí sinh sống của từng gia đình, phong trào treo biển tên bắt đầu rộ lên.
Bên cạnh đó, dân thường Nhật Bản đến thế kỷ 19 mới chính thức có họ. Khi hệ thống họ tộc được chính phủ hoàn thiện, người dân ngày càng coi trọng huyết thống. Việc công khai treo họ trước cửa trở thành niềm hãnh diện, khẳng định sự tồn tại của một gia tộc.
Trong nghiên cứu The Folklore Surrounding House Nameplates in Contemporary Japanese Society năm 2024 của tác giả Soichiro Sunami (Đại học Kanagawa), Hyōsatsu còn mang ý nghĩa tâm linh, tương tự con dấu hay bia mộ. Là biểu tượng đại diện cho ngôi nhà, mọi tác động lên tấm biển được tin là sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vận mệnh gia chủ. Văn hóa này thực chất nối tiếp truyền thống treo bùa chú trước cửa để xua đuổi tà ma và điềm xui từ xa xưa.
Hỗ trợ dịch vụ công và an ninh
Hyōsatsu đóng vai trò cốt lõi trong hệ thống bưu chính và dịch vụ chuyển phát. Xã hội Nhật Bản hiện đại vẫn duy trì thói quen sử dụng thư tín giấy cho các loại giấy tờ quan trọng như hóa đơn điện nước, thông báo ngân hàng, bảo hiểm hay thư mời nhận việc.
Nhân viên giao hàng tại Nhật Bản thường đến tận nhà mà không gọi điện trước. Nếu gia chủ đi vắng, bưu tá sẽ để lại giấy báo để cư dân chủ động hẹn lại giờ giao. Lúc này, việc xác nhận địa chỉ chính xác qua biển tên là bước bắt buộc. Mọi gia đình đều phải đăng ký thông tin cư trú với bưu cục địa phương.
Tấm biển còn hỗ trợ đắc lực cho công tác lập bản đồ và an ninh. Nhờ hệ thống Hyōsatsu, công ty bản đồ lớn nhất Nhật Bản Zenrin từng huy động 280.000 nhân viên đến từng nhà đối chiếu, tạo ra hệ thống bản đồ quốc gia với độ chính xác lên tới 99,6%.
Biểu tượng của "xã hội niềm tin"
Hyōsatsu tạo ra một ranh giới xã hội. Việc công khai tên họ không bị xem là tiết lộ quyền riêng tư, mà là sự khẳng định Nhật Bản là một "xã hội của niềm tin" thay vì đề phòng.
Theo truyền thống, văn hóa Nhật Bản chú trọng tính gắn kết của hội tự quản khu phố. Các hoạt động chung hay công tác phòng chống, lánh nạn thiên tai đều dựa vào danh sách cư dân. Tấm biển ghi tên trước cửa là lời tuyên bố gia chủ là một phần của cộng đồng, sống minh bạch và sẵn sàng gánh vác trách nhiệm chung. Sự cởi mở này mang lại cảm giác an tâm cho hàng xóm láng giềng, cảnh sát tuần tra và cả những vị khách lần đầu ghé thăm.
Logic "minh bạch để tạo niềm tin" này cũng lý giải thói quen giao tiếp của người Nhật, luôn trao danh thiếp ghi rõ thông tin cá nhân trong lần đầu gặp mặt, hay xưng tên ngay khi gọi điện thoại.
Các ngôi nhà ở Nhật Bản thường chừa sẵn vị trí gắn biển tên ngay từ khâu thiết kế, xem đây là tiêu chuẩn cơ bản trong kiến trúc. Một tấm biển tên tinh xảo có giá dao động từ 65 USD đến hàng trăm USD.
Tuy nhiên, những năm gần đây, tỷ lệ treo biển có xu hướng giảm do lo ngại về quyền riêng tư và an ninh đô thị. Hiện tại, khoảng 90% nhà riêng biệt lập và 50% căn hộ chung cư cao tầng tại Nhật Bản duy trì thói quen này.
Tại các tòa chung cư, việc ghi rõ số nhà và tên từng hộ trên hòm thư có thể gây nguy hiểm cho những phụ nữ sống một mình nếu bị theo dõi. Để bảo vệ bản thân, phần lớn gia đình hiện đại chọn chỉ ghi "họ".
Dù có nhiều thay đổi để thích ứng, Hyōsatsu vẫn là một nét văn hóa bám rễ sâu, cân bằng giữa sự cởi mở truyền thống và sự thận trọng của xã hội đương đại
Trong một công viên ở quận Hoài Nhu, Bắc Kinh đầu hè, He Zihao dìu mẹ, bà Gao Wenxia, tập đi sau đợt hóa trị. Trở về phòng trọ, cậu nấu bữa trưa. Đây là lịch trình hàng ngày của thiếu niên 18 tuổi kể từ khi lên Bắc Kinh chăm sóc mẹ.
Trước đó, Zihao có thời gian dài nổi loạn và sống khép kín. Do cha mẹ kinh doanh thất bại dẫn đến ly hôn và gánh nợ, Zihao được gửi về Thiểm Tây sống cùng ông bà nội. Thiếu vắng sự chăm sóc của gia đình, cậu dần chán học và nghiện game trực tuyến. Căng thẳng giữa hai mẹ con lên đỉnh điểm khi bà Gao trong một lần về quê thăm con đã đập vỡ điện thoại của Zihao. Cậu phản ứng mạnh và từ chối sự quản lý của mẹ.
Lên lớp 10, Zihao bỏ học, dự định tới Cam Túc kinh doanh cùng một người bạn quen qua mạng. Cậu lừa vay tiền của bà ngoại để làm vốn. Biết chuyện, bà Gao ngất xỉu khi gọi điện nói chuyện với con. Zihao sau đó quyết định quay về nhà.
Lần đầu tiên, thay vì trách mắng, người mẹ dịu giọng nói với con: "Mẹ biết con có ước mơ, nhưng lúc này học hành vẫn là con đường tốt nhất". Một người họ hàng sau đó kể cho Zihao về cuộc sống của mẹ tại Bắc Kinh. Ban ngày bà làm dịch vụ spa, tối đi phụ bán thịt xiên nướng để trả nợ và gửi tiền nuôi con. Zihao cho biết sau khi nghe chuyện, cảm nhận được sự hy sinh phía sau vẻ nghiêm khắc của mẹ. Cậu hứa chuyên tâm học hành.
Không lâu sau, bà Gao phát hiện mắc ung thư cổ tử cung giai đoạn cuối. Bà giấu bệnh, tự vay mượn tiền phẫu thuật. Trong kỳ nghỉ đông, Zihao vô tình thấy hồ sơ bệnh án của mẹ ghi dòng chữ "ung thư cổ tử cung giai đoạn 4". Cậu đã khóc suốt một đêm.
"Nếu mất nốt mẹ, mình chẳng còn ai nữa", Zihao nghĩ. Sau cú sốc ấy là cảm giác hối hận. Cậu nhận ra suốt những năm tháng nổi loạn, mẹ đã âm thầm chống chọi với áp lực cuộc sống và bệnh tật.
Zihao quyết định bảo lưu việc học để kiếm tiền. Cậu mượn thông tin của mẹ để đăng ký giao đồ ăn nhưng tài khoản bị khóa do sai quy định. Cậu chuyển sang nghề làm mascot sống (mặc đồ thú bông đứng mời khách), bán bóng bay và cắt ghép video thuê. Số tiền kiếm được mỗi tháng ở mức vài nghìn tệ, trong khi chi phí điều trị dự kiến lên tới hàng trăm nghìn tệ.
Tháng 4/2025, chương trình "Vương Bà mai mối" ở Hà Nam gây sốt mạng xã hội, Zihao nảy ra ý định tới hiện trường cầu cứu. Trên sân khấu, trước hàng nghìn người, cậu mặc áo in ảnh mẹ sau phẫu thuật và nói: "Cháu xin lỗi vì chiếm dụng tài nguyên công cộng, nhưng mẹ cháu đang cần tiền cứu mạng. Cháu sẵn sàng hy sinh tất cả vì mẹ".
Video này lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều người xúc động trước sự hiếu thảo của thiếu niên nổi loạn nhưng nay bất chấp để cứu mẹ. Sau vài ngày, số tiền quyên góp chuyển về cho gia đình vượt 500.000 tệ (khoảng 70.000 USD).
Có kinh phí điều trị, Zihao lên Bắc Kinh làm chỗ dựa cho mẹ trong các đợt hóa trị. Cậu tự học nấu ăn, dọn dẹp và học ảo thuật để biểu diễn trong phòng bệnh. Dịp sinh nhật bà Gao, cậu mua bánh kem và mời các y bác sĩ cùng dự.
"Mẹ là người hạnh phúc nhất thế giới", bà Gao nói.
Hiện bệnh tình của bà Gao tạm ổn định. Ngoài thời gian chăm sóc mẹ, Zihao làm thêm và chia sẻ video về quá trình điều trị của bà Gao lên mạng xã hội. Cậu ghi chép danh sách những người đã ủng hộ tiền và cho biết sẽ tìm cách đền đáp sự giúp đỡ này trong tương lai.
Gigi Robinson, 27 tuổi, luôn thấy mình khác biệt so với bạn bè đồng trang lứa. Từ nhỏ, cô là người hòa giải các cuộc tranh cãi, ghi nhớ ngày sinh nhật và lo lắng cảm xúc cho từng thành viên trong nhà. Khi trưởng thành, bản năng này theo cô vào tận phòng họp. Robinson luôn dự đoán rủi ro và thúc đẩy công việc trước khi có người yêu cầu.
Tương tự, bà Tsao-Lin Moy, 61 tuổi, không quên được cảm giác của một đứa trẻ phải trưởng thành sớm. "Tôi không nhớ mình có khoảng thời gian vui vẻ nào. Có quá nhiều áp lực phải thể hiện tốt để làm gương cho các em", bà kể.
Với họ, danh xưng "con gái cả" là một công việc toàn thời gian, không lương và không ngày nghỉ.
Năm 2022, Sherri Lu, một phụ nữ tại Manhattan (Mỹ), nhận ra ít người phân tích sâu về tổn thương của các chị lớn. Mong muốn tìm người đồng cảnh ngộ, Lu thành lập Câu lạc bộ Con gái cả (Eldest Daughter Club).
Bắt đầu từ những video trên mạng xã hội chia sẻ về "lời nguyền con gái cả", phong trào này nhanh chóng trở thành điểm tựa tinh thần cho hàng nghìn phụ nữ toàn cầu. Với bản tin định kỳ hơn 6.300 người đăng ký và các buổi gặp mặt hàng tháng, câu lạc bộ tạo không gian để phụ nữ chia sẻ những trải nghiệm chưa từng thổ lộ. Nhiều thành viên cho biết họ bắt đầu học cách thiết lập ranh giới với người thân và tự quyết định cuộc đời mà không còn mặc cảm tội lỗi.
Tiến sĩ Ashwini Nadkarni, bác sĩ tâm thần tại Trường Y Harvard, cho biết đây là hiện tượng phổ biến. Trách nhiệm con gái cả gánh vác là con dao hai lưỡi. Một mặt, nó rèn luyện kỹ năng lãnh đạo. Mặt khác, nó củng cố chủ nghĩa hoàn hảo cực đoan và thói quen kìm nén nhu cầu bản thân.
Nghiên cứu của Đại học California, Los Angeles (UCLA) chỉ ra rằng những cô con gái đầu lòng trong gia đình từng gặp biến cố tài chính hoặc tâm lý thường phát triển trách nhiệm cao hơn mức bình thường từ rất sớm.
Để thoát khỏi trách nhiệm này, các chuyên gia khuyến khích phụ nữ tìm kiếm những cộng đồng đồng cảm nhằm xóa bỏ cảm giác cô lập. Quan trọng hơn, mỗi người cần thiết lập ranh giới và hiểu rằng ưu tiên nhu cầu cá nhân không phải là sự ích kỷ. Thay vì làm "phần mở rộng" cho vai trò của cha mẹ, con gái cả cần được trao quyền để tìm lại bản sắc riêng và tận hưởng cuộc sống.
