Căng thẳng do nắng nóng kéo dài là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết, đồng thời làm trầm trọng các bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn và rối loạn tâm thần. Say nắng là một cấp cứu nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở người trên 65 tuổi.
Khi nhiệt độ duy trì ở mức cao cả ngày lẫn đêm, cơ thể phải chịu áp lực tích lũy, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tiếp xúc với nhiệt.
Sau đây, WHO chỉ ra những tác hại nghiêm trọng của nắng nóng đối với sức khỏe, đồng thời đưa ra lời khuyên quan trọng về việc sử dụng quạt, máy lạnh khi nhiệt độ trên 40 độ C.
Khi thời tiết quá nóng, cơ thể không kịp tỏa nhiệt, khiến nhiệt tích tụ bên trong, làm tăng nguy cơ kiệt sức và say nắng.
Cơ thể khi cố gắng tự làm mát cũng gây căng thẳng cho tim và thận. Hậu quả là nhiệt độ cực đoan có thể làm trầm trọng thêm các nguy cơ sức khỏe từ các bệnh mạn tính như các bệnh về tim mạch, tâm thần, hô hấp và tiểu đường và gây tổn thương thận cấp tính, theo trang web của WHO.
Những người làm việc ngoài trời như lao động chân tay, vận động viên hay nhân viên bảo vệ thường xuyên phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, nên dễ rơi vào tình trạng căng thẳng do nhiệt, đặc biệt khi hoạt động kéo dài.
WHO đưa ra một số lời khuyên như sau:
Tránh nắng trực tiếp: Hạn chế ra ngoài và hoạt động gắng sức vào thời điểm nóng nhất trong ngày, ưu tiên ở trong bóng râm. Lưu ý, nhiệt độ cảm nhận dưới ánh nắng có thể cao hơn 10 – 15°C. Nên dành 2 – 3 giờ mỗi ngày ở nơi mát mẻ.
Giữ không gian sống thông thoáng: Tận dụng không khí ban đêm để làm mát nhà bằng cách mở cửa sổ. Ban ngày, đóng cửa, kéo rèm để hạn chế ánh nắng trực tiếp và tắt bớt thiết bị điện không cần thiết.
Làm mát cơ thể và uống đủ nước: Mặc quần áo rộng, nhẹ, thoáng; tắm nước mát; có thể dùng khăn ẩm hoặc xịt khoáng để hạ nhiệt. Uống nước thường xuyên (khoảng 1 ly mỗi giờ, tổng 2 – 3 lít/ngày).
Đặc biệt lưu ý nhóm dễ bị ảnh hưởng do nắng nóng như người trên 65 tuổi, người mắc bệnh tim, phổi, thận, người khuyết tật, người sống một mình, cùng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Chỉ sử dụng quạt máy khi nhiệt độ không khí dưới 40 độ C. Ở nhiệt độ trên 40 độ C, quạt sẽ làm nóng cơ thể.
Nếu sử dụng máy lạnh, nên đặt ở mức khoảng 27 độ C và kết hợp quạt để tăng hiệu quả làm mát, giúp căn phòng cảm thấy mát hơn khoảng 4 độ C. Cách này còn có thể giảm tới 70% chi phí điện cho việc làm mát, theo WHO.
Tăng huyết áp có thể cải thiện nếu phát hiện sớm, nhưng đa số trường hợp cần theo dõi và kiểm soát lâu dài, theo trang Onlymyhealth (Ấn Độ).
Ông Deebanshu Gupta, bác sĩ tim mạch tại Ấn Độ, cho biết tăng huyết áp gồm 2 dạng chính.
Tăng huyết áp nguyên phát hình thành theo thời gian và không có nguyên nhân cụ thể. Nghiên cứu trên tạp chí Nature Reviews Nephrology vào năm 2026 cho thấy bệnh có thể do tuổi tác, di truyền và lối sống.
Tăng huyết áp thứ phát xuất hiện do bệnh lý nền như bệnh thận, rối loạn nội tiết hoặc tác dụng của thuốc.
Tăng huyết áp thứ phát có thể cải thiện nếu xử lý được nguyên nhân gốc. Khi điều chỉnh rối loạn nội tiết hoặc điều trị bệnh nền, huyết áp có thể trở lại mức bình thường.
Tăng huyết áp nguyên phát không thể chữa khỏi hoàn toàn theo cách thông thường. Tuy vậy, việc điều chỉnh lối sống có thể đưa chỉ số về mức an toàn, thậm chí không cần thuốc.
Nguy cơ tái phát tăng huyết áp vẫn tồn tại nếu không duy trì thói quen lành mạnh. Việc kiểm soát lâu dài phù hợp hơn khái niệm chữa dứt điểm.
Lối sống ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp. Việc giữ cân nặng hợp lý, ăn nhạt, vận động đều đặn và hạn chế rượu bia giúp cải thiện rõ rệt.
Nghiên cứu trên The Journal of Clinical Hypertension vào năm 2023 cho thấy giảm vài kg có thể giúp hạ huyết áp. Việc giảm thực phẩm chế biến sẵn cũng mang lại hiệu quả rõ rệt.
Các thay đổi này cần duy trì lâu dài. Sự đều đặn mang lại hiệu quả cao hơn nỗ lực ngắn hạn.
Nghiên cứu trên Clinical Hypertension vào năm năm 2024 chỉ ra chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát huyết áp. Rau xanh và trái cây cung cấp kali, giúp cân bằng natri trong cơ thể.
Ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc, sữa ít béo và các loại hạt giúp ổn định huyết áp. Ngược lại, muối, đồ ăn chế biến sẵn, đồ ngọt và chất béo bão hòa cần hạn chế.
Việc nấu ăn tại nhà và chọn thực phẩm tươi giúp kiểm soát lượng muối tốt hơn. Uống đủ nước cũng hỗ trợ điều hòa huyết áp.
Vận động giúp tim hoạt động hiệu quả, giảm áp lực lên mạch máu. Nghiên cứu trên Hypertension Research vào năm 2024 khẳng định đi bộ nhanh, bơi lội hoặc đạp xe giúp hạ huyết áp.
Thông tin Bệnh viện Nhân dân 115 ngày 17-4 cho biết khoa hồi sức tích cực và chống độc của bệnh viện đã tiếp nhận điều trị một bệnh nhân 61 tuổi nhập viện trong tình trạng sốc, rối loạn chức năng đa cơ quan, hội chứng đông máu nội mạch lan tỏa, sau hai ngày khởi phát sốt và mệt mỏi.
Trong những giờ đầu nhập viện, người bệnh diễn tiến bệnh rất nhanh và nặng, trong khi nguyên nhân lại chưa xác định rõ nên đã đặt đội ngũ bác sĩ điều trị vào thách thức.
Người bệnh được hồi sức nâng cao giữ tính mạng, song song đó ê kíp bác sĩ phải khẩn trương tìm nguyên nhân gây bệnh, với chẩn đoán ban đầu là sốc nhiễm khuẩn - nhiễm khuẩn huyết.
Sau hồi sức chuyên sâu, người bệnh tạm ổn, ban đầu vượt qua nguy kịch.
Mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân được gửi khẩn đến đơn vị vi sinh để xác định. Kết quả cấy máu cho thấy dương tính với vi khuẩn Streptococcus Suis.
Streptococcus Suis là vi khuẩn liên cầu có độc lực rất mạnh, lây từ heo (lợn) sang người thông qua tiếp xúc qua da (đặc biệt khi có vết thương da) hoặc qua đường tiêu hóa (như tiết canh heo, thịt tái).
Theo chia sẻ từ người thân, người bệnh có tự mua thịt và xương heo sống về chế biến vào ngay trước ngày khởi bệnh.
Sau 21 ngày điều trị theo phác đồ và hồi sức nâng cao, người bệnh ổn định dần và được xuất viện.
Theo ông Lực, toàn tỉnh hiện có 1.695 nhân viên tại 64 trạm y tế, vẫn thiếu 407 biên chế so với chỉ tiêu. Đáng chú ý, có 14 trạm chưa có Giám đốc và 14 trạm không có Phó giám đốc.
"Sau hợp nhất, quy mô trạm y tế lớn hơn trước nên công tác tổ chức gặp nhiều khó khăn. Một số nơi phải hợp đồng để lấp chỗ trống, nhưng cơ bản vẫn thiếu nhân lực", ông Lực nói.
Đơn cử Trạm y tế phường Hòa Thành hiện không có cả Giám đốc lẫn Phó giám đốc, phải cử nhân viên phụ trách điều hành.
Ngoài ra 31 trạm chưa có kế toán, 55 trạm không có nhân sự phụ trách công nghệ thông tin. Một số vị trí còn bỏ trống do cán bộ chưa đủ điều kiện về trình độ trung cấp lý luận chính trị để bổ nhiệm theo quy định.
Không chỉ thiếu nhân sự, nhiều trạm còn thiếu trang thiết bị như máy siêu âm, điện tim, X-quang, xét nghiệm... Phần lớn cơ sở tận dụng từ các trạm y tế cũ nên chưa đáp ứng yêu cầu.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Lâm Thị Linh Như, phụ trách điều hành Trạm y tế phường Hòa Thành, cho biết đơn vị mới thành lập nên nhiều nội dung chưa có hướng dẫn cụ thể, trong đó có đề án vị trí việc làm.
"Trạm không có cả Giám đốc lẫn Phó giám đốc, được giao 28 biên chế nhưng mới có 18 người. Một số vị trí như kế toán, kỹ thuật viên xét nghiệm còn thiếu", bà Như nói.
Bà Như cho biết thêm đơn vị đang chuyển về trụ sở UBND xã Định Bình cũ để hoạt động tạm thời. Tuy nhiên đây là trụ sở hành chính nên cần sửa chữa, xây dựng thêm một số hạng mục mới đáp ứng tiêu chuẩn cơ sở y tế.
Tại Trạm y tế xã Tân Ân, bác sĩ Trần Thị Trường Thọ cho biết đơn vị được hợp nhất từ hai xã cũ, hiện có 17 viên chức, gồm 3 bác sĩ - nhưng một người đang đi học, nên thực tế chỉ còn 2 bác sĩ phụ trách 2 điểm trạm.
"Mỗi điểm chỉ có một bác sĩ, còn thiếu nhiều trang thiết bị như máy xét nghiệm, máy đo thị lực, X-quang. Hai điểm trạm chỉ có một máy siêu âm và hai máy đo đường huyết, nên bác sĩ phải kiêm nhiều việc, ảnh hưởng chất lượng khám chữa bệnh", bà Thọ nói.
Theo Sở Y tế Cà Mau, nhiều trạm chưa bảo đảm các phòng chức năng theo quy định như hành chính, dân số, dược, cận lâm sàng...
Hệ thống máy tính phần lớn đã dùng trên 10 năm, thường xuyên hư hỏng, gây khó khăn cho chuyển đổi số.
Nguồn thuốc khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại một số thời điểm cũng chưa bảo đảm, tình trạng thiếu thuốc điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường, kháng sinh, thuốc dạ dày, giảm đau... còn xảy ra ở nhiều nơi.
Sở Y tế Cà Mau cho biết đang rà soát, cử cán bộ đi đào tạo trung cấp lý luận chính trị để đủ điều kiện bổ nhiệm; đồng thời đề xuất sớm ban hành đề án vị trí việc làm thống nhất nhằm kiện toàn tổ chức, tuyển dụng nhân sự.
Ngành y tế cũng kiến nghị bổ sung biên chế, nhất là các vị trí hành chính, kế toán; đầu tư sửa chữa cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị thiết yếu cho tuyến y tế cơ sở.
Qua rà soát, nhu cầu đầu tư cho mỗi trạm khoảng 10-15 tỉ đồng để sửa chữa, nâng cấp và mua sắm thiết bị phục vụ khám chữa bệnh.
