Trong nhiều ca tuần tra trên các tuyến cao tốc như Vĩnh Hảo – Phan Thiết, Phan Thiết – Dầu Giây hay TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, điều CSGT thường xuyên nghe không phải là những lời chống chế gay gắt, mà là những câu rất quen thuộc: “Tôi dừng chút rồi đi”, “Tôi mới tấp vào vài phút”, “Tôi tưởng vậy không sao”…
Một đêm tuần tra, tổ công tác phát hiện một xe tải dừng trên dải khẩn cấp, cửa đóng kín. Khi CSGT gõ cửa, tài xế mới mở hé kính. “Tôi chạy mệt quá nên tấp vào nghỉ chút cho tỉnh”, người này nói, giọng còn ngái ngủ.
Nhưng phía sau xe không có bất kỳ cảnh báo nào, trong khi dòng xe vẫn di chuyển với tốc độ cao. “Anh dừng thế này, xe phía sau làm sao biết để giảm tốc?”, CSGT hỏi. “Tôi nghĩ tấp sát vô đây rồi, chắc không sao”, tài xế đáp.
CSGT nhấn mạnh cao tốc không phải nơi dừng xe nghỉ ngơi. Nếu buồn ngủ, tài xế phải rẽ vào trạm dừng hoặc ra khỏi cao tốc; nếu buộc phải dừng vì sự cố thì phải bật đèn và đặt cảnh báo từ xa. “Anh nằm trong xe thế này là tự đặt mình vào nguy hiểm cho chính anh và các xe lưu thông phía sau”, một cán bộ nói.
Không chỉ trường hợp này, lực lượng chức năng liên tục phát hiện phương tiện dừng sai quy định. Ngày thường, vi phạm chủ yếu là xe tải; dịp lễ, tết có thêm nhiều xe con gia đình.
Trên các kênh trực tuyến, những tranh luận về việc “thế nào là tình huống cấp thiết” cũng diễn ra khá phổ biến. Trên fanpage của Cục CSGT (C08) Bộ Công an, dưới các bài viết tuyên truyền về dừng, đỗ xe trên cao tốc, nhiều tài xế liên tục đặt câu hỏi: “Buồn ngủ quá không chịu nổi thì có được dừng không?”, “Mắc đi vệ sinh gấp thì xử lý thế nào?”, hay “Xe vẫn chạy được nhưng thấy bất ổn có được tấp vào làn khẩn cấp không?”.
Điểm chung trong các câu hỏi này là người lái đều cho rằng tình huống của mình là “cấp thiết”, đủ lý do để dừng xe ngay trên cao tốc. Tuy nhiên, theo lực lượng chức năng, phần lớn những trường hợp này chưa phải là tình huống cấp thiết theo quy định.
Ông Nguyễn Công Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô VN, cho rằng bên cạnh yếu tố hạ tầng, nhiều hành vi dừng xe trên cao tốc xuất phát từ thói quen và tâm lý của người lái. Theo ông, không ít trường hợp dừng xe không phải do sự cố bất khả kháng, mà đến từ nhu cầu cá nhân như mệt mỏi, buồn ngủ hoặc muốn xử lý nhanh một việc nào đó. “Có tài xế chạy liên tục trong thời gian dài, đến khi mệt thì tấp ngay vào làn khẩn cấp để nghỉ, hút thuốc hoặc vận động cho tỉnh táo. Đây là cách xử lý rất nguy hiểm”, ông Hùng nói.
Không chỉ nhà xe, mà cả hành khách cũng tiếp tay khi trèo qua hàng rào để lên xuống cho tiện. “Những hành vi tưởng như nhỏ, xuất phát từ sự tiện lợi, lại chính là nguyên nhân tiềm ẩn gây mất an toàn trên cao tốc”, ông Hùng nhận định.
Theo phân tích của C08, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng trên cao tốc là hệ quả của một chuỗi vi phạm. Phương tiện dừng sai quy định, không đặt cảnh báo hoặc đặt không đúng cách; trong khi xe phía sau không giữ khoảng cách, thiếu quan sát, không kịp xử lý tình huống bất ngờ.
Một vấn đề khác là nhiều tài xế chưa hiểu rõ dải dừng khẩn cấp và làn dừng khẩn cấp, cứ thấy có khoảng trống là tấp vào, nghĩ rằng như vậy là an toàn. Thực tế, không ít trường hợp tài xế dừng xe rồi ngủ trong cabin, không bật đèn cảnh báo; hoặc đỗ xéo, bánh xe lấn ra làn chạy.
“Nhiều người đã được cảnh báo rất nhiều nhưng không đọc, không nhớ, hoặc nhớ mà không làm. Trong khi trên cao tốc, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể trả giá rất lớn”, lãnh đạo đội CSGT phụ trách cao tốc nói.
Theo lực lượng chức năng, không ít tài xế có kinh nghiệm lái xe nhưng lại thiếu kỹ năng xử lý trên cao tốc. Họ vẫn giữ thói quen đi quốc lộ, thấy có khoảng trống là dừng, trong khi môi trường cao tốc hoàn toàn khác: tốc độ cao, thời gian phản ứng rất ngắn và không có chỗ cho sai lầm. Thực tế, nhiều người lên cao tốc lần đầu, hoặc thuê, mượn xe, có người chạy đường dài mệt quá…; nhưng dù lý do gì, cách xử lý sai vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn.
Ngoài yếu tố chủ quan, một số tài xế cho rằng hạ tầng cũng là nguyên nhân. Anh L.V.L (tài xế đường dài) thở dài: “Có lúc vào trạm dừng nghỉ không được, nên phải tấp tạm”. Tuy nhiên, theo lực lượng chức năng, trong nhiều trường hợp, chỉ cần đi thêm vài trăm mét là có thể ra nút giao an toàn. Việc dừng ngay trên cao tốc thường xuất phát từ tâm lý tiện đâu làm đó.
Đại diện C08 cho biết hành vi dừng, đỗ xe sai quy định trên cao tốc bị phạt từ 12 – 14 triệu đồng và trừ 6 điểm giấy phép lái xe; trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự. CSGT đã tăng cường tuần tra, xử lý trực tiếp và qua hệ thống camera, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền. Nhưng thực tế cho thấy, không ít người vẫn “liều”, không phải vì không biết luật, mà vì chủ quan. Có trường hợp tài xế nói xe hư khi bị kiểm tra, nhưng khi đề nghị gọi cứu hộ thì… xe lại không hư nữa.
Theo luật sư (LS) Lê Trung Phát (Đoàn LS TP.HCM), trong bối cảnh phạt nguội ngày càng phổ biến, người lái phải có bằng chứng nếu rơi vào tình huống cấp thiết. “Nếu không chứng minh được, cơ quan chức năng hoàn toàn có thể xử phạt dựa trên hình ảnh ghi nhận”, LS Phát nói.
Một cán bộ C08 lưu ý nếu quá mệt mỏi, buồn ngủ tới mức không thể tiếp tục điều khiển phương tiện, mà trạm dừng nghỉ hoặc lối ra cách quá xa, người lái xe vẫn có thể dừng xe tại làn khẩn cấp và phải thực hiện đầy đủ các bước về cảnh báo, gọi điện cho CSGT để được hỗ trợ. “Tài xế cần nhanh chóng ra khu vực lề đường ngoài dải phân cách thực hiện các biện pháp: rửa mặt cho tỉnh táo; tập nhanh một vài tư thế thể dục để máu huyết lưu thông và giúp não sản sinh endorphin. Tiếp theo, người lái xe phải khẩn trương điều khiển xe tới trạm dừng nghỉ hoặc ra khỏi đường cao tốc, vì thông thường khoảng 15 – 20 phút chạy xe là có một lối ra”, cán bộ này cho hay.
Cục CSGT cảnh báo tài xế tuyệt đối không được phép ngủ trên cabin xe hoặc mắc võng ngủ ven đường, ngủ sau xe. CSGT sẽ xử lý những trường hợp cố tình hoặc lợi dụng lý do không thuyết phục để dừng, đỗ trên cao tốc.
Ranh giới giữa “cấp thiết” và “tiện lợi” đôi khi bị đánh đồng. Khi cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ hoặc khó chịu xuất hiện, thay vì cố gắng đưa xe ra khỏi cao tốc dù chỉ còn vài trăm mét, nhiều người lại chọn cách tấp ngay vào làn dừng khẩn cấp. Chính lựa chọn tưởng như hợp lý trong vài phút đó lại có thể đẩy họ vào tình huống nguy hiểm hơn rất nhiều.
Đại diện C08 khuyến cáo người lái xe trước khi vào cao tốc cần chú ý bảo đảm sức khỏe, tỉnh táo, nghiên cứu kỹ lộ trình di chuyển, kiểm tra an toàn xe. (còn tiếp)
Giáo sư - tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM bác bỏ quan điểm cho rằng phụ nữ TP.HCM nói riêng, phụ nữ Việt Nam nói chung “lười sinh con”. Ông cho rằng đây là cách nhìn lệch bản chất, quy trách nhiệm cho phụ nữ thay vì nhìn thẳng vào những rào cản kinh tế - xã hội đang chi phối quyết định sinh con.
Ông nhận định phụ nữ hôm nay không quay lưng với thiên chức làm mẹ. Họ chỉ đang cân nhắc rất thực tế giữa khát vọng có con với áp lực cơm áo, nhà ở, công việc và chi phí nuôi dạy con: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
Ông Nhân nhấn mạnh mức sinh thấp không phải do phụ nữ “lười sinh con”, mà vì nhiều gia đình chưa có đủ điều kiện tối thiểu để sinh và nuôi con tử tế.
Khi người lao động chưa có mức lương đủ sống - tức mức lương thấp nhất cho phép một gia đình có 2 người đi làm có thể nuôi 2 vợ chồng và 2 con đàng hoàng, cho con đi học đến 18 tuổi và học được một nghề - thì việc họ không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con là điều dễ hiểu.
Ông phân tích, ở nhiều nước, chỉ khoảng 55 - 65% lao động đạt mức lương bằng hoặc cao hơn lương đủ sống; còn lại 35 - 45% ở dưới ngưỡng này. Với nhóm thu nhập đó, chuyện sinh và nuôi đủ hai con đến 18 tuổi gần như vượt quá khả năng. Khi thu nhập không theo kịp chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt, lựa chọn trì hoãn sinh con hoặc không sinh thêm không phải là sự ích kỷ, mà là một tính toán hợp lý.
Theo ông Nhân, phụ nữ còn bị ràng buộc bởi bất bình đẳng giới: thời gian làm việc kéo dài, gánh nặng việc nhà và chăm con vẫn chủ yếu dồn lên vai phụ nữ. Cùng với đó là nỗi lo việc làm bấp bênh, thu nhập tăng chậm, kết hôn muộn, sinh con muộn và môi trường lao động ở nhiều nơi chưa thật sự thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Dẫn lại khảo sát tại Nhật Bản, ông Nhân cho biết khi hôn nhân và sinh con đi kèm gánh nặng việc nhà, chăm con, chăm sóc cha mẹ lớn tuổi và nguy cơ ảnh hưởng con đường nghề nghiệp, nhiều phụ nữ sẽ suy giảm động lực kết hôn, sinh con. Bản chất của hiện tượng ấy không phải là “lười sinh con”, mà là phản ứng trước những áp lực xã hội và bất bình đẳng giới tích tụ trong thời gian dài.
Từ những phân tích đó, ông Nhân nhấn mạnh, đừng hỏi vì sao phụ nữ “lười sinh con”, mà phải hỏi vì sao xã hội vẫn chưa tạo đủ điều kiện để họ yên tâm sinh con.
Giáo sư Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, nếu không giải được bài toán thu nhập thì rất khó kỳ vọng người dân sinh đủ 2 con, dù có thêm nhiều biện pháp hỗ trợ khác.
Ông phân tích, năm 2023, lương tối thiểu ở TP.HCM khoảng 4,96 triệu đồng/tháng; lương đủ sống khoảng 10 triệu đồng/tháng - tức cao gấp 2,14 lần lương tối thiểu. Khoảng cách này cho thấy mức lương sàn hiện nay về cơ bản chỉ đủ để một người lao động tự nuôi bản thân, không thể nuôi con cái.
Ông nhận định, muốn một gia đình đạt mức sinh thay thế (tức sinh đủ 2 con) thì mỗi người đi làm phải đạt mức lương đủ sống, nghĩa là một cặp vợ chồng cần tổng thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng mới có cơ sở nuôi 2 con đến tuổi trưởng thành.
Để làm rõ vai trò của tiền lương, giáo sư dẫn số liệu tuyển dụng tại TP.HCM giai đoạn 2021 - 2024. Phần lớn việc làm vẫn tập trung ở nhóm thu nhập thấp, trong khi số vị trí có thu nhập cao chiếm tỷ lệ không nhiều. Từ mặt bằng lương đó, ông ước tính số con bình quân mà lực lượng lao động này có thể sinh và nuôi chỉ khoảng 1,4 - 1,45 con.
Đáng chú ý, mức sinh thực tế của TP.HCM từ 2021 - 2024 cũng chỉ quanh ngưỡng 1,4 con/phụ nữ. Theo ông Nhân, sự trùng khớp này cho thấy rất rõ: khi thu nhập chưa đạt mức lương đủ sống cho một gia đình 4 người, thì mức sinh của địa phương rất khó tăng.
Bên cạnh đó, giáo sư cho biết TP.HCM đang nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp. Theo đó, thành phố đã triển khai chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi; đồng thời hỗ trợ 2 triệu đồng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người sống tại xã đảo khi thực hiện tầm soát trước sinh và sơ sinh.
Theo ông, đây là sự khích lệ cần thiết. Tuy vậy, để cải thiện mức sinh một cách bền vững, cần đồng thời tiếp tục hoàn thiện các giải pháp nền tảng, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của người dân.
Từ kinh nghiệm của những nước có mức sinh thấp kéo dài như Nhật Bản, Hàn Quốc, ông chỉ ra nhiều quốc gia đã chi rất lớn để khuyến khích kết hôn, sinh con nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Theo ông, nguyên nhân là người trẻ vẫn phải đối mặt với hàng loạt rào cản: thu nhập không đủ nuôi 2 con, giá nhà quá cao, thiếu trường mầm non công lập, bất bình đẳng giới trong việc nhà và môi trường lao động chưa thân thiện với phụ nữ có con.
Ở chiều ngược lại, tại Indonesia, khi lo ngại mức sinh ở các đô thị lớn như Jakarta đã xuống 1,8 và có nguy cơ giảm sâu thì Indonesia bắt đầu triển khai hàng loạt chính sách thân thiện với gia đình.
Indonesia đã phát triển 3.700 trung tâm gia đình bền vững để tư vấn làm cha mẹ, khuyến khích người cha chia sẻ chăm con và việc nhà, hỗ trợ bữa ăn miễn phí cho trẻ nhỏ và học sinh, đơn giản hóa thủ tục tiếp cận chính sách gia đình… Đồng thời, thúc đẩy chương trình xây 3 triệu căn nhà mỗi năm để giảm áp lực nhà ở cho người trẻ.
Từ những kinh nghiệm đó, giáo sư Nhân cho rằng muốn thay đổi mức sinh một cách bền vững thì không thể chỉ dừng ở hỗ trợ ngắn hạn, mà phải tạo được nền tảng sống đủ vững cho người trẻ: thu nhập đủ sống, nhà ở phù hợp, dịch vụ giữ trẻ, an sinh y tế - xã hội và môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Ngày 12.5, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Phòng Cảnh sát hình sự - PC02) Công an TP.HCM cho biết vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam Nguyễn Thị Uyên Phương, Trần Thị Thùy Trang và Nguyễn Thị Hạnh (cùng ở thành phố Đà Nẵng), để điều tra về hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.
Hạnh, Trang, Phương (từ trái qua) khi bị bắt
ẢNH: CÔNG AN CUNG CẤP
Theo điều tra ban đầu, vụ việc bắt nguồn từ đơn tố cáo của bà N.T.T.T (ở phường Tây Thạnh, TP.HCM) về việc bị một nhóm người ép trả lãi suất vượt quá quy định pháp luật trong quá trình tham gia các dây hụi trực tuyến.
Vào cuộc xác minh, công an xác định Phương và Hạnh chuyên tổ chức các dây hụi online trên ứng dụng Zalo. Nhóm này điều hành hàng loạt dây hụi ngày, tuần và tháng với sự tham gia của nhiều người từ khắp các tỉnh, thành. Mỗi dây hụi có từ 10 - 15 thành viên, số tiền góp dao động từ 600.000 đồng đến 100 triệu đồng.
Thủ đoạn của các đối tượng là chờ đến khi hụi viên gặp khó khăn tài chính, không có khả năng đóng hụi hoặc cần tiền đóng "hụi chết". Lúc này, Phương và đồng bọn sẽ chủ động tiếp cận, dẫn dắt hụi viên vay tiền để duy trì chân hụi. Thực chất, đây là cái bẫy "tín dụng đen" với lãi suất lên đến 1%/ngày (tương đương 365%/năm).
Kết quả điều tra xác định: Trần Thị Thùy Trang cho bà T. vay 13 lần, thu lợi bất chính khoảng 436 triệu đồng. Nguyễn Thị Hạnh cho bà T. vay 7 lần, thu lợi bất chính khoảng 891 triệu đồng. Nguyễn Thị Uyên Phương cho bà T. vay 11 lần, thu lợi bất chính hơn 138 triệu đồng.
Mở rộng điều tra, cơ quan chức năng phát hiện Phương còn thực hiện 37 giao dịch cho vay với lãi suất "cắt cổ" tương tự đối với bà N.H.A.N (ở thành phố Huế), thu lợi khoảng 150 triệu đồng. Tổng số tiền nhóm này trục lợi từ các nạn nhân lên đến hàng tỉ đồng.
Cơ quan điều tra xác định hành vi của các bị can đã đủ yếu tố cấu thành tội "cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự" theo khoản 2 điều 201 bộ luật Hình sự.
Công an TP.HCM khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng khi tham gia các hình thức hụi, họ, biêu, phường trên không gian mạng. Thực tế cho thấy, nhiều đối tượng đã biến tướng hình thức này để dụ dỗ, ép buộc người tham gia rơi vào vòng xoáy nợ nần không lối thoát.
Người dân tuyệt đối không vay tiền từ các cá nhân, hội nhóm hoạt động không rõ ràng trên mạng xã hội. Mọi hành vi tổ chức hụi biến tướng để trục lợi và cho vay lãi nặng sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật.
Ngày 9/5, lãnh đạo xã Quỳnh Anh cho biết chưa xác định được chủ nuôi do con chó đã bị người dân đánh chết sau khi tấn công hàng loạt người dân.
Sáng cùng ngày, con chó chạy qua các thôn Minh Tân, Văn Thơ, Phú Thịnh và Hợp Công ở xã Quỳnh Anh, liên tục lao vào cắn người đi đường. Các nạn nhân không kịp phản ứng hoặc bỏ chạy nên bị cắn vào tay, chân với nhiều mức độ thương tích khác nhau. Người dân sau đó bao vây, dùng gậy đánh chết con vật.
Một phụ nữ 43 tuổi phải khâu 4 mũi tại trạm y tế. Một người khác bị cắn lộ xương, phải nhập viện điều trị. Tất cả nạn nhân đã được xử lý vết thương và tiêm vaccine phòng dại.
Chính quyền địa phương khuyến cáo người dân tiêm vaccine phòng dại cho vật nuôi, quản lý chặt chó mèo, không thả rông và thông báo cơ quan chức năng khi phát hiện động vật có dấu hiệu nguy hiểm.
Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nghệ An, toàn tỉnh hiện có hơn 500.000 con chó nuôi tại hộ gia đình nhưng tỷ lệ tiêm phòng chỉ đạt khoảng 20-25%. Phần lớn chó vẫn bị thả rông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và lây lan bệnh dại.
Gần đây liên tiếp xảy ra các vụ chó tấn công người. Ngày 3/4, ông Đặng Hữu Quyết, 83 tuổi, ở Hà Tĩnh, tử vong sau khi bị chó cắn lúc cho ăn. Ngày 15/4, ba phụ nữ ở phường Vinh Lộc, Nghệ An, bị chó lạ tấn công khi tập thể dục, hai người phải nhập viện khâu vết thương.
Theo Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 70-90 ca tử vong do bệnh dại, chủ yếu ở khu vực nông thôn, miền núi. Bệnh gần như không thể cứu chữa khi phát bệnh nhưng có thể phòng ngừa bằng tiêm vaccine kịp thời.
