Giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM bác bỏ quan điểm cho rằng phụ nữ TP.HCM nói riêng, phụ nữ Việt Nam nói chung “lười sinh con”. Ông cho rằng đây là cách nhìn lệch bản chất, quy trách nhiệm cho phụ nữ thay vì nhìn thẳng vào những rào cản kinh tế – xã hội đang chi phối quyết định sinh con.
Ông nhận định phụ nữ hôm nay không quay lưng với thiên chức làm mẹ. Họ chỉ đang cân nhắc rất thực tế giữa khát vọng có con với áp lực cơm áo, nhà ở, công việc và chi phí nuôi dạy con: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
Ông Nhân nhấn mạnh mức sinh thấp không phải do phụ nữ “lười sinh con”, mà vì nhiều gia đình chưa có đủ điều kiện tối thiểu để sinh và nuôi con tử tế.
Khi người lao động chưa có mức lương đủ sống – tức mức lương thấp nhất cho phép một gia đình có 2 người đi làm có thể nuôi 2 vợ chồng và 2 con đàng hoàng, cho con đi học đến 18 tuổi và học được một nghề – thì việc họ không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con là điều dễ hiểu.
Ông phân tích, ở nhiều nước, chỉ khoảng 55 – 65% lao động đạt mức lương bằng hoặc cao hơn lương đủ sống; còn lại 35 – 45% ở dưới ngưỡng này. Với nhóm thu nhập đó, chuyện sinh và nuôi đủ hai con đến 18 tuổi gần như vượt quá khả năng. Khi thu nhập không theo kịp chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt, lựa chọn trì hoãn sinh con hoặc không sinh thêm không phải là sự ích kỷ, mà là một tính toán hợp lý.
Theo ông Nhân, phụ nữ còn bị ràng buộc bởi bất bình đẳng giới: thời gian làm việc kéo dài, gánh nặng việc nhà và chăm con vẫn chủ yếu dồn lên vai phụ nữ. Cùng với đó là nỗi lo việc làm bấp bênh, thu nhập tăng chậm, kết hôn muộn, sinh con muộn và môi trường lao động ở nhiều nơi chưa thật sự thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Dẫn lại khảo sát tại Nhật Bản, ông Nhân cho biết khi hôn nhân và sinh con đi kèm gánh nặng việc nhà, chăm con, chăm sóc cha mẹ lớn tuổi và nguy cơ ảnh hưởng con đường nghề nghiệp, nhiều phụ nữ sẽ suy giảm động lực kết hôn, sinh con. Bản chất của hiện tượng ấy không phải là “lười sinh con”, mà là phản ứng trước những áp lực xã hội và bất bình đẳng giới tích tụ trong thời gian dài.
Từ những phân tích đó, ông Nhân nhấn mạnh, đừng hỏi vì sao phụ nữ “lười sinh con”, mà phải hỏi vì sao xã hội vẫn chưa tạo đủ điều kiện để họ yên tâm sinh con.
Giáo sư Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, nếu không giải được bài toán thu nhập thì rất khó kỳ vọng người dân sinh đủ 2 con, dù có thêm nhiều biện pháp hỗ trợ khác.
Ông phân tích, năm 2023, lương tối thiểu ở TP.HCM khoảng 4,96 triệu đồng/tháng; lương đủ sống khoảng 10 triệu đồng/tháng – tức cao gấp 2,14 lần lương tối thiểu. Khoảng cách này cho thấy mức lương sàn hiện nay về cơ bản chỉ đủ để một người lao động tự nuôi bản thân, không thể nuôi con cái.
Ông nhận định, muốn một gia đình đạt mức sinh thay thế (tức sinh đủ 2 con) thì mỗi người đi làm phải đạt mức lương đủ sống, nghĩa là một cặp vợ chồng cần tổng thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng mới có cơ sở nuôi 2 con đến tuổi trưởng thành.
Để làm rõ vai trò của tiền lương, giáo sư dẫn số liệu tuyển dụng tại TP.HCM giai đoạn 2021 – 2024. Phần lớn việc làm vẫn tập trung ở nhóm thu nhập thấp, trong khi số vị trí có thu nhập cao chiếm tỷ lệ không nhiều. Từ mặt bằng lương đó, ông ước tính số con bình quân mà lực lượng lao động này có thể sinh và nuôi chỉ khoảng 1,4 – 1,45 con.
Đáng chú ý, mức sinh thực tế của TP.HCM từ 2021 – 2024 cũng chỉ quanh ngưỡng 1,4 con/phụ nữ. Theo ông Nhân, sự trùng khớp này cho thấy rất rõ: khi thu nhập chưa đạt mức lương đủ sống cho một gia đình 4 người, thì mức sinh của địa phương rất khó tăng.
Bên cạnh đó, giáo sư cho biết TP.HCM đang nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp. Theo đó, thành phố đã triển khai chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi; đồng thời hỗ trợ 2 triệu đồng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người sống tại xã đảo khi thực hiện tầm soát trước sinh và sơ sinh.
Theo ông, đây là sự khích lệ cần thiết. Tuy vậy, để cải thiện mức sinh một cách bền vững, cần đồng thời tiếp tục hoàn thiện các giải pháp nền tảng, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của người dân.
Từ kinh nghiệm của những nước có mức sinh thấp kéo dài như Nhật Bản, Hàn Quốc, ông chỉ ra nhiều quốc gia đã chi rất lớn để khuyến khích kết hôn, sinh con nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Theo ông, nguyên nhân là người trẻ vẫn phải đối mặt với hàng loạt rào cản: thu nhập không đủ nuôi 2 con, giá nhà quá cao, thiếu trường mầm non công lập, bất bình đẳng giới trong việc nhà và môi trường lao động chưa thân thiện với phụ nữ có con.
Ở chiều ngược lại, tại Indonesia, khi lo ngại mức sinh ở các đô thị lớn như Jakarta đã xuống 1,8 và có nguy cơ giảm sâu thì Indonesia bắt đầu triển khai hàng loạt chính sách thân thiện với gia đình.
Indonesia đã phát triển 3.700 trung tâm gia đình bền vững để tư vấn làm cha mẹ, khuyến khích người cha chia sẻ chăm con và việc nhà, hỗ trợ bữa ăn miễn phí cho trẻ nhỏ và học sinh, đơn giản hóa thủ tục tiếp cận chính sách gia đình… Đồng thời, thúc đẩy chương trình xây 3 triệu căn nhà mỗi năm để giảm áp lực nhà ở cho người trẻ.
Từ những kinh nghiệm đó, giáo sư Nhân cho rằng muốn thay đổi mức sinh một cách bền vững thì không thể chỉ dừng ở hỗ trợ ngắn hạn, mà phải tạo được nền tảng sống đủ vững cho người trẻ: thu nhập đủ sống, nhà ở phù hợp, dịch vụ giữ trẻ, an sinh y tế – xã hội và môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Tuyến đường dài 37 km nối Abyei và Agok vừa được Đội công binh số 4 bàn giao cho chính quyền địa phương Abyei, khu vực Phái bộ UNISFA, sau gần ba tháng thi công.
Dự án sử dụng hơn 300.000 m3 đất đào đắp và khoảng 31.700 m3 vật liệu cấp phối. Mặt đường rộng 10-14 m, phù hợp với điều kiện địa chất đặc trưng của khu vực, nơi lớp đất sét đen khiến giao thông thường xuyên bị gián đoạn vào mùa mưa.
Quá trình thi công diễn ra trong môi trường khô nóng, nhiều bụi và gió mạnh. Lực lượng công binh phải làm việc liên tục từ sáng sớm, đồng thời duy trì phối hợp hậu cần với các đơn vị trong phái bộ để đảm bảo tiến độ.
Đại diện UNISFA cho biết việc hoàn thành tuyến đường trước mùa mưa giúp duy trì khả năng cơ động của lực lượng gìn giữ hòa bình và giảm rủi ro gián đoạn giao thông tại khu vực. Chính quyền Abyei đánh giá tuyến đường mới cải thiện kết nối giữa các khu dân cư, hỗ trợ vận chuyển hàng hóa và tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Trước đó, nhiều đoạn đường xuống cấp khiến việc đi lại phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết.
Lãnh đạo phái bộ nhận định đây là một trong những dự án hạ tầng có quy mô lớn tại khu vực kể từ khi UNISFA được thành lập năm 2011. "Việc hoàn thành tuyến đường trước mùa mưa giúp cải thiện điều kiện dân sinh và nâng cao năng lực bảo đảm hậu cần cho phái bộ", đại diện Phái bộ UNISFA nói.
Trong lễ bàn giao, chính quyền Abyei gửi thư ghi nhận đóng góp của lực lượng công binh Việt Nam. Đây là lần thứ hai đơn vị nhận được đánh giá tích cực từ địa phương trong thời gian thực hiện nhiệm vụ. Ngoài tuyến đường này, đơn vị còn tham gia sửa chữa cầu và cải tạo một số tuyến giao thông khác phục vụ cả nhu cầu dân sinh và hoạt động của phái bộ.
Song song với bàn giao công trình, công binh Việt Nam còn triển khai các hoạt động hỗ trợ cộng đồng như trao nhu yếu phẩm, đồ dùng học tập và cung cấp giường bệnh cho cơ sở y tế địa phương. Theo đại diện đơn vị, các hoạt động này nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt của người dân và bổ trợ cho nhiệm vụ gìn giữ hòa bình tại khu vực.
Abyei là vùng tranh chấp giữa Sudan và Nam Sudan. Việt Nam bắt đầu cử lực lượng công binh tham gia Phái bộ UNISFA từ tháng 5/2022. Đến tháng đầu năm 2026, hơn 1.200 lượt cán bộ, nhân viên Việt Nam đã tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình tại các phái bộ ở Trung Phi, Nam Sudan, Abyei và trụ sở Liên Hợp Quốc.
Bộ Xây dựng vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng.
Theo dự thảo, nhà ở riêng lẻ quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m2 sẽ được miễn phép xây dựng.
Công trình nhà ở riêng lẻ cần có giấy phép xây dựng nằm tại các khu vực có yêu cầu quản lý về quy hoạch hoặc kiến trúc, như khu chức năng, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung thành phố; khu chức năng, khu dân cư nông thôn, khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc.
Bộ Xây dựng cũng mở rộng thêm các công trình lớn được miễn giấy phép xây dựng gồm công trình xây dựng đặc thù; công trình trên đất quốc phòng, an ninh; công trình thuộc lĩnh vực điện lực theo quy định của Luật Điện lực; cảng hàng không và các hạng mục phục vụ bảo đảm bay. Ngoài ra, những công trình đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi cũng thuộc diện miễn giấy phép.
Một số công trình thuộc các dự án không do cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định cần phải xin giấy phép xây dựng, như công trình cấp III, cấp IV - nhóm có quy mô nhỏ, kỹ thuật không phức tạp và số lượng phát sinh trên thực tế không lớn.
Cơ quan này cũng làm rõ hơn phạm vi miễn phép đối với công trình ở khu vực nông thôn và trong các khu chức năng, xác định cụ thể loại công trình và khu vực áp dụng, nhằm thống nhất cách thực hiện giữa các địa phương.
Bộ Xây dựng cũng đề xuất rút ngắn thời gian cấp phép trong 7 ngày làm việc đối với công trình nhà ở riêng lẻ và trong 10 ngày làm việc đối với các công trình còn lại, giảm 50% thời gian so với quy định hiện hành.
Cơ quan tham mưu cũng đề xuất đơn giản hóa mạnh quy trình cấp giấy phép theo hướng thực hiện hoàn toàn trên môi trường số. Người dân có thể thực hiện thủ tục trực tuyến, thay vì kết hợp nộp trực tiếp như hiện nay. Hồ sơ cũng được rút gọn, người dân chỉ cần nộp một bộ hồ sơ điện tử, thay cho quy định hai bộ hồ sơ giấy.
Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã rà soát, đơn giản hóa nhiều nội dung liên quan cấp phép theo chỉ đạo của Thủ tướng tại Công điện 78 hồi tháng 5/2025. Bộ cho biết sẽ chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang quản lý trật tự xây dựng trong quá trình thi công.
Theo Luật Xây dựng năm 2025, nhà ở riêng lẻ chỉ được xem xét miễn giấy phép xây dựng khi thỏa mãn 3 nhóm điều kiện là công trình cấp IV hoặc nhà ở riêng lẻ có chiều cao dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m2 và công trình không nằm trong các khu vực có yêu cầu quản lý xây dựng đặc thù theo quy hoạch chung của thành phố hoặc địa phương. Luật Xây dựng có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Tổng liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam vừa công bố kết quả khảo sát nhanh lấy ý kiến rộng rãi đoàn viên, công chức, viên chức và người lao động về phương án bố trí ngày nghỉ bù để nghỉ lễ dịp Giỗ tổ Hùng Vương.
Đáng chú ý, trong khảo sát lần này, bên cạnh kết quả khoảng 62% người được hỏi ủng hộ phương án hoán đổi ngày nghỉ bù, câu chuyện hoán đổi ngày nghỉ cũng được đặt ra với các dịp lễ trong thời gian tới.
Theo Tổng LĐLĐ Việt Nam, theo Nghị quyết số 80-NQ/T.Ư của Bộ Chính trị, ngày 24.11.2026 sẽ là "Ngày Văn hóa Việt Nam" và được nghỉ hưởng nguyên lương. Do ngày này rơi vào thứ ba, nhiều người lao động đề xuất hoán đổi ngày làm việc thứ hai (23.11) sang làm bù vào thứ bảy tuần sau để tạo kỳ nghỉ liên tục 4 ngày (từ 21.11 - 24.11)
Tuy nhiên, đề xuất này cũng nhận được những ý kiến thận trọng. TS Bùi Sỹ Lợi, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội, bày tỏ quan điểm: "Việc tăng thêm ngày nghỉ lễ là cần thiết, song nếu hoán đổi ngày để người lao động đi làm vào ngày lễ, rồi lại nghỉ vào ngày đi làm có thể làm giảm ý nghĩa của ngày nghỉ theo quy định của pháp luật".
Tương tự với "Ngày Văn hóa Việt Nam", dự kiến trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI và có hiệu lực trong năm 2026. Ông Lợi cho rằng đối với một đất nước đang phát triển, việc nghỉ quá nhiều cũng tạo ra nhiều gián đoạn sản xuất và tạo áp lực cho doanh nghiệp. Việc hoán đổi chỉ nên thực hiện ở mức độ vừa phải.
Hiện đề xuất đưa ngày 24.11 trở thành ngày nghỉ lễ chính thức đang được hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét. Chính sách này nhằm tạo điều kiện để nhân dân nâng cao khả năng hưởng thụ văn hóa, khuyến khích đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo, góp phần lan tỏa lối sống văn hóa, văn minh trong toàn xã hội.
Trước đó, khi lấy ý kiến các bộ ngành về phương án nghỉ lễ dịp Quốc khánh 2.9, do 2 ngày nghỉ rơi vào thứ ba và thứ tư đầu tuần nên Bộ Nội vụ đề xuất hoán đổi từ ngày làm việc thứ hai (ngày 31.8) sang ngày nghỉ hằng tuần thứ bảy (ngày 22.8).
Từ thực tế lịch nghỉ của năm 2026, trong thời gian tới, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam, cho biết Tổng LĐLĐ Việt Nam đề xuất với cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng vẫn giữ nguyên tắc chung: "nghỉ bù ngày nghỉ hằng tuần vào ngày làm việc kế tiếp", nhưng đồng thời bổ sung cơ chế linh hoạt trong những trường hợp đặc biệt, khi các kỳ nghỉ lễ gần nhau như năm 2026.
Theo đó, có thể giao quyền cho Thủ tướng Chính phủ, trên cơ sở đề xuất của các bộ, ngành và ý kiến của tổ chức đại diện người lao động, xem xét, quyết định việc hoán đổi ngày nghỉ trước hoặc sau cho phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích của người lao động, doanh nghiệp và lợi ích chung của xã hội.
Nếu được thông qua số ngày nghỉ lễ chính thức trong năm sẽ tăng lên 12 ngày. Như vậy, trong năm 2026 sẽ có các kỳ nghỉ dài: tết Nguyên đán 9 ngày, giỗ tổ Hùng Vương 3 ngày, 30.4 -1.5 nghỉ 4, Quốc khánh nghỉ 5 ngày.
