“Rừng nghiến nguyên sinh nhân dân tự bảo vệ” – tấm biển xi măng phủ rêu mốc được người làng Đông Đằng, xã Bắc Sơn cắm cạnh sơ đồ mô tả vị trí, diện tích rừng của ngành nông nghiệp tỉnh Lạng Sơn lập từ nhiều năm trước.
Khu rừng nguyên sinh có 184 cây nghiến, đường kính 0,2-2,04 m tập trung trên núi đá vôi. Ngọn núi nằm trong hệ thống núi đá vôi cổ, cao trung bình 600 m, trải dài ôm trọn thung lũng Bắc Sơn. Dưới chân là Đông Đằng, làng người Tày gốc với 625 nhân khẩu quần tụ trong những nếp nhà sàn.
Toàn bộ 13,3 ha rừng nghiến đã được ngành chức năng quản lý, đánh số từ năm 2013. Nghiến thuộc nhóm IIA trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm theo phân loại của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trên thân cây nghiến lớn nhất rừng già chi chít nu gỗ, phần dị dạng hình thành trong quá trình cây sinh trưởng liên quan rối loạn hoặc tổn thương. Nu gỗ cứng, vân cuộn đẹp, thường bị săn lùng chế tác đồ mỹ nghệ hoặc vật phong thủy.
Trước khi được đánh số quản lý, khu rừng tồn tại hàng trăm năm cùng lịch sử lập làng. Những cây cổ thụ nguyên vẹn trước hết nhờ luật lệ vô hình nhưng nghiêm khắc của cộng đồng: không được mang ra khỏi rừng thứ gì, kể cả gỗ mục.
Trưởng thôn Dương Hữu Chung kể quy ước bắt nguồn từ nếp sống người Tày, khi những hộ dân đầu tiên đến khai khẩn, dựng nhà dưới chân núi. Người Tày biết cây nghiến có bộ rễ khỏe, sống ôm chặt lấy đá có thể ngăn xói lở. Chống sạt lở, đá lăn mùa mưa lũ, dân làng dặn nhau không được chặt cây hay mang lâm sản khỏi rừng.
Lời nhắc nhở dần hình thành các quy ước và được duy trì thông qua “hội hiếu”- thiết chế mạnh nhất của làng. Tổ chức hình thành từ nghi lễ truyền thống, chuyên lo tang ma, hiếu hỉ trong làng. Hội hiếu cho thấy đám ma không chỉ là việc riêng của mỗi nhà mà còn cần sự chia sẻ, giúp sức của thân tộc, bản làng.
Hội hiếu quy định không được chặt cây, mang sản vật ra khỏi rừng. Người vi phạm lần đầu phạt nhẹ nhất 500.000 đồng, bị nhắc nhở trước toàn thôn. Không có chuyện vi phạm đến lần thứ ba, bởi chỉ cần tái phạm lần hai, người đó sẽ bị dân làng họp bàn và khai trừ khỏi hội hiếu.
Mắc lỗi, người ta vẫn có thể sống ở làng, nhưng đám ma không có người khiêng quan tài, nhà có việc không còn ai giúp. Trên cả tiền bạc hay những quy định hành chính, điều khiến người dân e ngại nhất là bị loại khỏi hội hiếu, đồng nghĩa không còn nhận được tương trợ trong những việc hệ trọng của đời người.
Đông Đằng có 138 hộ. Trưởng thôn xòe tay đếm một người Dao, hai người Nùng, 5 người Kinh, còn lại là người Tày – tất cả đều mang họ Dương. Người nơi khác đến thường thắc mắc quan hệ huyết thống, nhưng thực tế họ thuộc nhiều nhánh: Dương Thần, Dương Thời, Dương Văn, Dương Đình, Dương Hữu…
Theo luật, sau ba đời có thể kết hôn. Nhưng người Tày ở đây nói “chín đời cũng không lấy” vì người già ngại xưng hô lộn xộn. Sống dựa vào đồng tộc, làng bản, nỗi sợ bị tách khỏi cộng đồng khiến mỗi người đều tuân thủ quy ước chung.
“Có dân thì thành làng bản. Nhưng rừng có trước làng. Muốn an cư thì phải giữ rừng. Lời dặn của cha ông truyền đời và tất cả thành viên trong làng đều tự nguyện tuân theo”, trưởng thôn 9X kết luận.
Những quy ước hội hiếu nơi này thường trở thành “bản lề” giúp cộng đồng gìn giữ phong tục, xây dựng đời sống văn hóa. Trưởng hội thường là người cao tuổi, có uy tín, do người dân trực tiếp bình bầu. Việc lớn nhỏ của Đông Đằng thường đưa ra tổ chức này bàn bạc, lắng nghe ý kiến người dân trước khi lên các cấp chính quyền.
Một phần điều lệ hội hiếu sau này được đưa vào hương ước thôn Đông Đằng, quy định tất cả người dân có trách nhiệm bảo vệ rừng, không chặt cây đốt phá, khai thác trái phép, không săn bẫy động vật. Các hộ không phát rừng làm nương rẫy và có biện pháp chủ động phòng chống cháy rừng mùa khô. Cuối năm họp tổng kết, 138 gia đình đều ký cam kết bảo vệ rừng.
“Người lạ gần như không thể tiếp cận để phá hoại rừng hay trộm cây”, chị Dương Thị Khuyên, người dân cho biết. Bởi muốn vào rừng phải đi qua làng, nhà dân ở sát chân núi sẽ lập tức báo tin khi phát hiện người lạ lên rừng.
Trong ký ức chung của dân làng, trường hợp duy nhất vi phạm là người dân lấy củi ở lối khác rồi ngược sang rừng này. Người dân phát hiện lập tức báo thành viên hội hiếu lên kiểm tra. Người vi phạm dù không cố ý vẫn tự nguyện ký biên bản và nộp phạt 500.000 đồng. Khoản tiền được sung quỹ dùng cho việc chung.
Người Đông Đằng bền bỉ tuân thủ lệ làng một phần xuất phát từ niềm tin tín ngưỡng khi thờ Ông Đuôi – vị thần đại diện cho núi rừng. Dưới gốc đa cổ thụ ngay cửa rừng vẫn còn dấu tích phiến đá lớn nguyên khối khắc dòng chữ cổ chưa được giải nghĩa, trên đặt bát hương cũng tạc từ đá. Người lớn trong làng dặn trẻ nhỏ không được trèo lên phiến đá, không vệ sinh hay nói bậy tại khu vực này. Niềm tin càng được củng cố qua một số lần chứng kiến người xâm phạm “ngẩn ngơ như ma nhập”, gia đình phải mang đồ lễ vào cúng tạ lỗi thần linh.
Nhưng nỗi lo đôi lúc không đến từ con người mà còn từ những biến đổi bất thường của tự nhiên. Năm 2020, người dân phát hiện kén sâu giăng như tơ nhện trắng vườn nhà. Vào rừng kiểm tra, họ thấy loài thân như sâu róm, răng đỏ sắc như cưa, ăn trụi lá nghiến. Ngành chức năng phải cấp thuốc sinh học, cho máy móc về phun ba ngày mới kiểm soát được.
Rừng che chở cho làng, chống xói lở, trải dài ôm trọn thung lũng Bắc Sơn. Dưới chân là đồng ruộng ven suối với những nếp nhà sàn của các làng Đông Đằng, Trí Yên, Quỳnh Sơn – nơi vừa được công nhận là Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025.
Trưởng thôn cho biết trong kế hoạch phát triển du lịch, địa phương sẽ thiết kế tuyến đường từ chân núi để tham quan rừng nghiến nguyên sinh. Song nguyên tắc cốt lõi là rừng phải được giữ nguyên trạng như cách mà các thế hệ trước đã làm. Với mức thu nhập bình quân đầu người 56 triệu đồng mỗi năm chủ yếu từ trồng thuốc lá, hoa màu, cây ăn quả, anh Chung kỳ vọng người dân có thể làm giàu trên chính quê hương mình từ thành quả của bảo vệ rừng.
Không riêng cây nghiến, người dân Đông Đằng được giao khoán bảo vệ tổng cộng 427 ha rừng thuộc Khu bảo tồn Bắc Sơn. Một số khoảnh rừng không có nghiến vẫn đa dạng các loài lý, bông, vàng tâm sinh trưởng. Biết địa chất núi đá vôi hợp cho loài sinh trưởng, người dân đôi lúc sẽ đưa cây con mọc sát chân núi lên trồng trong rừng. Sinh trưởng chậm, nhiều thân nghiến bằng ngón út sau vài chục năm mới lớn bằng cổ tay. Ven bìa rừng, một vài cây mọc thẳng thắp thành hàng rào tự nhiên, ngăn cách rừng với khu dân cư.
Tổ tuần tra bảo vệ rừng được thành lập bảy năm trước, ngoài lực lượng chuyên trách còn có trai tráng thôn Đông Đằng. Họ tuần tra định kỳ mỗi tháng một lần, tăng tần suất vào mùa khô. Mỗi chuyến đi các thành viên mang cơm nắm, dụng cụ, luồn lách kiểm tra từng gốc nghiến, chụp ảnh và báo cáo hiện trạng về trung tâm quản lý. Điểm nghỉ chân ưa thích của cả đội là dưới tán đại thụ đường kính thân 2,04 m, mọc đầy nu gỗ và phong lan rừng. Sau mỗi chuyến tuần tra, kinh phí hỗ trợ mỗi thành viên nhận được là 200.000 đồng.
“Kể cả khi không có tiền, người dân nơi này đã giữ rừng từ nhiều đời trước và sẽ tiếp tục giữ cho những đời sau”, anh Chung nói, tự hào về truyền thống quê mình, ngôi làng người Tày cũng là nôi cách mạng của đội du kích Bắc Sơn.
Ngày 23.4, UBND tỉnh Đồng Nai cho biết vừa có văn bản chỉ đạo các sở, ngành, địa phương sắp xếp, quản lý, xử lý và khai thác tài sản công sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, bảo đảm hoàn thành mục tiêu xử lý dứt điểm tài sản công dôi dư trong quý 2/2026.
Theo đó, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai yêu cầu thủ trưởng các sở, ban, ngành và Chủ tịch UBND các xã, phường trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thực hiện việc sắp xếp, quản lý, xử lý tài sản công thuộc phạm vi quản lý, chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh về kết quả thực hiện.
Các cơ quan, đơn vị, địa phương cần xác định việc xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư là nhiệm vụ trọng tâm, bảo đảm tài sản công được quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, không để xảy ra tình trạng bỏ trống, xuống cấp, lấn chiếm, thất thoát, lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích.
Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư, khẩn trương hoàn thành việc chuyển giao về địa phương quản lý hoặc lập, trình phương án khai thác, xử lý theo đúng quy định.
Đối với phần diện tích vượt định mức cần rà soát, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu.
Đồng thời, hoàn thiện hồ sơ pháp lý đối với các trường hợp đã tạm bàn giao, tiếp nhận tài sản, khẩn trương hoàn tất thủ tục trình cấp có thẩm quyền quyết định.
UBND tỉnh Đồng Nai cũng giao Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các đơn vị, địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện các thủ tục về đất đai, quy hoạch.
Tổ chức giao đất, cho thuê đất và giải quyết các thủ tục hành chính về đất đai... đảm bảo tiến độ theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí.
Trước đó, UBND tỉnh Đồng Nai cũng có văn bản triển khai thực hiện Công điện số 19/CĐ-TTg ngày 16.2.2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả sắp xếp, xử lý, khai thác tài sản công.
Đáng chú ý, tỉnh Đồng Nai cũng đề nghị đối với các cơ sở nhà, đất đã được cơ quan, người có thẩm quyền phê duyệt phương án xử lý, khai thác thì khẩn trương hoàn thành việc xử lý tài sản hoặc đưa tài sản vào khai thác theo phương án đã được phê duyệt.
Đối với các cơ sở nhà, đất chưa được phê duyệt phương án xử lý, khai thác thì khẩn trương xây dựng phương án, báo cáo cơ quan, người có thẩm quyền phê duyệt làm cơ sở tổ chức thực hiện.
Những tài sản dôi dư còn sử dụng được thì điều chuyển ngay cho các cơ quan, tổ chức, đơn vị còn thiếu tài sản để sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm chi ngân sách.
Đối với tài sản hư hỏng, không còn sử dụng được hoặc không có cơ quan, tổ chức, đơn vị có nhu cầu tiếp nhận thì khẩn trương thanh lý, thu tiền nộp ngân sách.
Ngày 22.4, thông tin từ Công an tỉnh Quảng Ninh cho biết, đơn vị vừa ra quyết định khởi tố 2 đối tượng để điều tra về hành vi sản xuất dấm giả.
Trước đó, qua công tác trinh sát, Phòng Cảnh sát kinh tế phát hiện Công ty TNHH MTV Tuấn Hằng (P.Quang Hanh) có dấu hiệu sản xuất dấm giả với quy mô lớn. Sản phẩm "Dấm nếp ủ men từ gạo" được đưa ra thị trường với số lượng lớn nhưng không đúng quy trình sản xuất truyền thống.
Kiểm tra đột xuất tại doanh nghiệp, cơ quan công an bắt quả tang Phạm Thanh Tuấn (41 tuổi) đang sử dụng a xít acetic pha loãng với nước máy theo tỷ lệ 6 lít a xít/200 lít nước để sản xuất dấm giả, thay vì phương pháp lên men tự nhiên.
Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ 1.794 chai dấm (loại 450 ml), tương đương hơn 807 lít, cùng 2 can a xít acetic và nhiều thiết bị, tem nhãn phục vụ sản xuất.
Mở rộng điều tra, cơ quan công an xác định bà Vũ Thị Dung (66 tuổi - mẹ của Tuấn), là người thành lập công ty và trực tiếp tham gia sản xuất dấm giả từ năm 2018.
Dù đã dừng hoạt động một thời gian, bà Dung vẫn tiếp tay cho con trai tiếp tục sử dụng hóa chất để sản xuất và tiêu thụ dấm giả nhằm thu lợi.
Theo cơ quan chức năng, việc sản xuất dấm giả bằng a xít acetic tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe, có thể gây ngộ độc, rối loạn thần kinh, thậm chí tăng nguy cơ ung thư nếu sử dụng lâu dài.
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Ninh đã ra lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp, khởi tố vụ án "sản xuất hàng giả là lương thực, thực phẩm", đồng thời khởi tố bị can đối với Phạm Thanh Tuấn và Vũ Thị Dung.
Chiều 9.4, Tổng LĐLĐ Việt Nam đã công bố kết quả khảo sát nhanh lấy ý kiến rộng rãi đoàn viên, công chức, viên chức và người lao động về phương án bố trí ngày nghỉ bù để nghỉ lễ dịp Giỗ tổ Hùng Vương.
Chia sẻ với Thanh Niên, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam, cho biết trên cơ sở nắm bắt tình hình thực tiễn và tổng hợp ý kiến từ các cấp công đoàn, doanh nghiệp và người lao động, ngày 8.4, Tổng LĐLĐ Việt Nam đã lấy ý kiến công đoàn viên, công chức, viên chức, người lao động trên trang Fanpage Công đoàn Việt Nam theo các phương án: không hoán đổi; đổi ngày 27.4 sang ngày 29.4; đổi ngày 27.4 sang 2.5; phương án khác.
Chỉ sau chưa đầy 24 giờ, đến 7 giờ sáng 9.4, khảo sát đã thu hút hơn 70.000 ý kiến tham gia. Kết quả cho thấy, khoảng 62% người được hỏi ủng hộ phương án hoán đổi ngày nghỉ bù, trong đó 47,04% bày tỏ "rất mong muốn" và 14,82% "mong muốn". Điều này cho thấy phần lớn người lao động có nhu cầu rõ rệt về việc kéo dài kỳ nghỉ thay vì nghỉ ngắt quãng.
Theo nhiều ý kiến, việc nghỉ liền mạch giúp người lao động có thêm thời gian nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe sau thời gian làm việc liên tục. Đồng thời, đây cũng là dịp để chăm lo đời sống gia đình, đặc biệt với những người làm việc xa quê có thể sắp xếp thời gian về thăm người thân.
Ông Hiểu cho hay, hiện quy định tại khoản 3 điều 111 bộ luật Lao động 2019 nêu rõ: nếu ngày nghỉ hằng tuần trùng với ngày nghỉ lễ, tết thì người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Chính quy định này là cơ sở khiến việc hoán đổi ngày nghỉ chưa được áp dụng linh hoạt trong nhiều năm qua.
"Đây cũng là lý do mà đến nay Tổng LĐLĐ Việt Nam vẫn chưa có văn bản kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền về việc nghiên cứu hoán đổi ngày nghỉ bù", ông Hiểu nói.
Tuy nhiên, trong năm 2026, ngày Giỗ tổ Hùng Vương (10.3 âm lịch, tức ngày 26.4) lại diễn ra rất gần kỳ nghỉ lễ 30.4 và 1.5, chỉ cách nhau 2 ngày làm việc. Khi không hoán đổi ngày nghỉ bù hợp lý thì kỳ nghỉ của người lao động sẽ bị chia ra thành nhiều ngày nghỉ ngắn xen kẽ với ngày đi làm.
Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn nhằm hài hòa giữa quy định pháp luật và nhu cầu chính đáng của người lao động. Việc bố trí kỳ nghỉ kéo dài không chỉ có ý nghĩa đối với việc phục hồi sức khỏe, tinh thần, kết nối tình cảm gia đình của người lao động mà còn góp phần kích cầu tiêu dùng, du lịch, qua đó có tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội
Từ thực tiễn trên, ông Ngọ Duy Hiểu cho biết: "Tổng LĐLĐ Việt Nam đề xuất với cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng vẫn giữ nguyên tắc chung: "nghỉ bù ngày nghỉ hằng tuần vào ngày làm việc kế tiếp", nhưng đồng thời bổ sung cơ chế linh hoạt trong những trường hợp đặc biệt, khi các kỳ nghỉ lễ gần nhau như năm 2026".
Theo đó, có thể giao quyền cho Thủ tướng Chính phủ, trên cơ sở đề xuất của các bộ, ngành và ý kiến của tổ chức đại diện người lao động, xem xét, quyết định việc hoán đổi ngày nghỉ trước hoặc sau cho phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích của người lao động, doanh nghiệp và lợi ích chung của xã hội.
Không chỉ riêng dịp nghỉ lễ Giỗ tổ Hùng Vương, theo Tổng LĐLĐ Việt Nam, câu chuyện hoán đổi ngày nghỉ cũng được đặt ra với các dịp nghỉ lễ trong thời gian tới. Theo Nghị quyết số 80-NQ/T.Ư của Bộ Chính trị, ngày 24.11.2026 sẽ là "Ngày Văn hóa Việt Nam" và được nghỉ hưởng nguyên lương. Do ngày này rơi vào thứ ba, nhiều người lao động đề xuất hoán đổi ngày làm việc thứ ba (23.11) sang làm bù vào thứ bảy tuần sau để tạo kỳ nghỉ liên tục 4 ngày.
Đề xuất này tiếp tục cho thấy xu hướng chung: người lao động ngày càng quan tâm đến chất lượng thời gian nghỉ, thay vì chỉ số lượng ngày nghỉ. Một kỳ nghỉ hợp lý, liền mạch không chỉ giúp tái tạo năng lượng mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong thời gian tới, ông Ngọ Duy Hiểu cho biết, công đoàn sẽ tiếp tục tổng hợp ý kiến từ cơ sở, phối hợp với các cơ quan liên quan để kiến nghị hoàn thiện chính sách. Mục tiêu là xây dựng hệ thống quy định phù hợp hơn với thực tiễn đời sống lao động, góp phần nâng cao phúc lợi và duy trì quan hệ lao động ổn định trong bối cảnh mới.
Theo các chuyên gia, thực tế các kỳ nghỉ lễ trong năm 2026 cũng đặt ra yêu cầu cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn trong tổ chức lịch nghỉ. Việc bố trí kỳ nghỉ liên tục, thay vì ngắt quãng không chỉ mang lại lợi ích cho người lao động mà còn tạo hiệu ứng tích cực cho nền kinh tế. Các ngành dịch vụ, du lịch, vận tải thường ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong những dịp nghỉ dài ngày.
