Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/5 đến Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên trong nhiệm kỳ hai. Tiêu điểm của sự kiện là cuộc hội đàm giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sáng 14/5, cuộc gặp trực tiếp thứ hai giữa hai lãnh đạo trong hơn 6 tháng.
WSJ dẫn nguồn thạo tin nói ông Trump và ông Tập nhiều năm qua vẫn trao đổi thư nhằm xây dựng quan hệ cá nhân. Mối quan hệ này sẽ đối mặt thử thách tại cuộc gặp thượng đỉnh, khi hai lãnh đạo thảo luận hàng loạt vấn đề là nguồn cơn căng thẳng song phương như thuế quan, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản chiến lược và chiến sự Iran.
“Ông Trump và ông Tập nhìn chung đều muốn ổn định, đồng thời coi thương mại và đầu tư là kênh hiệu quả nhất để đạt điều đó trong ngắn hạn”, Elizabeth Economy, cựu cố vấn về Trung Quốc trong chính quyền Joe Biden, nói. Tuy nhiên, đằng sau những thông điệp ngoại giao, lãnh đạo hai siêu cường thế giới đều có kỳ vọng riêng của mình.
Một trong những ưu tiên đối ngoại lớn nhất của Tổng thống Trump hiện nay là chiến sự Iran, bởi cuộc xung đột kéo dài hơn hai tháng qua đang gây áp lực lên kinh tế toàn cầu cũng như nước Mỹ, đe dọa vị thế đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.
Trong cuộc hội đàm, ông Trump nhiều khả năng sẽ đề xuất ông Tập sử dụng ảnh hưởng với Iran để thúc đẩy hòa đàm và hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh đang bị Iran và Mỹ phong tỏa.
Lãnh đạo Mỹ có thể thuyết phục rằng Trung Quốc cũng có lợi nếu tuyến hàng hải này thông suốt, bởi khủng hoảng năng lượng kéo dài sẽ khiến kinh tế thế giới suy thoái, ảnh hưởng tới xuất khẩu của nước này.
Dù vậy, Trung Quốc đến nay vẫn tương đối thận trọng trong vấn đề này. Bắc Kinh tránh can dự trực tiếp vào cuộc chiến mà họ cho là Washington phải tự giải quyết, đồng thời không muốn bị kéo sâu vào xung đột ở Trung Đông.
Ngay trước chuyến thăm của ông Trump, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tới Bắc Kinh, động thái được đánh giá là nhằm thể hiện sức ảnh hưởng từ Trung Quốc đến Iran. Trung Quốc hiện là đối tác kinh tế quan trọng của Iran, mua lượng lớn dầu từ nước này.
“Vấn đề Iran thực tế lại có lợi cho Trung Quốc”, Li Daokui, nhà kinh tế học Đại học Thanh Hoa, nhận định. Bởi vậy, trong cuộc hội đàm, ông Tập có thể tận dụng đòn bẩy với Iran để gây sức ép, buộc ông Trump nhượng bộ trong những vấn đề mà họ quan tâm hơn, đặc biệt liên quan đến Đài Loan.
Ngoài Iran, thương mại tiếp tục là chủ đề trọng tâm và Tổng thống Trump muốn Trung Quốc tăng mua hàng hóa Mỹ. Tuy nhiên, khác với trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Trung Quốc dường như đã tự tin hơn trong đối đầu thương mại với Mỹ.
Năm 2025, khi Mỹ áp thuế hơn 140% với hàng hóa Trung Quốc, Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm, nguồn nguyên liệu quan trọng với ngành quốc phòng và công nghệ của Washington.
Chiến sự Iran càng gia tăng lợi thế cho Trung Quốc, bởi kho dự trữ vũ khí Mỹ bị tiêu hao đáng kể, còn nhiều linh kiện quân sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng liên quan tới nền kinh tế số hai thế giới.
Washington cũng muốn thúc ép Bắc Kinh mạnh tay hơn với fentanyl. Chính quyền Tổng thống Trump từ lâu cáo buộc các công ty Trung Quốc bán tiền chất fentanyl cho các băng đảng Mexico sản xuất loại ma túy gây chết người này.
Politico dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết fentanyl sẽ là một trong những nội dung trọng tâm trong các cuộc họp kín giữa hai bên. Với ông Trump, việc thể hiện lập trường cứng rắn với Trung Quốc về fentanyl có ý nghĩa chính trị quan trọng với cử tri MAGA.
Tuy nhiên, đòn bẩy của ông chủ Nhà Trắng trong vấn đề này đã suy giảm sau khi Trung Quốc không nhượng bộ trước các đe dọa thuế quan từ Mỹ. Bắc Kinh hiện muốn được đưa ra khỏi “danh sách các quốc gia trung chuyển hoặc sản xuất ma túy bất hợp pháp” mà Bộ Ngoại giao Mỹ công bố hàng năm.
Phái đoàn Mỹ lần này còn có nhiều doanh nhân lớn góp mặt, như Elon Musk, phản ánh mong muốn của phía Mỹ trong thúc đẩy hợp tác kinh tế và đầu tư vào thị trường khổng lồ của Trung Quốc.
Trong khi Tổng thống Trump mong muốn đạt kết quả cụ thể, đột phá về kinh doanh, đầu tư, Chủ tịch Tập dường như muốn duy trì môi trường ổn định để Trung Quốc có thêm thời gian củng cố sức mạnh kinh tế và công nghệ.
Kinh tế Trung Quốc hiện đối mặt nhiều áp lực suy giảm, do đó, Bắc Kinh muốn tránh một cuộc đối đầu mới với Washington, có thể gây bất ổn cho tăng trưởng.
“Trung Quốc cần thêm thời gian và không gian để củng cố cho cuộc cạnh tranh trong tương lai”, theo Amanda Hsiao, nhà nghiên cứu tại Eurasia Group.
Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã thúc đẩy chiến lược “tự lực tự cường”, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. Sau hàng loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip từ Mỹ, các công ty Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển công nghệ nội địa và giảm phụ thuộc vào phương Tây.
Nhưng Bắc Kinh cũng sẵn sàng thể hiện lập trường cứng rắn với Washington. Khi Mỹ áp lệnh trừng phạt với một nhà máy lọc dầu Trung Quốc hồi tháng 4 vì mua dầu Iran, Bắc Kinh được cho là đã yêu cầu các doanh nghiệp không tuân thủ biện pháp này.
Với ông Tập, mục tiêu sâu xa hơn còn là định hình lại cách Mỹ nhìn nhận Trung Quốc.
“Nếu Tổng thống Mỹ là lãnh đạo của thế giới tự do và Chủ tịch Trung Quốc được xem là ngang hàng, điều đó có nghĩa ông Tập cũng phải là một lãnh đạo tầm cỡ toàn cầu”, bà Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, Mỹ, nói.
Giới phân tích nhận định Đài Loan tiếp tục là vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ song phương. Truyền thông Mỹ cho biết chính quyền ông Trump đã trì hoãn công bố gói bán vũ khí trị giá 13 tỷ USD cho Đài Loan nhằm tránh làm Trung Quốc phẫn nộ trước hội nghị thượng đỉnh.
Phát biểu hồi đầu tuần này, ông Trump để ngỏ khả năng thảo luận với ông Tập về vấn đề Mỹ bán vũ khí cho đảo Đài Loan. “Chủ tịch Tập muốn chúng tôi không làm vậy và tôi sẽ thảo luận điều đó”, ông nói với các phóng viên.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng hai bên khó đạt được bất kỳ thỏa thuận mang tính bước ngoặt nào về Đài Loan hoặc cấu trúc quan hệ song phương. Thay vào đó, kết quả thực tế hơn có thể chỉ là nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng và duy trì trạng thái ổn định trong ngắn hạn.
Với Tổng thống Trump, điều đó có thể giúp ông đạt thêm một số kết quả cụ thể về thương mại và đối ngoại nhằm hạ nhiệt áp lực từ dư luận trong nước với tình hình kinh tế và chiến sự Iran. Với Chủ tịch Tập, ổn định quan hệ với Washington sẽ giúp Trung Quốc tránh thêm cú sốc kinh tế và có thêm thời gian chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh lâu dài giữa hai siêu cường.
Và để tạo thuận lợi cho ổn định mối quan hệ như vậy, Trung Quốc có thể cam kết mua thêm máy bay Boeing, đậu nành và thịt bò Mỹ. “Với Trung Quốc, đây là cái giá hoàn toàn phù hợp để đổi lấy sự ổn định”, bà Hsiao nói.
Phát biểu với các phóng viên tại trụ sở KMT, đảng đối lập lớn nhất của Đài Loan, trước khi đến sân bay, bà Trịnh nói rằng bà đang thực hiện một "chuyến đi lịch sử vì hòa bình" nhưng thừa nhận một số người cảm thấy không thoải mái về chuyến đi của bà, theo Reuters.
"Nếu bạn thực sự yêu Đài Loan, bạn sẽ nắm bắt mọi cơ hội có thể, ngay cả cơ hội nhỏ nhất, để giữ cho Đài Loan không bị tàn phá bởi chiến tranh", bà Trịnh nhấn mạnh.
Trong chuyến thăm Trung Quốc 6 ngày này, bà Trịnh sẽ đến Thượng Hải, Nam Kinh và Bắc Kinh, nơi bà hy vọng sẽ gặp Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, theo AFP.
Trước chuyến đi, cơ quan chính sách hàng đầu của Đài Loan về Trung Quốc cảnh báo Bắc Kinh sẽ tìm cách "cắt đứt việc Đài Loan mua vũ khí từ Mỹ".
Trong khi đó, bà Trịnh khẳng định hồi tuần trước: "Chuyến đi này hoàn toàn vì hòa bình và ổn định eo biển, nên không liên quan gì đến việc mua sắm vũ khí hay các vấn đề khác".
Các nhà lập pháp Đài Loan đang bất đồng quan điểm về kế hoạch chi 1.250 tỉ Đài tệ (39 tỉ USD) cho phòng vệ do chính quyền đề xuất. Kế hoạch này đã bị đình trệ trong nhiều tháng tại viện lập pháp do phe đối lập kiểm soát.
Chuyến thăm nói trên sẽ đánh dấu bà Trịnh trở thành lãnh đạo đầu tiên của KMT đến thăm Trung Quốc sau một thập niên, theo AFP.
Vào năm 2016, lãnh đạo KMT khi đó là bà Hồng Tú Trụ đã đến Trung Quốc đại lục.
KMT ủng hộ quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc, nhưng bà Trịnh đã bị một số người phê bình, kể cả trong nội bộ đảng, chỉ trích là quá thân Bắc Kinh, theo AFP.
Bà Trịnh đã có sự thăng tiến bất ngờ lên vị trí lãnh đạo cao nhất của KMT, và nhận được lời chúc mừng từ Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 10.2025. Bà từng nói sẽ gặp ông Tập trước khi bà đến thăm Mỹ.
"Những thách thức chúng ta đang đối mặt lớn đến mức không quốc gia nào có thể tự mình gánh vác. Những vấn đề toàn cầu đòi hỏi phải có sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa Mỹ và các đối tác truyền thống", Vua Charles III của Anh phát biểu trước toàn thể Thượng viện và Hạ viện Mỹ tại tòa nhà quốc hội ở thủ đô Washington ngày 28/4.
Đây là lần đầu tiên một quân vương Anh phát biểu trước toàn thể quốc hội Mỹ trong 35 năm qua. Cố Nữ hoàng Elizabeth II cũng từng phát biểu trước lưỡng viện Mỹ vào năm 1991, sau chiến tranh vùng Vịnh.
Bài phát biểu lịch sử được Vua Charles thực hiện khi ông thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Mỹ nhân dịp kỷ niệm quốc khánh lần thứ 250 của nước này.
Điện Buckingham trước đó cho biết bài phát biểu của Vua Charles sẽ không mang tính chính trị, song ông vẫn đề cập những lời chỉ trích của Tổng thống Donald Trump đối với NATO, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Mỹ tiếp tục hỗ trợ Ukraine, cảnh báo về những nguy cơ của chủ nghĩa biệt lập, đồng thời kêu gọi bảo vệ thiên nhiên, vấn đề mà ông đặc biệt quan tâm.
"Dù có những khác biệt, tồn tại những bất đồng, chúng ta vẫn đoàn kết trong cam kết duy trì nền dân chủ, bảo vệ mọi người dân khỏi hiểm nguy, và tôn vinh lòng dũng cảm của những người hàng ngày mạo hiểm tính mạng để phụng sự đất nước", ông nói.
Vua Charles III nhắc lại các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, nói rằng "chúng ta đã cùng nhau đáp lại lời kêu gọi, như nhân dân hai nước đã làm trong hơn một thế kỷ qua, sát cánh bên nhau qua hai cuộc thế chiến, Chiến tranh Lạnh, cuộc chiến ở Afghanistan và những thời khắc định hình an ninh chung của chúng ta ngày nay".
"Chính ý chí kiên cường không lay chuyển đó cũng cần thiết cho việc bảo vệ Ukraine và người dân dũng cảm của họ", nguyên thủ Anh cho hay.
Dường như ám chỉ khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết" của Tổng thống Trump, Vua Charles kêu gọi Anh và Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ những giá trị chung cùng các đối tác ở châu Âu.
Ông tránh đề cập trực tiếp đến những bất đồng giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Anh Keir Starmer, khẳng định mối quan hệ giữa hai nước "được hình thành từ tranh chấp, nhưng không vì thế mà kém bền chặt".
Vua Charles nhấn mạnh các truyền thống dân chủ chung, gọi quốc hội Mỹ là "thành trì của nền dân chủ" và đề cao nền tảng pháp lý chung của hai quốc gia. Theo ông, hợp tác trong an ninh, công nghệ và thương mại vẫn là trụ cột của mối quan hệ đồng minh giữa hai nước.
CNN nhận định Vua Charles đã lựa chọn từ ngữ rất kỹ lưỡng trong bài phát biểu, nhưng vẫn truyền tải thông điệp một cách thẳng thắn. Ông không trách móc hay chỉ trích chính quyền Trump, nhưng ngầm bày tỏ sự không hài lòng về hướng đi chính trị hiện tại của nước Mỹ.
"Lời nói của nước Mỹ luôn có trọng lượng và ý nghĩa, như từ khi giành độc lập. Nhưng hành động của quốc gia vĩ đại này còn quan trọng hơn thế nữa", Vua Anh nói.
Ông đã làm dịu không khí bằng cách thể hiện sự tôn trọng sâu sắc đối với nước chủ nhà, khi dẫn lời Tổng thống Trump rằng "mối quan hệ thân thiết" giữa Mỹ và Anh là "vô giá và vĩnh cửu". Bài phát biểu của ông cũng bao gồm rất nhiều lời ca ngợi thành tựu lịch sử của nước Mỹ.
Trước đó, khi tiếp đón Vua Charles và Hoàng hậu Camilla tại Nhà Trắng, ông Trump ca ngợi Anh là đồng minh thân cận nhất của Mỹ. Phát biểu sau lễ đón long trọng tại Bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng với 21 loạt đại bác chào mừng, ông Trump thể hiện giọng điệu ấm áp hơn đáng kể so với những chỉ trích gần đây nhằm vào Thủ tướng Starmer.
"Trong suốt các thế kỷ kể từ khi giành độc lập, nước Mỹ không có người bạn nào thân thiết hơn người Anh", ông Trump nói, đồng thời ca ngợi "mối quan hệ đặc biệt" và sự hợp tác quân sự giữa hai nước.
An ninh được siết chặt trong suốt chuyến thăm của Vua Anh, sau vụ nổ súng tại sự kiện truyền thông ở thủ đô Washington cuối tuần qua.
"Chúng ta gặp nhau trong bối cảnh vừa xảy ra một sự việc cách không xa tòa nhà vĩ đại này, nhằm gây tổn hại đến giới lãnh đạo của quốc gia các bạn, gieo rắc nỗi sợ hãi cũng như sự bất hòa trên diện rộng. Tôi xin khẳng định với quyết tâm không gì lay chuyển, rằng những hành vi bạo lực như vậy sẽ không bao giờ thành công", Vua Charles cho hay.
Sự biến động của thị trường dầu mỏ từ cuộc xung đột tại Iran từng là đòn bẩy giúp bà Fan Hongwei và ông Chen Jianhua đưa Tập đoàn Hengli trở thành một trong những doanh nghiệp về năng lượng lớn nhất Trung Quốc.
Tuy nhiên, khối tài sản khổng lồ này đang sụt giảm nhanh chóng sau khi Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ áp lệnh trừng phạt đối với Công ty Lọc hóa dầu Hengli, theo Hãng tin Bloomberg.
Mỹ cáo buộc doanh nghiệp này có mối quan hệ mật thiết với nguồn cung từ Iran, đồng thời khẳng định đây là một trong những khách hàng lớn nhất tiêu thụ dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của nước này.
Theo Chỉ số tỉ phú Bloomberg, lệnh trừng phạt đã khiến khối tài sản của hai vợ chồng "bốc hơi" khoảng 1,4 tỉ USD trong ngày 27-4, sau khi cổ phiếu Công ty Lọc hóa dầu Hengli giảm 10%.
Hiện tài sản của bà Fan được ước tính ở mức 7,7 tỉ USD, trong khi ông Chen sở hữu khoảng 7,3 tỉ USD.
Mức sụt giảm này đã xóa đi khoảng một nửa phần tăng trưởng tài sản ròng mà họ đạt được từ đầu năm đến nay.
Động thái của Mỹ nhằm vào Tập đoàn Hengli đã làm gia tăng căng thẳng trước thềm cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, dự kiến diễn ra vào tháng tới.
Trong hai tháng qua, Trung Quốc phần nào giảm thiểu tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhờ nguồn cung dầu từ Iran.
Ông Harry Yu từ Công ty dịch vụ tín thác Fung Yu nhận định: "Đối với nhiều gia đình công nghiệp tư nhân, những tình huống như vậy cho thấy hoạt động kinh doanh, nguồn vốn và yếu tố địa chính trị thường gắn bó chặt chẽ với nhau".
"Trong bối cảnh hiện nay, các gia đình phải vừa duy trì quan hệ thương mại và quy mô hoạt động, vừa quản lý các rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng", ông nói thêm.
Trong một hồ sơ gửi sàn giao dịch ngày 27-4, Công ty Lọc hóa dầu Hengli phủ nhận mọi quan hệ thương mại với Iran.
