Chủ tịch Quốc dân đảng thăm Trung Quốc, Đài Loan cảnh báo

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 14/5 đón tiếp và hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, thảo luận về các vấn đề cùng quan tâm, trong đó có năng lượng và chiến sự Iran.

Hai lãnh đạo nhất trí thiết lập "mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng" nhằm định hướng cho quan hệ song phương trong ba năm tới và xa hơn nữa. Đây là lần đầu tiên cụm từ "ổn định chiến lược mang tính xây dựng" được sử dụng cho quan hệ Mỹ - Trung.

Cách đó vài trăm km, tại tỉnh Sơn Đông cùng các vùng lân cận, một mạng lưới cảng biển, đường ống và nhà máy lọc dầu đang miệt mài hoạt động, với những bồn chứa dầu khổng lồ và hàng chục cột ống khói vươn lên giữa vùng đồng bằng ven biển hoang sơ.

Theo CNN, tại đây, các "nhà máy lọc dầu ấm trà", thuật ngữ để chỉ những cơ sở lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ được chính quyền Trung Quốc cấp phép hoạt động, đang từng ngày tinh chế dầu thô của Iran, vốn chịu lệnh trừng phạt từ Mỹ, thành xăng, dầu diesel và các sản phẩm hóa dầu khác để cung cấp cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Giờ đây, khi Mỹ tìm cách cắt đứt các nguồn tài chính nhằm buộc Iran nhượng bộ để chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng qua, những hoạt động này không còn nằm ngoài lề nữa, mà nhiều khả năng sẽ được đưa thẳng lên bàn đàm phán giữa ông Trump và ông Tập.

Căng thẳng ngày càng gay gắt trong bối cảnh Trung Quốc vừa muốn duy trì quan hệ ổn định với Mỹ vừa thắt chặt mối quan hệ hợp tác kinh tế và ngoại giao với Iran.

Ngay trước khi Tổng thống Trump lên đường tới Bắc Kinh, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa 12 cá nhân và tổ chức vào danh sách đen do liên quan đến hoạt động "bán và vận chuyển dầu Iran" sang Trung Quốc.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gần đây cáo buộc Trung Quốc hỗ trợ cho các mạng lưới quân sự của Iran bằng cách mua dầu thô của nước này. Bắc Kinh bác bỏ các cáo buộc như vậy.

Hồi đầu tuần, khi các phóng viên CNN đi dọc theo con đường vắng vẻ ven những nhà máy lọc dầu san sát ngay phía bắc ranh giới hai tỉnh Sơn Đông và Hà Bắc, họ có thể nhận thấy an ninh đã được thắt chặt quanh các cơ sở do Tập đoàn Hóa chất Tân Hải Hà Bắc vận hành. Đây là nhà máy lọc dầu từng bị Mỹ trừng phạt vào năm ngoái.

Bảo vệ đứng gác trước cổng vào khu phức hợp chế xuất, một công trình trải dài trên nhiều lô đất thuộc khu vực cảng công nghiệp.

Nhiều phương tiện, trong đó có một chiếc in logo công ty, bắt đầu bám đuôi nhóm phóng viên CNN khi họ lái xe trên con đường trước cơ sở này, đồng thời tìm cách ngăn cản nhóm ghi hình ngay cả qua cửa sổ xe. Những cơ sở khác mà nhóm đi ngang qua trong khu vực không được bảo vệ nghiêm ngặt như vậy.

Tập đoàn Tân Hải Hà Bắc sản xuất xăng, dầu diesel và các loại hóa chất như bitum, vốn được dùng để trải nhựa mặt đường. Mỹ hồi tháng 5/2025 cáo buộc Tân Hải Hà Bắc mua dầu mỏ "liên quan đến quân đội Iran". Washington nói rằng công ty này đã nhập khẩu lượng dầu thô trị giá hàng trăm triệu USD được vận chuyển trên các tàu thuộc "hạm đội bóng ma", trong đó có cả những tàu đang bị trừng phạt vì vận chuyển hàng hóa từ Iran.

Công ty cũng nằm trong danh sách đen đang ngày càng dài thêm của Mỹ. 4 nhà máy lọc dầu khác của Trung Quốc đã bị trừng phạt từ năm ngoái đến nay, hầu hết nằm chỉ cách nhau vài giờ lái xe.

Ngành công nghiệp lọc dầu tại tỉnh Sơn Đông hình thành từ nhiều thập kỷ trước để khai thác mỏ dầu Thắng Lợi ở đồng bằng sông Hoàng Hà. Tuy nhiên, hiện nay họ chủ yếu nhập khẩu từ nước ngoài, chế biến khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ của Trung Quốc.

"Những nhà máy nhỏ đó hoạt động với biên lợi nhuận khá thấp", Erica Downs, học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nói. "Mức chiết khấu mà họ có được suốt nhiều năm qua khi nhập khẩu dầu thô từ Venezuela, Nga và Iran đã giúp họ tồn tại".

Mỹ từng tránh trừng phạt Hóa dầu Hằng Lực, nhà máy lọc dầu có quy mô lớn hơn nhiều tại Đại Liên, thành phố cảng đối diện với Sơn Đông qua biển Bột Hải. Tuy nhiên, Bộ Tài chính Mỹ tháng trước đưa nhà máy này vào danh sách trừng phạt, dấu hiệu cho thấy Washington sẵn sàng nhắm tới những cái tên lớn hơn.

Tài liệu của Bộ Tài chính Mỹ mô tả Hằng Lực là "một trong những khách hàng lớn nhất mua dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ khác của Iran". Công ty này đã phủ nhận cáo buộc.

Trung Quốc đã bác bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và yêu cầu các nhà máy lọc dầu liên quan không tuân thủ.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc dẫn lại lời của người phát ngôn hôm 12/5 tuyên bố nước này "kiên quyết phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương phi pháp", khi được đề nghị bình luận về thông tin mua dầu Iran.

Theo chuyên gia Downs từ Đại học Columbia, các tập đoàn năng lượng quốc gia khổng lồ, vốn gắn kết sâu rộng với hệ thống tài chính quốc tế, thường tuân thủ các quy định liên quan đến lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt. Nhưng các nhà máy lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ ở Trung Quốc có thể phớt lờ lệnh trừng phạt, vì họ chủ yếu hoạt động ở thị trường nội địa.

Tại Hóa dầu Tân Hải Hà Bắc, một năm sau khi bị đưa vào danh sách đen của Mỹ, nguồn dầu mà cơ sở này đang xử lý vẫn không rõ ràng. Nhưng từ cổng chính luôn đông đúc nhân viên cho đến các đoàn xe bồn nối đuôi nhau trên con đường gần đó, mọi hoạt động kinh doanh dường như vẫn diễn ra nhộn nhịp.

'Nguồn cung ổn định'

Trong bối cảnh cú sốc dầu mỏ toàn cầu do cuộc chiến giữa Mỹ và Iran chưa có dấu hiệu lắng dịu, các nhà máy lọc dầu độc lập dường như đang đóng vai trò quan trọng hơn đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc.

Dầu Iran, chủ yếu được xử lý qua các nhà máy lọc dầu độc lập, chiếm khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trước khi xung đột Trung Đông nổ ra. Theo Muyu Xu, nhà phân tích dầu thô cấp cao tại hãng dữ liệu Kpler, năm ngoái, lượng dầu này có giá trị ước tính khoảng 32,5 tỷ USD, nhưng sau khi trừ các khoản phí, Iran có lẽ chỉ thu về được khoảng 2/3.

Tháng trước, khi việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu của các quốc gia khác, tỷ lệ dầu xử lý tại các "nhà máy ấm trà" đã tăng lên 18%, Xu cho biết.

"Mục tiêu hàng đầu của Trung Quốc là duy trì nguồn cung nhiên liệu ổn định để bảo đảm an ninh năng lượng. Vì vậy, họ đang đặt niềm tin vào các nhà máy lọc dầu tư nhân, bởi họ biết những đơn vị này vẫn có cách để xoay xở nguồn dầu thô đầu vào", bà nhận định.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Vortexa, trong suốt tháng 3 và tháng 4, 4 cảng dọc bờ biển Hoàng Hải thuộc tỉnh Sơn Đông cùng với cảng Đại Liên đã tiếp nhận trung bình hơn 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Iran.

Dầu thô thường được các "đội tàu bóng đêm" vận chuyển từ cảng của Iran đến những nơi như khu vực giới hạn cảng phía đông (EOPL), nằm gần eo biển Singapore. Tại EOPL, hàng chục con tàu thường xuyên túc trực trong tình trạng tắt thiết bị định vị. Chúng liên tục sang chiết dầu đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ cho nhau nhằm xóa dấu vết về nguồn gốc thực sự.

Ảnh vệ tinh tháng trước được CNN phân tích cho thấy tàu Herby treo cờ Iran áp sát một tàu dầu khác mang tên Huancayo tại vùng biển EOPL. Vị trí của hai con tàu cho thấy chúng đang tiến hành sang chiết nhiên liệu trên biển.

Những con tàu sau khi tiếp nhận dầu sẽ tiếp tục hành trình đến các cảng tiếp nhận. Lúc này, số hàng hóa trên tàu sẽ được dán nhãn là dầu xuất khẩu từ một quốc gia thứ ba, như Malaysia hay Indonesia.

Theo dữ liệu từ Kpler, vào tháng trước, ít nhất 7 con tàu đã tiếp nhận dầu thô của Iran tại khu vực này rồi lên đường hướng tới các cảng ở Sơn Đông.

Dữ liệu về quyền sở hữu tàu Herby do đơn vị theo dõi hàng hải Marine Traffic cung cấp cho thấy con tàu này có liên quan đến Công ty Dầu khí Quốc gia Iran.

Vài tuần sau, vào cuối tháng 4, khi tàu Herby trên đường quay trở về phía tây để tới Iran, nó đã chạm trán USS Rafael Peralta, khu trục hạm đang thực thi lệnh phong tỏa của Mỹ.

Video do hải quân Mỹ công bố cho thấy chiến hạm này đã áp sát tàu Herby. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã chặn tàu dầu này khi nó đang "tìm cách tiến về một cảng của Iran".

Tại miền đông Trung Quốc, khoảng ba ngày sau, dữ liệu từ Marine Traffic cho thấy tàu Huancayo đang neo đậu gần một cầu cảng tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông. Sau đó, con tàu biến mất khỏi hệ thống định vị và xuất hiện trở lại ba ngày sau tại đúng vị trí cũ bên cầu cảng.

Khoảng thời gian này hoàn toàn trùng khớp với thời gian bơm dầu lên kho bãi tại cảng, khép lại hành trình trên biển của lô dầu thô nghi từ Iran đến Trung Quốc.

Tin Gốc: Vnexpress

Tờ The Washington Post ngày 30.4 dẫn lới nhiều quan chức Mỹ cho biết tàu sân bay USS Gerald R. Ford sẽ rời Trung Đông và bắt đầu hành trình trở về nước trong những ngày tới.

Đây sẽ là sự giảm tải cho khoảng 4.500 thủy thủ trên tàu sau 10 tháng triển khai nhưng đồng thời cũng là sự mất mát đáng kể về hỏa lực khi các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đang bế tắc.

USS Gerald R. Ford là một trong 3 tàu sân bay Mỹ trong khu vực. Hai tàu còn lại là USS George H.W. Bush và USS Abraham Lincoln. Trong khi tàu Ford đang ở biển Đỏ, các tàu Lincoln và Bush đang hoạt động ở biển Ả Rập để thực thi lệnh phong tỏa của Mỹ nhắm vào các tàu chở dầu hoặc hàng hóa từ các cảng của Iran.

Chưa rõ chính xác khi nào tàu Ford sẽ rời Trung Đông. Một quan chức Mỹ cho biết có thể tàu sẽ trở về bang Virginia vào khoảng giữa tháng 5.

Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin này.

Tính đến ngày 29.4, tàu Ford hoạt động 309 ngày, kỷ lục về thời gian triển khai của tàu sân bay Mỹ thời hiện đại. Điều này đã gây ra ảnh hưởng như vụ cháy trong phòng giặt là khiến một số thủy thủ bị thương, hay nhiều sự cố nhà vệ sinh trên tàu. Sau khi trở lại cảng, dự kiến con tàu sẽ trải qua quá trình sửa chữa và bảo trì toàn diện.

Tại phiên điều trần trước Quốc hội ngày 29.4, lần đầu tiên từ khi các lãnh đạo Lầu Năm Góc điều trần từ khi chiến dịch tấn công Iran bắt đầu, nhiều nghị sĩ đã đề cập việc kéo dài thời gian triển khai của tàu sân bay.

Các nghị sĩ đặt câu hỏi với Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth về việc liệu chi phí mà tàu và thủy thủ đoàn phải gánh chịu có cần thiết hay không. Việc giữ tàu Ford trên biển quá lâu sẽ không chỉ ảnh hưởng đến khả năng hoạt động trong tương lai của nó mà còn ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của các tàu chiến khác vì các xưởng bảo dưỡng chúng có năng lực hạn chế.

Thời gian triển khai thông thường của tàu sân bay kéo dài 6 - 7 tháng để đảm bảo các tàu tuân thủ lịch trình bảo dưỡng.

"Chúng ta đang đánh đổi điều gì?", hạ nghị sĩ Dân chủ Gil Cisneros chất vấn. "Một quá trình ra quyết định khó khăn đã dẫn đến việc gia hạn sau khi tham khảo ý kiến của hải quân", Bộ trưởng Hegseth đáp.

Hiện tại, lệnh phong tỏa là chiến thuật gây áp lực quân sự chính mà Mỹ đang sử dụng đối với Iran, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm cách buộc Tehran mở lại eo biển Hormuz và từ bỏ chương trình hạt nhân của mình.

Tổng thống Trump được cho là đã ra lệnh cho trợ lý chuẩn bị kéo dài thời gian phong tỏa nhằm bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Tuy nhiên, việc duy trì phong tỏa cũng làm kéo dài xung đột và đẩy giá xăng dầu lên cao, tác động đến ông Trump và đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới.

Tại phiên điều trần ngày 29.4, các nghị sĩ yêu cầu lãnh đạo Lầu Năm Góc trình bày chiến lược cho cuộc xung đột. Hạ nghị sĩ Dân chủ John Garamendi cáo buộc Nhà Trắng đã đưa nước Mỹ đến "thảm họa chính trị và kinh tế ở mọi cấp độ", theo tờ The Guardian.

"Tổng thống đã tự đẩy mình và nước Mỹ vào vũng lầy của một cuộc chiến khác ở Trung Đông. Ông ấy đang tuyệt vọng cố gắng thoát khỏi những sai lầm của chính mình", ông Garamendi nói.

Đáp lại, Bộ trưởng Hegseth phản đối việc gọi cuộc xung đột là "một vũng lầy" và chỉ trích ông Garamendi vì tuyên truyền cho kẻ thù.

Theo ông Jules Hurst, Giám đốc tài chính của Lầu Năm Góc, chi phí ước tính từ cuộc xung đột đối với Mỹ là 25 tỉ USD và con số này vẫn đang tăng lên, chủ yếu đến từ đạn dược và bao gồm cả hoạt động, bảo trì và thay thế thiết bị.

Tin Gốc: Thanh Niên

Chiều 23-4, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao, Tuổi Trẻ đề nghị cho biết những bước tiến trong việc bảo đảm tàu của Việt Nam được lưu thông qua lại eo biển Hormuz.

Phản hồi vấn đề này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết thời gian qua, các cơ quan chức năng của Việt Nam ở trong và ngoài nước duy trì trao đổi thường xuyên, liên tục với các cơ quan chức năng của Iran về các thủ tục liên quan để các tàu hàng và thuyền viên Việt Nam có thể an toàn qua eo biển Hormuz.

"Trên cơ sở hướng dẫn của các cơ quan chức năng Iran, Bộ Ngoại giao đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng cùng các doanh nghiệp vận tải liên quan cung cấp cho phía Iran thông tin kỹ thuật các tàu hàng của Việt Nam đề nghị qua eo biển Hormuz", bà Hằng cho hay.

Theo thông tin từ các cơ quan đại diện Việt Nam tại khu vực Trung Đông và qua trao đổi với các doanh nghiệp chủ tàu, hiện nay các tàu và thuyền viên Việt Nam vẫn an toàn ở khu vực eo biển Hormuz.

Bộ Ngoại giao đã, đang và sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan và các doanh nghiệp chủ tàu, làm việc với các cơ quan chức năng Iran về các yêu cầu kỹ thuật cần thiết để tàu hàng và thuyền viên Việt Nam sớm được di chuyển an toàn qua biển Hormuz.

Đồng thời tiếp tục theo dõi sát tình hình và có các biện pháp bảo hộ cần thiết trong trường hợp có vấn đề phát sinh.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược, trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát vào cuối tháng 2, hoạt động tàu thuyền qua khu vực này bị tê liệt và đối mặt với nguy hiểm.

Hôm 18-4, quân đội Iran tuyên bố nước này tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz chỉ vài giờ sau khi mở cửa trở lại. Phía Iran tuyên bố việc mở lại eo biển Hormuz là "không thể" chừng nào các phong tỏa của Mỹ đối với những cảng của Iran còn tồn tại.

Cũng liên quan đến tình hình Trung Đông, tại họp báo ngày 23-4, người phát ngôn Phạm Thu Hằng cho biết trong bối cảnh tình hình tại đây tiếp tục diễn biến phức tạp, các cơ quan, doanh nghiệp của Việt Nam trong lĩnh vực xuất nhập khẩu nhiên liệu luôn chủ động hợp tác với các đối tác trong và ngoài khu vực nhằm thúc đẩy việc thực hiện các hợp đồng cung ứng dài hạn đã ký.

Việt Nam đồng thời tích cực trao đổi, hợp tác với các đối tác khác nhằm đa dạng hóa nguồn cung, bảo đảm không để thiếu hụt nhiên liệu cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ