Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Communications đã đề xuất một cách tiếp cận đơn giản hơn: sử dụng hình ảnh khuôn mặt để ước tính tuổi sinh học thông qua trí tuệ nhân tạo.
Công cụ có tên FaceAge phân tích các đặc điểm như cấu trúc da, độ đàn hồi, thể tích mô mềm và các dấu hiệu lão hóa để đưa ra “tuổi khuôn mặt”. Khi tuổi này cao hơn tuổi thật, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đang lão hóa nhanh hơn bình thường.
Trước đó, mô hình AI quy mô lớn FAHR-FaceAge đã được huấn luyện trên hơn 40 triệu hình ảnh khuôn mặt nhằm nhận diện các tín hiệu sức khỏe. Kết quả cho thấy những bệnh nhân có “tuổi khuôn mặt” cao hơn tuổi thật từ 5 năm trở lên có nguy cơ tử vong cao hơn khoảng 21%.
Điểm mới của nghiên cứu là không chỉ đo “tuổi khuôn mặt” tại một thời điểm, mà còn theo dõi sự thay đổi của nó theo thời gian, gọi là chỉ số tốc độ lão hóa khuôn mặt (FAR).
Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu từ 2.276 bệnh nhân ung thư đang xạ trị. Mỗi người có ít nhất hai ảnh khuôn mặt được chụp trong quá trình điều trị. Từ đó, họ tính toán mức độ thay đổi tuổi sinh học theo thời gian.
Kết quả cho thấy một xu hướng rõ ràng: tốc độ lão hóa khuôn mặt càng nhanh, khả năng sống sót càng thấp.
Cụ thể, ở nhóm có chỉ số FAR cao, nguy cơ tử vong tăng khoảng 25% trong thời gian ngắn, 37% ở giai đoạn trung hạn và lên tới 65% trong theo dõi dài hạn. Mối liên hệ này vẫn giữ nguyên ngay cả khi đã điều chỉnh các yếu tố như tuổi, giới tính hay loại ung thư.
Đáng chú ý, chỉ số này còn cho thấy giá trị dự báo mạnh hơn so với việc chỉ nhìn vào “tuổi khuôn mặt” tại một thời điểm. Nói cách khác, tốc độ lão hóa phản ánh chính xác hơn diễn tiến bệnh và phản ứng với điều trị.
Theo các nhà khoa học, quá trình lão hóa sinh học không diễn ra đồng đều mà có thể tăng tốc trong những giai đoạn nhất định, đặc biệt khi cơ thể chịu tác động từ bệnh tật hoặc điều trị.
Ở bệnh nhân ung thư, nhiều yếu tố có thể thúc đẩy lão hóa nhanh hơn, bao gồm tổn thương DNA, viêm mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc tác dụng phụ của xạ trị và hóa trị.
Những thay đổi này không chỉ xảy ra bên trong cơ thể mà còn biểu hiện ra bên ngoài, đặc biệt trên khuôn mặt, nơi dễ quan sát các dấu hiệu như sụt cân, teo mô, da kém đàn hồi hoặc thay đổi sắc tố.
Do đó, việc theo dõi khuôn mặt theo thời gian có thể gián tiếp phản ánh diễn tiến sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.
Một trong những ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là tính không xâm lấn, chi phí thấp và dễ triển khai trong thực tế lâm sàng. Khác với các xét nghiệm sinh học phức tạp, việc chụp ảnh khuôn mặt có thể thực hiện nhanh chóng và lặp lại nhiều lần trong quá trình điều trị. Điều này giúp bác sĩ theo dõi liên tục sự thay đổi của bệnh nhân mà không gây thêm gánh nặng.
Nếu được xác nhận thêm, chỉ số FAR có thể được tích hợp vào hệ thống đánh giá tiên lượng hiện tại để: giúp xác định bệnh nhân có nguy cơ cao, điều chỉnh cường độ điều trị, hoặc lựa chọn chiến lược chăm sóc phù hợp hơn, đặc biệt trong các giai đoạn bệnh tiến triển.
Dù mang lại nhiều triển vọng, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế. Mẫu nghiên cứu chủ yếu là người da trắng và lớn tuổi, do đó chưa thể khái quát cho toàn bộ dân số.
Ngoài ra, chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả giữa tốc độ lão hóa khuôn mặt và nguy cơ tử vong. Các yếu tố khác như tình trạng suy kiệt do ung thư hay tác dụng phụ của điều trị cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Bên cạnh đó, việc sử dụng dữ liệu khuôn mặt trong y tế đặt ra những vấn đề về quyền riêng tư, đạo đức và nguy cơ sai lệch thuật toán, những yếu tố cần được giải quyết trước khi ứng dụng rộng rãi.
Các nhà khoa học cho rằng cần thêm các nghiên cứu tiền cứu, đa trung tâm và đa dạng dân số để xác nhận kết quả. Đồng thời, việc kết hợp chỉ số FAR với các dấu ấn sinh học khác có thể giúp nâng cao độ chính xác trong dự báo.
Nếu được phát triển đúng hướng, công nghệ này có thể trở thành một công cụ hỗ trợ quan trọng trong y học chính xác, nơi mỗi bệnh nhân được điều trị dựa trên đặc điểm riêng của cơ thể, thay vì chỉ dựa vào chẩn đoán chung.
Chiều 13-4, Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM vừa phát đi cảnh báo về tình trạng có nơi làm giả thuốc của bệnh viện, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín đơn vị và tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe người bệnh.
Theo thông tin từ bệnh viện, thời gian gần đây xuất hiện các sản phẩm thuốc không rõ nguồn gốc được gắn nhãn mác giả mạo, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với thuốc do bệnh viện sản xuất và phân phối chính thức.
Bệnh viện khuyến cáo người dân cần lưu ý một số đặc điểm thường gặp ở thuốc giả như nhãn dán đơn giản, chất lượng in kém, chữ mờ, không có logo bệnh viện.
Các sản phẩm thuốc do Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM sản xuất và phân phối có các đặc điểm: bao bì thiết kế rõ ràng, chuyên nghiệp, thông tin đầy đủ gồm tên bệnh viện, địa chỉ và tiêu chuẩn sản xuất (GMP-WHO), chữ in sắc nét, có nhận diện thương hiệu chính thức, viên thuốc đồng đều, đóng gói đúng quy cách.
Bệnh viện khuyến cáo người dân chỉ mua thuốc tại hai cơ sở chính thức của bệnh viện, không mua thuốc trôi nổi, không rõ nguồn gốc. Khi có nghi ngờ về sản phẩm, liên hệ trực tiếp bệnh viện để được xác minh.
Ngày 5/5, đại diện Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa cho biết 9 bệnh nhân này lần lượt nhập viện từ ngày 1/4 đến 3/5. Bệnh nhân nhỏ nhất 17 tuổi, lớn nhất 86 tuổi, ngụ ở các xã miền núi Hướng Phùng, Lìa, Tân Lập, Khe Sanh (huyện Hướng Hóa cũ).
Các bệnh nhân cho biết họ ăn ve sầu chiên với dầu, mỡ, sau đó có biểu hiện đau bụng, sốt, tiêu chảy, nôn, nổi mẩn đỏ, trường hợp nặng khó thở. Bệnh nhân được truyền dịch, uống oresol, sử dụng kháng sinh, thuốc chống sốc phản vệ và men tiêu hóa. Sau điều trị, các bệnh nhân ổn định sức khỏe, xuất viện.
Ông Nguyễn Việt Đức, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa, cho biết ngành y tế địa phương liên tục cảnh báo, khuyến cáo người dân không nên ăn ve sầu. Ở địa phương, vào đầu mùa hè, ve sầu xuất hiện nhiều, người dân thường bắt làm món ăn và nhiều trường hợp bị ngộ độc.
"Mỗi năm bệnh viện tiếp nhận hơn 10 bệnh nhân ngộ độc do ăn ve sầu, chủ yếu xảy ra vào mùa hè", ông Đức cho biết.
Ve sầu không chứa độc tố nhưng sống khá lâu trong môi trường đất nên dễ bị nhiễm vi khuẩn hoặc các loài nấm độc ký sinh. Vì vậy, ve sầu là loại thức ăn có nhiều yếu tố gây dị ứng.
Một số người ăn ve sầu có thể bị nổi mề đay, mẩn ngứa. Trường hợp nặng có thể bị khó thở, nôn mửa, co giật, hôn mê, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Để phòng ngừa, người dân không nên ăn ve sầu. Người có cơ địa dị ứng sau khi ăn ve sầu hoặc các loại côn trùng khác xuất hiện các triệu chứng bất thường như mệt mỏi, choáng váng, buồn nôn, mẩn ngứa, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, cần đến cơ sở y tế ngay.
Ngày 2/4 hàng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Thế giới Nhận thức về Rối loạn phổ tự kỷ, nhằm nâng cao hiểu biết cộng đồng để trẻ được phát hiện và can thiệp sớm, dễ hòa nhập. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ 100 trẻ có một trẻ mắc tự kỷ - một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến giao tiếp, ngôn ngữ và quan hệ xã hội.
TS.BS Đinh Thạc, Trưởng khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, giải thích tự kỷ là một rối loạn, không phải bệnh và không lây lan. Hiểu đúng về tự kỷ sẽ giúp gia đình phát hiện và can thiệp sớm, giữ được "thời gian vàng" cho trẻ là trước 3 tuổi, chậm nhất là 5 tuổi. Qua mốc 5 tuổi, quá trình can thiệp sẽ mất nhiều thời gian hơn và khó đạt hiệu quả cao.
Bác sĩ Thạc lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường thuộc ba nhóm chính:
Ngôn ngữ: Chậm nói hoặc thoái lui ngôn ngữ (đã biết nói nhưng sau đó không nói nữa).
Tương tác xã hội: Kém tương tác, tiếp xúc mắt kém, gọi tên không quay lại, chỉ thích lủi thủi chơi một mình.
Hành vi: Lặp đi lặp lại một hành động (rập khuôn) như đi nhón chân, cử động tay chân như múa, xoay bánh xe, xé giấy. Trẻ cũng có thể có những sở thích thu hẹp bất thường như mải mê nhìn quạt đang xoay.
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý các mốc phát triển ngôn ngữ - giao tiếp theo độ tuổi, vì đây là dấu hiệu sớm giúp nhận diện nguy cơ tự kỷ. Theo bác sĩ, nếu trẻ chậm hoặc lệch các mốc này, cần được đánh giá chuyên môn càng sớm càng tốt.
Cụ thể, phụ huynh nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu có một hoặc nhiều biểu hiện như 12 tháng chưa bập bẹ hoặc không giao tiếp bằng cử chỉ, 16 tháng chưa nói được từ đơn, 24 tháng chưa nói được cụm từ có ý nghĩa, trẻ có kỹ năng nhưng sau đó bị thoái lui, ít tương tác với người khác hoặc có hành vi lặp lại, sở thích hạn chế.
Hiện nay, nhiều rào cản trong quá trình điều trị xuất phát từ những hiểu lầm của cộng đồng. Bác sĩ Thạc chỉ ra một số quan niệm sai lầm phổ biến như cho rằng trẻ tự kỷ không có cảm xúc, không muốn kết bạn, không có khả năng học hỏi hay giao tiếp. Thậm chí, nhiều người lầm tưởng tự kỷ do tiêm vaccine hoặc cho rằng trẻ không nên học tập trong môi trường bình thường vì sợ ảnh hưởng đến xung quanh.
Những định kiến này không chỉ làm tăng sự kỳ thị mà còn gây áp lực tâm lý, khiến cha mẹ tự trách bản thân. Quan trọng hơn, sự e ngại này làm chậm trễ quá trình đánh giá và can thiệp sớm, vô tình tạo rào cản khiến trẻ ngày càng khó phát triển.
Tại khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, thống kê cho thấy cứ 100 bé đến khám thì có 3-4 bé được chẩn đoán mắc rối loạn phổ tự kỷ. Điều này cho thấy bên cạnh việc nâng cao nhận thức cộng đồng, khâu hỗ trợ tâm lý cho chính gia đình các bé cũng đóng vai trò then chốt. Chính cha mẹ là nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ.
Bác sĩ Sang khuyến cáo không có yếu tố đơn lẻ nào quyết định sự tiến bộ của trẻ tự kỷ, mà cần phối hợp can thiệp y khoa, hỗ trợ tâm lý, giáo dục đặc biệt và đặc biệt là sự đồng hành của gia đình. Trong đó, gia đình giữ vai trò then chốt vì là người gắn bó lâu dài, tạo môi trường yêu thương, kiên nhẫn và nhất quán cho trẻ.
