Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) vừa phát thông điệp đề xuất kiểm soát công suất, hướng dẫn tiêu chuẩn, kiểm soát giá, thúc đẩy sáp nhập, cũng như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nhằm “thúc đẩy sự phát triển chất lượng cao của ngành quang điện”.
Động thái được đưa ra sau cuộc họp vào cuối tuần trước của cơ quan này với Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc (CPIA) và các tập đoàn phát điện quốc doanh như China Huaneng Group và China Datang Corp – những đơn vị mua điện mặt trời.
MIIT cho biết cuộc họp đã yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành để tiếp tục siết chặt quản lý ngành quang điện, đồng thời thúc đẩy toàn diện các biện pháp chống “cạnh tranh nội bộ khốc liệt”, còn gọi là “involution”.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc cung cấp hơn 80% linh kiện tấm pin mặt trời toàn cầu. Tuy nhiên, công suất sản xuất của nước này đã vượt xa nhu cầu thế giới, dẫn đến cuộc chiến giá những năm gần đây.
Tình hình khiến các doanh nghiệp nội địa bị cuốn vào cuộc đua xuống đáy về giá và phản ứng từ thị trường nước ngoài. Mỹ đã mạnh tay áp thuế với các sản phẩm năng lượng mặt trời từ Trung Quốc, trong khi Liên minh châu Âu đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào Bắc Kinh.
Trong Quốc từng là “người đi sau” nhưng vươn mình trở thành “nhà dẫn đầu” về công nghiệp thiết bị điện mặt trời hai thập niên qua, theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) trụ sở tại Washington, Mỹ.
Vào 2004, Nhật Bản dẫn đầu với 43% đăng ký bằng sáng chế năng lượng mặt trời toàn cầu, trong khi Trung Quốc chỉ chiếm 13%. Nhưng đến 2024, Trung Quốc chiếm khoảng 65%. Ngày nay, nước này là “nhà lãnh đạo toàn cầu không thể tranh cãi” trong ngành năng lượng mặt trời, thống trị toàn bộ chuỗi cung ứng, theo CSIS.
Trong quy trình sản xuất, tấm pin điện mặt trời (solar PV) ra đời sau 4 bước cơ bản, bắt đầu từ polysilicon, là silicon tinh khiết được xử lý từ cát hoặc quặng. Với vật liệu này, người ta đúc và cắt thành các lát mỏng gọi là wafer, tức các tấm nền silicon rất mỏng, dùng để chế tạo tế bào quang điện.
Tiếp theo, wafer được xử lý bằng nhiều công đoạn kỹ thuật (như phủ lớp, tạo mạch dẫn điện) để trở thành tế bào quang điện (cell), có công dụng chuyển đổi ánh sáng mặt trời thành điện năng. Nhiều cell sẽ được kết nối và lắp ráp lại thành một module, tức tấm pin mặt trời hoàn chỉnh.
Tính đến 2024, Trung Quốc sản xuất 93,2% polysilicon toàn cầu, 96,6% wafer, 92,3% tế bào quang điện (cell) và 86,4% tấm pin (module PV). Về công nghệ, các doanh nghiệp đầu ngành nước này đã phát triển các công nghệ N-type tiên tiến (như TOPCon, HJT và BC) với quy mô và tốc độ vượt xa các đối thủ quốc tế.
Vì vậy, ngay cả khi sản phẩm của các công ty nước ngoài đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất tại địa phương, hiệu suất và chất lượng linh kiện của họ vẫn thường tụt hậu so với thiết bị thế hệ mới nhất của Trung Quốc, theo CSIS.
Tuy nhiên, mặt trái của bùng nổ công nghiệp sản xuất thiết bị quang điện là công suất ngày càng dư thừa, xuất phát từ các ưu đãi ồ ạt của các chính quyền địa phương hồi 2020, thu hút lượng vốn khổng lồ đổ vào ngành này.
Sản lượng tăng mạnh khiến giá module điện mặt trời giảm một nửa trong năm 2023 và giảm thêm 25% trong năm 2024. Giá mỗi tấn polysilicon giảm từ 230.000 nhân dân tệ xuống còn 65.000 nhân dân tệ, tương đương hơn 70%, rồi tiếp tục giảm thêm 40% trong 2024.
Đến năm ngoái, giá các tấm pin mặt trời biến động mạnh, trong khi wafer, cell và module vẫn ở mức thấp. Dù CPIA nỗ lực thúc đẩy kỷ luật ngành và phối hợp sản xuất để hạn chế cạnh tranh hỗn loạn, áp lực giá vẫn kéo dài. “Ngành năng lượng mặt trời của Trung Quốc đã bị đẩy vào một cuộc chiến giá khốc liệt do công suất sản xuất vượt xa nhu cầu toàn cầu”, nhóm chuyên gia CSIS, nhận định.
Tình hình khiến Bắc Kinh phải phát động chiến dịch “chống involution”, nhằm cắt giảm công suất và chấm dứt các hình thức cạnh tranh giá thiếu trật tự. Giữa năm 2025, giới chức lên kế hoạch lập quỹ mua lại chiến lược nhằm thâu tóm và loại bỏ khoảng một phần ba công suất sản xuất polysilicon kém hiệu quả.
Tháng 12/2025, quỹ này chính thức thành lập với vốn 3 tỷ nhân dân tệ, hậu thuẫn bởi các nhà sản xuất năng lượng mặt trời thượng nguồn lớn và hiệp hội ngành.
Song song, MIIT tăng cường giám sát bằng việc ban hành danh sách kiểm tra tiết kiệm năng lượng đặc biệt, nhắm tới 41 công ty trong ngành polysilicon. Cục Quản lý Sở hữu Trí tuệ triển khai chiến dịch trấn áp vi phạm sở hữu trí tuệ, thông qua các biện pháp như cấm xuất khẩu và loại khỏi các gói mua sắm của doanh nghiệp nhà nước, mục tiêu chuyển hướng từ cạnh tranh về giá sang nâng cấp công nghệ.
Nhận định với CNBC, các nhà phân tích cho rằng xung đột Trung Đông có thể đẩy nhanh quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, khiến các quốc gia suy nghĩ lại về vai trò của năng lượng tái tạo trong đảm bảo an ninh năng lượng. Nhờ vậy, nhu cầu tiêu thụ thiết bị điện mặt trời có thể tăng.
Tuy nhiên, Reuters dẫn xác nhận của các nhà sản xuất Trung Quốc rằng nhu cầu năng lượng tái tạo toàn cầu tăng lên do cú sốc giá năng lượng vẫn khó có thể giải quyết được bài toán dư thừa công suất.
Cuối tháng 3, chị Nguyễn Thị Lan (quận Bình Tân cũ) nói cầm hóa đơn điện với cảm giác "không tin vào mắt mình" khi số tiền phải trả chỉ khoảng 780.000 đồng, giảm gần 300.000 đồng so với mức 1 - 1,1 triệu đồng so với tháng 3 năm ngoái. "Chỉ thay đổi cách dùng điện thôi", chị Lan nói.
Những thay đổi của gia đình chị bắt đầu từ các "điểm tiêu hao điện" ít ai để ý. Cụ thể, chị Lan cho biết từ ngày quyết tâm tiết kiệm điện, chị luôn tắt hẳn tivi, không để chế độ chờ như trước. Hiện chị cũng rút toàn bộ sạc điện thoại, laptop sau khi dùng thay vì cứ cắm sẵn vào ổ điện như trước.
Thậm chí nhiều ngày giữa tuần, chị tắt luôn modem wifi từ 23h đến sáng. Gia đình cũng đã chuyển sang dùng một số ổ cắm có công tắc để ngắt điện nhanh cả cụm thiết bị hoặc điều khiển thông minh trên ứng dụng điện thoại.
"Ban đầu thấy phiền, nhưng làm quen rồi thì thành phản xạ. Mỗi tháng giảm vài trăm nghìn là thấy đáng", chị nói.
Quyết tâm phải tiết kiệm điện hơn, anh Trần Minh Quân (trọ trên phường Tân Sơn, TP.HCM) cho biết điều hòa là thiết bị đầu tiên trong danh sách anh phải điều chỉnh. Trước đó anh thường để 23°C gần như cả đêm. Khi quyết tâm tiết kiệm điện, anh chuyển sang 27°C, bật quạt số 1 (số nhẹ nhất).
Quan trọng là không để chạy xuyên đêm nữa. Cách làm của anh bật điều hòa khi bắt đầu ngủ (khoảng 22 - 23h), hẹn giờ tắt sau 2 - 3 tiếng khi nhiệt độ phòng đã đủ mát.
Kết quả, hóa đơn điện gia đình anh giảm từ 1,6 triệu xuống còn khoảng 1,2 - 1,3 triệu đồng/tháng, dù số người trong nhà không thay đổi. "Giảm gần 300.000 - 400.000 đồng/tháng chỉ từ cái điều hòa", anh nói.
Nếu trước đây tiết kiệm điện thường gắn với việc "cắt giảm", thì hiện nay nhiều hộ gia đình đang chuyển sang "dùng thông minh".
Gia đình anh Lê Hoàng Nam (TP Thủ Đức cũ) cho biết chọn cách tối ưu thiết bị sử dụng thường xuyên. Máy giặt chỉ chạy khi đủ tải, giảm số lần giặt trong tuần ( trước từ 5 - 6 lần, giờ còn 2 -3 lần), chuyển sang giặt nước lạnh hoàn toàn. Tận dụng trời nắng, gia đình anh chọn phơi đồ thay vì dùng chế độ sấy.
Cùng đó, anh Nam cùng vợ "cải tổ" hoàn toàn với tủ lạnh gia đình. Trong đó tập trung trong việc không nhét quá đầy, để khí lạnh lưu thông. Gia đình cũng hạn chế mở, không mở cửa tủ quá lâu. Nhiệt độ trong tủ lạnh cũng được điều chỉnh nhiệt độ vừa phải (không để mức lạnh tối đa nếu không cần). Anh cũng thường vệ sinh gioăng cao su để tránh thất thoát hơi lạnh
"Trước tôi cứ nghĩ tủ lạnh thì không tiết kiệm được, nhưng hóa ra chỉnh một chút là khác liền, giảm hơn 200.000 đồng cũng đã quá tốt", anh Nam nói thêm.
Cùng đó, chị Phạm Thu Hương (ngụ tại một chung cư trên đường Nguyễn Thị Thập, phường Tân Phú) lại tập trung vào ánh sáng và không gian sống. Trước đợt nắng nóng cao điểm, gia đình chị đã thay toàn bộ bóng đèn bằng đèn LED.
Gia đình còn quyết định sơn lại tường màu sáng để tận dụng ánh sáng tự nhiên. Thường xuyên mở cửa sổ, dùng rèm sáng màu để giảm hấp thụ nhiệt. "Ở ban công xưa nắng lắm, nay tôi trồng thêm cây xanh, dàn leo nên nhà đã mát hẳn", chị Hương kể.
Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty điện lực TP.HCM, chỉ từ một thao tác rất nhỏ là tắt hẳn công tắc, rút một thiết bị khỏi ổ điện hay điều chỉnh lại mức nhiệt… Nghĩa là thực hiện theo nguyên tắc "4 đúng" gồm: đúng lúc, đúng chổ, đúng cách và đúng nhu cầu. Từ đó hành trình tiết kiệm điện đã bắt đầu theo cách đơn giản nhất.
Điều đáng nói không nằm ở từng hành động riêng lẻ, mà ở việc chúng được lặp lại mỗi ngày. Khi đó, phần điện năng tiết kiệm được không còn là con số nhỏ. Một gia đình có thể tiết kiệm từ 5 – 10% hóa đơn tiền điện nếu rút tất cả các phích cắm của thiết bị khi không sử dụng điện.
Ít ai để ý rằng nhiều thiết bị trong nhà vẫn âm thầm tiêu thụ điện ngay cả khi không sử dụng. Một số nghiên cứu kỹ thuật của ngành điện đã cho thấy ở trạng thái chờ, mức tiêu thụ tuy thấp nhưng không phải bằng 0.
Một chiếc TV đời mới có thể vẫn "ăn" khoảng 1 - 2 watt khi tắt bằng remote. Bộ sạc điện thoại cắm sẵn trong ổ dù không kết nối thiết bị cũng tiêu hao một lượng điện nhỏ. Những thiết bị cần duy trì tín hiệu như router wifi, đầu thu truyền hình hay máy in thậm chí còn tiêu thụ cao hơn.
Đáng lưu ý, không phải trạng thái "tắt" nào cũng giống nhau. Nhiều thiết bị thực chất đang ở chế độ hoạt động nền (idle) chứ không phải chờ (standby) đúng nghĩa, khiến mức tiêu thụ có thể cao gấp nhiều lần. Chẳng hạn, laptop hay máy in khi "ngủ" vẫn tiêu tốn đáng kể điện năng để duy trì hệ thống sẵn sàng hoạt động trở lại.
Cùng đó, bộ sạc laptop luôn cắm sẵn, loa kéo để ở trạng thái chờ, hay lò vi sóng với màn hình LED sáng liên tục cũng được liệt vào danh sách những thiết bị tiêu hao điện. Từng thiết bị riêng lẻ có thể không đáng kể, nhưng khi cộng dồn trong thời gian dài, chúng tạo ra một mức tiêu thụ không hề nhỏ. Vì vậy, tiết kiệm điện đôi khi không cần đến những thay đổi lớn, mà bắt đầu từ việc nhận diện và cắt giảm những hao phí âm thầm như vậy.
Liên Bộ Công Thương - Tài chính cho biết thị trường xăng dầu thế giới những ngày qua vẫn chịu tác động từ xung đột Xung Đông, UAE rời OPEC và OPEC+, vận chuyển hàng qua eo biển Hormuz tiếp tục tắc nghẽn.
Các yếu tố này khiến giá xăng dầu thế giới tăng, giảm đan xen tùy mặt hàng. Bình quân giá thành phẩm xăng RON95 tăng 2,8%, dầu diesel giảm 2,6%, mazut thêm 6,5%.
Ở kỳ điều hành chiều nay, liên Bộ tiếp tục điều chỉnh giá xăng dầu trong nước. Với xăng RON 95-III (loại phổ biến trên thị trường) tăng 600 đồng lên 24.350 đồng một lít. Tương tự, E5 RON 92 có giá mới 23.790 đồng.
Các mặt hàng dầu điều chỉnh tùy loại so với kỳ điều hành trước. Cụ thể, mỗi lít diesel giảm 680 đồng một lít, còn mazut tăng 1.150 đồng một kg.
Nhà điều hành tiếp tục ngừng trích lập vào Quỹ bình ổn xăng dầu với các mặt hàng.
Giá xăng, dầu thay đổi như sau:
Giá xăng dầu trong nước đã trải qua 20 kỳ điều hành từ cuối tháng 2 đến nay. Trong đó, RON 95-III tăng 11 lần, giảm 7 lần và giữ nguyên 2 lần. Tương tự, dầu diesel tăng 9 lần, giảm 9 lần và 2 kỳ ổn định giá.
Sau điều chỉnh hôm nay, mỗi lít xăng tại Việt Nam vẫn thấp hơn Thái Lan (34.849 đồng), Campuchia (34.779 đồng), Lào (41.134 đồng) và Trung Quốc (34.406 đồng).
Tương tự, giá dầu diesel trong nước thấp hơn các nước láng giềng. Trong đó, Thái Lan và Campuchia đang áp dụng cơ chế trợ giá nhiên liệu, còn Trung Quốc thực hiện cơ chế khống chế giá bán lẻ trong nước.
Từ cuối tháng 4, mặt hàng dầu hỏa đã được Bộ Công Thương bỏ ra khỏi danh mục công bố giá cơ sở bán lẻ xăng dầu, theo Thông tư 21. Bởi dầu hỏa hiện không còn là mặt hàng tiêu dùng phổ biến, sản lượng tiêu thụ loại dầu này cũng rất nhỏ, khoảng 0,1% tổng tiêu thụ xăng dầu nền kinh tế.
Nhiều biện pháp về thuế, phí được nhà chức trách đưa ra thời gian qua để kiềm chế đà tăng giá nhiên liệu. Các loại thuế như bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt và giá trị gia tăng (VAT) với xăng, dầu và nhiên liệu bay tiếp tục bằng 0 tới cuối tháng 6, theo Nghị quyết của Quốc hội.
Thuế nhập khẩu xăng dầu cũng duy trì mức 0% tới hết 30/6, theo Nghị quyết của Chính phủ. Việc tiếp tục duy trì thuế nhập khẩu thấp giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn hàng thay thế khi chuỗi cung ứng tại những thị trường truyền thống Hàn Quốc và ASEAN ảnh hưởng do xung đột quân sự.
Với vị thế là một trong những nhà vận hành phát điện lớn tại khu vực ASEAN, Tập đoàn Hoa Điện Trung Quốc (China Huadian) hiện đang quản lý danh mục đầu tư đa dạng tại Việt Nam, từ nhiệt điện truyền thống đến điện gió và điện mặt trời. Sự hiện diện này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ an ninh năng lượng và thúc đẩy lộ trình chuyển đổi xanh của kinh tế - xã hội Việt Nam.
Dấu ấn rõ nét nhất của tập đoàn này tại khu vực phía Nam là Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải II (Trà Vinh). Với công suất 2x660MW, đây hiện là nhà máy nhiệt điện có công suất tổ máy đơn lớn nhất đang vận hành tại Việt Nam.
Kể từ khi đi vào hoạt động toàn diện năm 2021, nhà máy đã đạt sản lượng phát điện lũy kế 25,4 tỉ kWh, đóng góp khoảng 33% tổng sản lượng điện của tỉnh Trà Vinh.
Nguồn điện từ dự án này không chỉ giúp giảm áp lực thiếu hụt điện năng cục bộ mà còn hỗ trợ phát triển sản xuất công nghiệp, thương mại và ổn định sinh hoạt cho hàng triệu hộ gia đình.
Ông Vũ Trí Duy, đại diện Phòng Vận hành Phát điện của Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải II, ví nhà máy như một "trụ cột vững chức" giúp các dây chuyền sản xuất của nhiều doanh nghiệp vận hành liên tục, đảm bảo người dân yên tâm sử dụng các thiết bị thiết yếu trong mùa nắng nóng.
Bên cạnh nhiệt điện, Tập đoàn Hoa Điện Trung Quốc tại Việt Nam đã nhanh chóng chuyển dịch sang mảng năng lượng sạch để phù hợp với định hướng phát thải thấp của Việt Nam. Các dự án nổi bật bao gồm điện mặt trời Hàm Kiệm (49MW) và cụm dự án điện gió Đắk Lắk (4x50MW).
Trong bối cảnh thị trường nhiên liệu và an ninh năng lượng toàn cầu có nhiều biến động, các cơ sở này vẫn duy trì vận hành an toàn và ổn định, khẳng định vai trò cung ứng điện năng thực chất cho lưới điện quốc gia.
Theo các cuộc làm việc giữa Chủ tịch Tập đoàn Hoa Điện Giang Nghị và lãnh đạo Chính phủ Việt Nam cũng như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), doanh nghiệp này bày tỏ thiện chí tiếp tục gia tăng đầu tư vào các dự án năng lượng sạch để nâng cao mức độ an toàn cốt lõi cho ngành điện lực Việt Nam.
Một điểm đáng chú ý trong mô hình phát triển của Tập đoàn Hoa Điện là chiến lược, hành động tập trung mạnh mẽ vào việc xây dựng đội ngũ kỹ thuật viên người Việt có trình độ thực tiễn. Thay vì chỉ đưa hạ tầng vào vận hành, tập đoàn chủ động xây dựng cầu nối với các cơ sở đào tạo trong nước.
Cụ thể, tập đoàn đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Điện lực và phối hợp cùng Trường Cao đẳng Công nghệ Quốc tế LILAMA-2 để tổ chức các khóa thực tập nghề và đào tạo kỹ năng chuyên sâu cho sinh viên.
Tại Đắk Lắk, dự án điện gió của tập đoàn cũng triển khai mô hình hợp tác "nhà trường - doanh nghiệp" và "cộng đồng cùng phát triển", tạo nền tảng thực hành kỹ thuật ngành điện ngay tại địa phương.
Ông Phạm Xuân Minh, Bí thư Đoàn Thanh niên Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chia sẻ rằng việc học hỏi kinh nghiệm vận hành và đào tạo nguồn nhân lực năng lượng chất lượng cao từ các tập đoàn lớn là nhu cầu cấp thiết để Việt Nam thúc đẩy phát triển năng lượng xanh.
Hoạt động giao lưu nhân lực còn được mở rộng ra quy mô quốc tế. Cụ thể, tháng 6-2025, tập đoàn đã tổ chức chương trình nghiên cứu thực tế tại các thành phố lớn ở Trung Quốc cho 25 đại diện thanh niên ngành năng lượng và phóng viên Việt Nam để trao đổi kinh nghiệm vận hành. Chị Giáp Thị Minh Nguyệt, trợ lý tại dự án điện gió Đắk Lắk, cho biết những chuyến đi này giúp nhân viên bản địa hiểu sâu hơn về công nghệ và quy trình quản trị năng lượng hiện đại.
Bên cạnh chuyên môn, các dự án còn triển khai các hoạt động an sinh xã hội như chương trình phổ cập kiến thức điện lực "Thắp sáng tương lai" tại các trường tiểu học gần khu vực nhà máy Duyên Hải II. Việc Công ty Khoa học Công nghệ Hoa Điện được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam vào đầu năm 2025 cũng cho thấy nỗ lực kết nối kỹ thuật và vận hành chặt chẽ hơn với cộng đồng doanh nghiệp năng lượng trong nước.
Dù thị trường năng lượng có nhiều thách thức, đơn vị này khẳng định sẽ tiếp tục kiên định với sứ mệnh cung cấp năng lượng sạch và giữ vững cam kết ổn định nguồn cung. Những đóng góp thực tế về sản lượng điện và nỗ lực chuyên nghiệp hóa đội ngũ lao động bản địa kỳ vọng sẽ tiếp tục là động lực cho sự phát triển kinh tế bền vững tại những địa bàn mà tập đoàn này hiện diện.
