Trong hai năm qua, làn sóng sa thải nhân sự để nhường chỗ cho AI đã trở thành nỗi ám ảnh toàn cầu. Tuy nhiên, khi “cơn say” công nghệ bắt đầu hạ nhiệt, các doanh nghiệp đang đối mặt với một thực tế phũ phàng rằng AI không hề rẻ và đôi khi nó còn kém hiệu quả hơn một nhân viên bằng xương bằng thịt.
Hiện tượng “AI bị sa thải” để tái tuyển dụng con người đang dần hiện hữu như một sự điều chỉnh tất yếu của thị trường.
Lý do lớn nhất khiến các doanh nghiệp quay lưng với AI chính là gánh nặng tài chính. Dù được kỳ vọng giúp tinh gọn bộ máy, AI thực tế đang ngốn ngân sách với tốc độ chóng mặt. Uber là một ví dụ điển hình, khi Giám đốc công nghệ Praveen Neppalli Naga thừa nhận công ty đã tiêu hết ngân sách AI cho cả năm 2026 chỉ trong vài tháng.
Khi chi phí điện toán vượt xa chi phí nhân sự, phương trình kinh tế của doanh nghiệp bắt đầu bị đảo lộn, như lời Phó chủ tịch Nvidia Bryan Catanzaro.
Sự tốn kém này không chỉ đến từ phí bản quyền mà còn từ tài nguyên tiêu thụ. Mỗi câu hỏi, mỗi dòng code được tạo ra đều tiêu tốn “token”. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, hóa đơn hằng tháng có thể lên đến hàng chục nghìn USD cho mỗi “nhân viên AI” – con số vượt xa mức lương của những lập trình viên cao cấp nhất.
Không chỉ chi phí, độ tin cậy đang trở thành rào cản lớn khi doanh nghiệp ứng dụng AI. Một ví dụ điển hình là vụ việc năm 2023 tại Mỹ, khi một luật sư sử dụng AI để soạn hồ sơ tòa án. Công cụ này đưa ra hàng loạt trích dẫn án lệ với số hiệu, tình tiết đầy đủ và có vẻ thuyết phục, nhưng sau đó được xác định là hoàn toàn bịa đặt.
Sự cố khiến luật sư bị xử phạt, đồng thời kéo theo chi phí lớn để xử lý hậu quả pháp lý và khôi phục uy tín.
Những rủi ro tương tự khiến một số doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận. Một người dùng trên Reddit cho biết công ty của anh đã hủy nhiều gói dịch vụ AI để tuyển lại lập trình viên. Theo đánh giá của họ, con người vẫn có lợi thế về khả năng phản biện và kiểm chứng thực tế, giúp hạn chế sai sót và chi phí phát sinh.
Nghiên cứu của MIT cho thấy chỉ khoảng 23% vị trí hiện nay có thể thay thế bằng AI một cách hiệu quả về chi phí. Ở phần lớn còn lại, con người vẫn là lựa chọn hợp lý hơn nhờ sự linh hoạt và khả năng xử lý tình huống thực tế.
Không chỉ thực hiện công việc, nhân sự còn đóng vai trò duy trì môi trường làm việc và tương tác – những yếu tố mà AI chưa thể thay thế. Xét về hiệu quả đầu tư, nhiều doanh nghiệp nhận thấy con người vẫn mang lại giá trị ổn định hơn.
Trường hợp của Klarna là ví dụ đáng chú ý. Sau khi thay thế khoảng 700 nhân viên bằng AI, công ty ghi nhận khoản lỗ tăng mạnh do trải nghiệm khách hàng không như kỳ vọng. Việc lên kế hoạch tuyển dụng trở lại cho thấy AI có thể xử lý dữ liệu nhanh, nhưng chưa thay thế được sự thấu cảm và linh hoạt của con người.
Dù một số doanh nghiệp đang giảm phụ thuộc vào AI, xu hướng này không đồng nghĩa với sự thoái trào của công nghệ. Các chuyên gia nhận định chi phí vận hành AI có thể giảm trong những năm tới nhờ tiến bộ về phần cứng và mô hình ngôn ngữ.
Tuy vậy, thực tế hiện nay cho thấy AI chưa phải giải pháp cắt giảm chi phí tuyệt đối. Doanh nghiệp cần tiếp cận thận trọng, kết hợp AI với nguồn nhân lực thay vì thay thế hoàn toàn.
Việc điều chỉnh chiến lược – trong đó có cả việc “sa thải AI” – phản ánh quá trình tái cân bằng, hướng đến sử dụng công nghệ hiệu quả hơn trong quản trị và vận hành.
Trợ lý AI (trí tuệ nhân tạo) Gemini có khả năng viết luận, tóm tắt tài liệu PDF và thảo luận về kế hoạch kỳ nghỉ. Tuy nhiên, khi người dùng yêu cầu đặt hẹn giờ nhà bếp, Gemini thường báo lỗi ngay cả khi chức năng vẫn hoạt động bình thường.
Cụ thể, khi người dùng Pixel và Android thiết lập báo thức hoặc hẹn giờ với Gemini, người dùng chỉ nhận được thông báo với nội dung "Thao tác thất bại". Mặc dù báo thức vẫn được tạo ra trong ứng dụng Đồng hồ, Gemini lại không thể xác nhận thành công và thông báo lỗi cho người dùng.
Đáng chú ý, Google thừa nhận đây là một "sự cố đã biết", đồng thời khuyến nghị người dùng tắt và bật lại Gemini Apps Activity để đồng bộ hóa. Tuy nhiên, đây không phải là một giải pháp thực sự mà chỉ đơn giản là một cách để phân loại sự cố kỹ thuật cho tính năng mà Google Assistant đã thực hiện trơn tru trong hơn một thập kỷ.
Sự cố diễn ra trong bối cảnh Google đang dần khai tử Google Assistant và dự kiến đến giữa năm 2026, tất cả các điện thoại Android mới sẽ chỉ được trang bị Gemini. Đây chính là lý do khiến người dùng cảm thấy lo lắng khi các tính năng của Google Assistant đang bị loại bỏ dần, từ chế độ lái xe đến Family Bell.
Lỗi hẹn giờ không chỉ là một sự bất tiện nhỏ mà còn ảnh hưởng đến lòng tin của người dùng. Những tác vụ như hẹn giờ nấu ăn, nhắc nhở uống thuốc hay báo thức buổi sáng đều yêu cầu độ tin cậy cao. Một thông báo lỗi không chính xác có thể khiến người dùng không biết phải tin tưởng vào điều gì.
Đáng chú ý, đây không phải là lần đầu tiên Gemini gặp trục trặc với các tính năng cơ bản. Trước đó, đã có báo cáo về việc Gemini Live gặp lỗi trên Android Auto và từ khóa "Hey Google" không hoạt động trên Pixel sau khi cập nhật Android 17 Beta.
Mặc dù Gemini rất ấn tượng với các truy vấn phức tạp và cuộc hội thoại dài, Google không thể tiếp tục thúc đẩy người dùng sử dụng một trợ lý gặp trục trặc với những tác vụ đơn giản nhưng cần thiết. Cách tiếp cận hợp lý là giữ nguyên các chức năng đã được chứng minh của Assistant cho các tác vụ cấp hệ thống như báo thức, hẹn giờ và sự kiện lịch, trong khi để Gemini xử lý các truy vấn mở mà nó được thiết kế để thực hiện.
Thiết bị được tắt cuối tuần trước là bộ thí nghiệm Hạt tích điện năng lượng thấp (LECP), vốn hoạt động gần như xuyên suốt từ khi phóng Voyager 1 đến nay. Mục đích của thí nghiệm là đo lường các hạt tích điện năng lượng thấp từ hệ Mặt Trời và yếu tố khác như ion, electron, tia vũ trụ.
Quyết định tắt LECP không phải ngẫu nhiên. Các kỹ sư NASA đã thống nhất từ nhiều năm trước về thứ tự tắt những thiết bị trên Voyager 1 nhằm bảo tồn nguồn năng lượng hạt nhân đang cạn kiệt của con tàu. Thiết bị LECP của tàu "song sinh" Voyager 2 đã tắt từ tháng 3 năm ngoái.
Vì Voyager 1 đang cách Trái Đất hơn 24 tỷ km, là vật thể nhân tạo xa xôi nhất, chuỗi lệnh để tắt thiết bị mất khoảng 23 giờ mới chạm đến con tàu. Quá trình tắt cũng cần khoảng 3 giờ 15 phút để hoàn thành. Một phần của LECP, động cơ nhỏ quay cảm biến theo vòng tròn để rà quét mọi hướng, vẫn hoạt động. Bộ phận này tiêu thụ rất ít năng lượng, chỉ 0,5 W, và việc giữ nó hoạt động sẽ giúp nhóm phụ trách có cơ hội tốt nhất để bật lại thiết bị trong tương lai nếu tìm thấy nguồn năng lượng bổ sung.
"Tắt một thiết bị khoa học không phải là điều ai cũng muốn, nhưng đó là lựa chọn tốt nhất hiện tại. Nhóm nghiên cứu vẫn tập trung vào việc duy trì hoạt động của cả hai tàu Voyager lâu nhất có thể", Kareem Badaruddin, quản lý nhiệm vụ Voyager tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) thuộc NASA, chia sẻ.
Theo Kareem, Voyager 1 còn hai thiết bị khoa học đang hoạt động dùng để ghi nhận sóng plasma và đo từ trường. Chúng vẫn chạy rất tốt, thường xuyên gửi về dữ liệu từ vùng không gian mà chưa tàu vũ trụ nhân tạo nào khác khám phá.
Voyager 1 phóng lên không gian năm 1977, rời khỏi hệ Mặt Trời ngày 25/8/2012, khi đi qua Heliopause - vùng tập trung hạt tích điện đánh dấu ranh giới ngoài cùng của không gian xung quanh Mặt Trời. Cùng phóng vào năm 1977 là tàu "song sinh" Voyager 2, rời hệ Mặt Trời năm 2018. Bộ đôi này sử dụng năng lượng hạt nhân, trang bị 10 thiết bị khoa học giống nhau và hiện là những vật thể nhân tạo duy nhất đến được không gian liên sao, đồng nghĩa dữ liệu mà chúng thu thập là độc nhất vô nhị.
TechCrunch cho biết, một điểm nhấn trong lời khai của tỷ phú Elon Musk tại phiên tòa xét xử OpenAI hôm 28/4 là về người bạn cũ Larry Page.
Năm 2015, khi Page còn là CEO Google, Musk nhắc đến viễn cảnh AI xóa sổ loài người trong một cuộc trò chuyện. Tuy nhiên, Page gạt đi, thậm chí gọi ông là "kẻ phân biệt loài" vì quá ủng hộ loài người.
"Tôi nghĩ việc có một đối trọng với Google rất thiết yếu. Khi đó, Google dường như không quan tâm vấn đề an toàn AI", Musk nói về lý do đồng sáng lập OpenAI trong giai đoạn ông đã có nhiều dự án kinh doanh khác, như SpaceX và Tesla.
Theo Business Insider, để thuyết phục bồi thẩm đoàn rằng ông thực sự quan tâm đến an toàn AI, Musk kể ông từng gặp riêng cựu tổng thống Mỹ Barack Obama năm 2015. Thay vì xin ưu đãi cho công ty, ông dành một tiếng để cảnh báo về sự nguy hiểm của trí tuệ nhân tạo, công nghệ mà theo ông thời đó "chưa có ai thực sự sử dụng".
Trong khoảng hai tiếng điều trần, Musk khẳng định luôn "ủng hộ con người" nếu con người và AI xung đột, đồng thời chia sẻ thêm về giai đoạn đầu sự nghiệp, tình trạng mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống của mình.
Tỷ phú cho biết ông đã phải "nỗ lực cực lớn và vô cùng khó khăn" để chiêu mộ nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Ilya Sutskever từ Google về làm cho OpenAI. Ông mất 4-5 ngày trao đổi qua lại để thuyết phục Sutskever khi Page cố gắng giữ chân nhân tài. Musk gọi đây là nhà nghiên cứu "quan trọng nhất" góp phần vào sự tồn tại của OpenAI, đồng thời chia sẻ: "Larry Page từ chối nói chuyện với tôi thêm một lần nào nữa". Sutskever đã rời OpenAI để thành lập phòng thí nghiệm AI riêng vào năm 2024.
Google và văn phòng gia đình của Page chưa đưa ra phản hồi.
Musk và Page từng rất thân thiết. Fortune cho biết cách đây hơn 10 năm, quan hệ của họ tốt đến mức Musk thường xuyên nghỉ tại nhà Page ở Palo Alto. Page cũng từng nói với người dẫn chương trình Charlie Rose rằng mình thà cho tiền Musk hơn là cho quỹ từ thiện.
Elon Musk là nhân chứng đầu tiên trong vụ kiện dân sự chống lại OpenAI và Sam Altman, nhà đồng sáng lập kiêm CEO hiện tại. Ông khởi kiện OpenAI năm 2024, sau đó rút đơn rồi tiếp tục kiện, cáo buộc công ty cũ, Altman và Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu. Ông muốn startup này quay lại mô hình cũ, bãi nhiệm Altman và Brockman khỏi chức vụ quản lý và hội đồng quản trị.
Vụ kiện dự kiến có sự làm chứng của hàng loạt tên tuổi như Musk, Altman và CEO Microsoft Satya Nadella. Bên cạnh đó, Shivon Zilis, cựu thành viên hội đồng quản trị của OpenAI, người từng có bốn con với Musk, cũng sẽ tham gia. Vụ kiện được đánh giá có tầm quan trọng lớn, có khả năng tái định hình lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
