Trò chuyện với Tuổi Trẻ tại Hà Nội, chuyên gia kỳ cựu về game Mike Fischer (Mỹ) – người đã tham gia phát triển chiến lược phát hành cho nhiều thương hiệu game nổi tiếng như Final Fantasy, Tomb Raider – nhấn mạnh Việt Nam đã được cả thế giới công nhận là một cường quốc về phát triển game, đặc biệt là game mobile.
* Ông đã gặp gỡ các sinh viên và người trẻ Việt Nam trong chuyến đi lần này. Ông cảm nhận thế nào về nguồn năng lượng ở họ?
– Tôi đã đến thăm một trường đại học có nhiều nét tương đồng với nơi tôi từng theo học thời trẻ. Điều đáng kinh ngạc là có rất nhiều bạn trẻ đang theo học ngành thiết kế game online (trò chơi điện tử). Đây là minh chứng cho nền tảng vững chắc mà ngành công nghiệp này đã xây dựng.
Sinh viên Việt Nam tràn đầy năng lượng và mang theo nhiều ước mơ sáng tạo. Tôi có thể cảm nhận được điều này khi trò chuyện với họ. Những người yêu game là một “bộ lạc toàn cầu”, dù ở đâu chúng tôi cũng có thể nói về tình yêu với Final Fantasy, Mario hay Fortnite. Tôi cảm thấy sự kết nối sâu sắc khi được trò chuyện với họ.
* Ông nhận thấy xu hướng hay sự đổi mới nào đang diễn ra ở ngành game tại Việt Nam?
– Tôi nhận thấy có hai xu hướng. Trước tiên xu hướng toàn cầu là làm thế nào để sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tối ưu trong ngành game. Nếu làm đúng cách, AI sẽ giúp các đội ngũ phát triển nhỏ trên khắp thế giới tạo ra những trò chơi chất lượng cao. Nhưng AI không thực sự có thể thay thế quá trình sáng tạo. Đó là bài toán chung của toàn ngành.
Điều thứ hai mang tính đặc thù hơn đó là Việt Nam đang tiến lên chuỗi giá trị cao hơn. Năng lực kỹ thuật, nghệ thuật và sáng tạo ở nơi đây đang ngang tầm với những nơi tốt nhất trên thế giới. Tuy nhiên phần lớn công việc không phải là tạo quyền sở hữu trí tuệ (IP) gốc mà là làm thuê hoặc phát triển những game cơ bản.
Tôi rất vui khi được biết Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam là cơ quan trực tiếp quản lý game online. Cũng như sách, phim hay âm nhạc, game là văn hóa. Ngày nay game là cách tốt nhất để bạn chạm đến nhiều người trên thế giới.
Tôi muốn thế hệ nhà phát triển game tiếp theo không chỉ được nhìn nhận như nguồn lực kỹ thuật outsource (thuê ngoài), đội ngũ sáng tạo có thể kể những câu chuyện về văn hóa truyền thống, những câu chuyện mới, khoa học viễn tưởng, về những cuộc chiến tranh, mang bản sắc riêng của Việt Nam.
* Nghị quyết 80 xác định trò chơi điện tử là một trong những lĩnh vực trọng điểm cần phát triển trong công nghiệp văn hóa Việt Nam. Ông đánh giá ra sao về định hướng này? Làm sao để Việt Nam phát huy tiềm năng của ngành game, vươn ra khu vực và toàn cầu?
– Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận rất phù hợp. Chính phủ, giới học thuật và môi trường kinh doanh đã có sự đồng thuận và cùng tích cực hướng về phía trước.
Tôi không chỉ là một giảng viên mà còn là một nhà đầu tư, vì vậy tôi cho rằng việc bảo vệ vững chắc quyền sở hữu trí tuệ và môi trường kinh doanh minh bạch là những yếu tố cực kỳ quan trọng. Tôi cần biết rằng nếu tôi bỏ tiền vào một đội ngũ phát triển game ở đây và họ thành công, chúng tôi có thể chia sẻ thành quả đó một cách công bằng.
Ngành game ở Việt Nam chắc chắn là thị trường toàn cầu. Yếu tố còn thiếu là kinh nghiệm thực tiễn về xuất bản và kinh doanh. Tôi dự đoán rằng trong tương lai, một đội ngũ phát triển game tại Việt Nam sẽ tạo ra một “siêu hit”. Đó sẽ là ngọn hải đăng để truyền cảm hứng cho các nhà phát triển khác, đồng thời thu hút thêm các nhà đầu tư mới.
Điều cần làm là tạo môi trường thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, ưu đãi thuế, đầu tư hạt giống từ Chính phủ hoặc công – tư, chương trình vườn ươm. Điểm thú vị là ngành game không đòi hỏi nhà máy hay đất đai, nó chỉ cần tài năng và những chiếc máy tính.
Từ các game engine như Unity, Unreal cho đến sự hỗ trợ của AI, một đội ngũ khoảng 10 người ngày nay đã có thể phát triển một tựa game mà trước đây cần tới 50 người. Điều này mở ra cơ hội để các nhóm nhỏ và ít vốn ở Việt Nam tạo ra những sản phẩm đạt chuẩn quốc tế.
* Có quốc gia nào đã thành công mà Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm không?
– Tôi nghĩ có một vài ví dụ điển hình. Đầu tiên là Phần Lan, đất nước chỉ có 5,5 triệu dân nhưng vào thời kỳ đỉnh cao với sự dẫn đầu của Angry Birds và Clash of Clans, quốc gia này chiếm tới 5% tổng doanh thu game trên iOS. Một số nhà phát triển trở nên thành công, họ lấy lợi nhuận đầu tư vào thế hệ nhà phát triển tiếp theo và hệ sinh thái tích cực đó giúp nhau cùng tiến lên.
Tiếp theo là Ba Lan. Ban đầu chỉ là nguồn nhân lực outsource giá rẻ nhưng sau vài năm, các nhóm này bắt đầu tạo ra game gốc của riêng mình, lúc đầu là chất lượng thấp, rồi trung bình và giờ họ tạo ra những tựa game hay và thành công nhất thế giới.Điểm chung của hai quốc gia này là môi trường kinh doanh minh bạch, khung pháp lý vững chắc, bảo vệ IP tốt.
Và tôi hoàn toàn không nghi ngờ về việc Việt Nam sẽ là quốc gia dẫn đầu thế giới về game tiếp theo. Việt Nam là đất nước lớn hơn, có nhiều tài năng hơn, đang nhận được sự hỗ trợ từ Chính phủ và các chương trình học thuật. Sự kiện Ngày hội game Việt Nam (Vietnam GameVerse) mỗi năm lại mở rộng hơn về quy mô và thu hút nhiều sự chú ý từ khắp thế giới.
* Nhiều thương hiệu game toàn cầu như Final Fantasy và Tomb Raider đã thành công trong việc kết hợp giữa cốt truyện, bản sắc văn hóa và hiệu quả thương mại. Việt Nam có thể làm gì để xây dựng các thương hiệu game mang dấu ấn văn hóa riêng đồng thời có sức hút quốc tế?
– Tôi đã từng đến Campuchia vì rất yêu thích trò chơi Tomb Raider. Khi đứng trước Angkor Wat, tôi cảm giác như mình chính là nhân vật Laura Croft vậy.
Tôi nghĩ rằng việc kể những câu chuyện về các vùng miền khác nhau của Việt Nam sẽ thu hút mọi người đến thăm những vùng đất này. Tôi muốn nhấn mạnh rằng đó không nhất thiết phải là những câu chuyện truyền thống, đó có thể là những câu chuyện hiện đại, thậm chí khoa học viễn tưởng dựa trên di sản văn hóa độc đáo của Việt Nam. Đó sẽ là điều chỉ riêng Việt Nam mới có.
Lần tới tôi sẽ quay lại với tư cách nhà đầu tư, đánh giá những studio mà tôi có thể hỗ trợ mở rộng quy mô, biến họ thành những câu chuyện thành công toàn cầu.
Dù là hệ điều hành hiện đại nhất của Microsoft, Windows 11 vẫn khiến không ít người dùng bực mình vì tốc độ phản hồi chậm chạp của File Explorer. Tuy nhiên, ít ai biết rằng một tính năng có từ thời Windows XP lại chính là thủ phạm gây ra sự trì trệ này.
Nếu bạn từng gặp tình trạng File Explorer thường xuyên bị treo, lệnh không phản hồi hoặc phải chờ đợi rất lâu mỗi khi mở một thư mục chứa nhiều tệp tin, bạn không hề đơn độc. Đây cũng chính là lý do khiến hơn 30% người dùng vẫn nhất quyết bám trụ với Windows 10 dù phiên bản này đã ngừng hỗ trợ.
Nguyên nhân nằm ở tính năng có tên 'Automatic Folder Type Discovery'. Mỗi khi bạn mở một thư mục, Windows sẽ tự động quét toàn bộ nội dung bên trong để quyết định xem nên hiển thị theo kiểu hình ảnh, âm nhạc hay video. Tuy tính năng này giúp tổ chức thư mục đẹp mắt hơn, nhưng nó lại rất ngốn tài nguyên. Với các thư mục chứa hàng ngàn file các loại, việc Windows phải quét đi quét lại mỗi lần truy cập chính là tác nhân gây ra sự chậm trễ đáng kể.
Nhưng người dùng vẫn có thể chấm dứt sự phiền toái này bằng một thủ thuật can thiệp vào hệ thống. Bằng cách vô hiệu hóa quyền 'tự quyết' của Windows và đưa mọi thư mục về chế độ hiển thị chung (Generic View), File Explorer sẽ không còn phải tốn thời gian phân tích dữ liệu.
Các thư mục sẽ mở ra ngay lập tức, các lệnh sao chép, di chuyển file trở nên nhạy bén hơn hẳn. Đây được xem là giải pháp hiệu quả nhất để tối ưu hóa hiệu suất Windows 11 mà không cần phải nâng cấp phần cứng hay cài đặt lại hệ điều hành.
Để tắt Folder Type Discovery trên Windows, bạn cần chỉnh sửa Registry, vì vậy hãy thận trọng sao lưu Registry trước. Để thực hiện, bấm Windows + R để mở cửa sổ Run, nhập regedit và nhấn Enter. Tiếp đến mở menu File > Export, chọn một thư mục để lưu bản sao lưu Registry và nhấn Save.
IPv6 là phiên bản địa chỉ Internet mới, được phát triển để thay thế IPv4 - nền tảng đang bộc lộ nhiều hạn chế. Việc chuyển đổi sang IPv6 được xem là mở rộng hạ tầng Internet trong giai đoạn tiếp theo.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và 5G phát triển nhanh, số lượng thiết bị kết nối tăng mạnh, nhu cầu về không gian địa chỉ và khả năng mở rộng mạng trở nên cấp thiết.
Theo số liệu năm 2025, Việt Nam đứng thứ 7 thế giới về tỷ lệ chuyển đổi IPv6, đạt 67,8%. Trung tâm Internet Việt Nam cho rằng việc chậm chuyển đổi có thể khiến tổ chức, doanh nghiệp gặp khó khăn khi tham gia môi trường số.
Để đạt mục tiêu 72% trong năm nay, kế hoạch 2026 đưa ra các chỉ tiêu cụ thể cho từng nhóm.
Với các doanh nghiệp viễn thông lớn như VNPT, Viettel, FPT Telecom và MobiFone, yêu cầu tối thiểu 95% thuê bao Internet băng rộng sử dụng IPv6. Các đơn vị phải duy trì tăng trưởng theo từng quý và giám sát thường xuyên hoạt động dịch vụ. Nhóm doanh nghiệp cung cấp Internet khác cần đạt tối thiểu 65% thuê bao IPv6.
Trong khi đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cloud, trung tâm dữ liệu và nội dung số phải sẵn sàng hạ tầng IPv6 cho hệ thống mạng, dịch vụ, đồng thời cấp IPv6 mặc định cho khách hàng. Một yêu cầu khác 100% website cung cấp dịch vụ của các tổ chức, doanh nghiệp phải kích hoạt IPv6.
Khối cơ quan nhà nước cũng nằm trong lộ trình chuyển đổi. Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu triển khai IPv6 cho trung tâm dữ liệu, cổng thông tin điện tử và các hệ thống công nghệ thông tin.
Cùng với việc mở rộng IPv6, Việt Nam bắt đầu thử nghiệm mô hình IPv6 only - mạng chỉ sử dụng IPv6 thay vì chạy song song với IPv4. Theo kế hoạch, mô hình này sẽ được thí điểm trên mạng băng rộng của doanh nghiệp viễn thông và các mạng nội bộ. Mạng truy cập của khối cơ quan nhà nước cũng sẽ triển khai IPv6 only.
Trung tâm Internet Việt Nam cho biết sẽ hỗ trợ thúc đẩy, triển khai, chuyển đổi IPv6 only cho các đơn vị thông qua công cụ giám sát, dữ liệu đo lường và các chương trình đào tạo kỹ thuật. Năm 2026, hội nghị thường niên VNNIC Internet Conference dự kiến được tổ chức với chủ đề về IPv6 only, nhằm chia sẻ kinh nghiệm triển khai và các mô hình thực tế.
Trong bối cảnh các hành vi lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn rác ngày càng gia tăng với thủ đoạn tinh vi, việc xác thực thông tin thuê bao di động được xem là giải pháp quan trọng để ngăn chặn SIM rác và hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực viễn thông.
Việc xác thực thông tin thuê bao di động (TBDĐ) được triển khai chặt chẽ hơn theo thông tư 08 của Bộ KH-CN, có hiệu lực từ ngày 15-4-2026. Những người dùng cần phải xác thực lại thông tin TBDĐ sẽ được các nhà mạng nhắn tin thông báo. Hoặc người dùng có thể chủ động kiểm tra, cập nhật thông tin TBDĐ của mình...
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ trong ngày 15-4, rất nhiều người dân đã đến các điểm giao dịch của các nhà mạng để cập nhật, xác thực thông tin TBDĐ. Tại điểm giao dịch của nhà mạng Viettel trên đường Phan Đăng Lưu (phường Cầu Kiệu, TP.HCM), công tác cập nhật, xác thực thông tin TBDĐ diễn ra khá nhanh chóng.
"Do trước đây dùng chứng minh nhân dân để đăng ký và chưa có ảnh khuôn mặt khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia nên tôi phải bổ sung. Việc xác thực rất nhanh, nhân viên hướng dẫn rất dễ hiểu", bà Thu Loan (phường Cầu Kiệu) nhận xét. Một số điểm giao dịch khác đã diễn ra tình trạng quá tải, do nhiều người dùng đổ đến các điểm giao dịch chủ yếu do chưa nắm rõ thông tin và lo sợ bị khóa liên lạc TBDĐ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện một nhà mạng cho biết người dân có đến hai tháng (đến 15-6) để cập nhật xác thực lại thông tin TBDĐ của mình nên không cần phải lo lắng, đổ xô đến các điểm giao dịch, mất thời gian chờ đợi.
"Chỉ người dùng nào nhận được thông báo từ nhà mạng mới cần cập nhật, xác thực thông tin. Việc xác thực cũng có thể thực hiện qua app của nhà mạng, không cần phải trực tiếp đến các điểm giao dịch", đại diện một nhà mạng cho biết.
Trong thực tế, nhiều người dùng đã chủ động kiểm tra, cập nhật thông tin đăng ký TBDĐ của mình qua các ứng dụng của nhà mạng. Truy cập vào ứng dụng My VNPT của nhà mạng VNPT - Vinaphone và kiểm tra phần thông tin TBDĐ, anh Hữu Chánh (TP.HCM) nhận được ngay thông báo cần cập nhật thông tin TBDĐ và ảnh chụp khuôn mặt. "Tôi dùng đã hơn 10 năm nhưng do trước đây dùng chứng minh nhân dân đăng ký nên giờ cần bổ sung", anh Chánh kể.
Chỉ sau chưa đến 10 phút, anh Chánh đã thực hiện xong việc cập nhật thông tin TBDĐ chính chủ. "Tôi chỉ việc làm theo hướng dẫn của app gồm chụp ảnh mặt trước, mặt sau của CCCD, chụp ảnh khuôn mặt, quét NFC CCCD, ký số phiếu yêu cầu thay đổi thông tin TBDĐ là xong. Rất dễ dàng, nhanh chóng và vô cùng tiện lợi", anh Chánh nhận xét.
Với MobiFone, người dùng có thể tải app My MobiFone và với Viettel là app My Viettel. Các app này đều có sẵn tính năng cho phép kiểm tra và hướng dẫn cập nhật từng bước cụ thể.
Trong trường hợp người dùng không rành về công nghệ, không dùng smartphone hoặc không muốn xài app nhà mạng, có thể chủ động đến các điểm giao dịch của nhà mạng để thực hiện cập nhật thông tin TBDĐ mới, gồm cả chụp ảnh khuôn mặt.
Cùng với việc triển khai giải pháp công nghệ, các nhà mạng đều cho biết đã huy động lực lượng nhân sự trên toàn hệ thống để hỗ trợ người dân một cách kịp thời, trực tiếp và rộng khắp. Chẳng hạn, nhà mạng Vinaphone điều động nhân viên khối văn phòng tham gia hướng dẫn, hỗ trợ người dân thực hiện các thao tác kỹ thuật.
Các điểm giao dịch đồng loạt kéo dài thời gian làm việc, đèn điện luôn sáng đến tận đêm muộn với tôn chỉ "hết khách mới nghỉ". Nhà mạng Viettel mở rộng địa điểm hỗ trợ xác thực thông tin TBDĐ tại hệ thống siêu thị, cửa hàng trực tiếp, cửa hàng ủy quyền của Viettel trên toàn quốc.
Nhà mạng này cũng phối hợp với các chuỗi bán lẻ được ủy quyền như Thế Giới Di Động, FPT Shop, CellphoneS... nhằm mở rộng thêm các điểm tiếp nhận và hỗ trợ khách hàng, giúp người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ tại nơi gần nhất.
Một số nhà mạng còn triển khai các biện pháp hỗ trợ người dùng trong một số tình huống đặc thù. Chẳng hạn với người dùng đang ở nước ngoài, việc xác thực thông tin TBDĐ có thể được thực hiện qua ứng dụng nhà mạng kết hợp CCCD gắn chip, giúp người dùng có thể hoàn tất thủ tục nhanh chóng, an toàn, thuận tiện mà không cần về nước.
"Với người cao tuổi, người không sử dụng điện thoại thông minh, người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc các nhóm cần hỗ trợ đặc biệt, chúng tôi sẽ phối hợp với lực lượng công an cấp xã tổ chức hỗ trợ xác thực trực tiếp tại nơi cư trú", đại diện nhà mạng Vinaphone chia sẻ.
Nhà mạng Viettel cũng tổ chức các điểm hỗ trợ lưu động tại khu dân cư xa cửa hàng, các địa bàn vùng sâu, vùng xa, giúp việc hỗ trợ đến gần hơn với người dân, nhất là những nhóm khách hàng gặp khó khăn trong việc di chuyển hoặc thao tác công nghệ.
Trước tình trạng nhiều người dân lo lắng về việc cập nhật, xác thực thông tin TBDĐ, các nhà mạng đều lên tiếng khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác trước các hành vi lừa đảo lợi dụng sự việc này.
Theo các nhà mạng, người dùng tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng; không bấm vào đường link lạ gửi qua SMS, Zalo, mạng xã hội; không cài đặt ứng dụng từ nguồn không chính thống. Cơ quan nhà nước và nhà mạng không bao giờ gọi điện yêu cầu người dân đọc mã OTP, mật khẩu hay chuyển tiền để thực hiện xác thực thông tin TBDĐ.
Các nhà mạng cũng khẳng định toàn bộ quy trình cập nhật, chuẩn hóa thông tin và xác thực sinh trắc học khuôn mặt đều hoàn toàn miễn phí. Người dân không phải trả bất kỳ khoản phí nào cho nhà mạng hoặc cho các cá nhân tham gia hỗ trợ.
