Lực lượng Hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 22/4 thông báo đã bắt giữ hai tàu hàng MSC Francesca và Epaminodes trên eo biển Hormuz, trong đó chiếc MSC Francesca bị cáo buộc là thuộc về Israel. Hai con tàu sau đó bị áp giải vào lãnh hải Iran để kiểm tra hàng hóa và tài liệu.
IRGC cho biết tàu Francesca và Epaminodes “đã hoạt động mà không có giấy phép cần thiết” ở Hormuz và nhiều lần vi phạm các quy định của Iran đối với eo biển. Hai tàu còn bị cáo buộc có các hành động làm sai lệch hệ thống hỗ trợ điều hướng và đe dọa an ninh hàng hải nhằm bí mật vượt qua eo biển.
“Hành vi quấy rối trật tự và an toàn tại eo biển Hormuz là lằn ranh đỏ đối với Iran. Với ưu thế áp đảo về tình báo của lực lượng, những tàu này đã bị nhận diện và ngăn chặn, bảo vệ quyền của Iran đối với vùng biển”, IRGC nói.
Lực lượng này cảnh báo sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ mọi hoạt động trong khu vực, sẵn sàng thực hiện những biện pháp kiên quyết và phù hợp với luật pháp Iran đối với những hành vi vi phạm.
Thông báo được IRGC đưa ra không lâu sau khi các tổ chức an ninh hàng hải ghi nhận nhiều sự cố tại khu vực. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết ít nhất ba tàu container đã bị nhắm mục tiêu khi di chuyển qua eo biển Hormuz trong ngày 22/4.
Một tàu thông báo bị xuồng cao tốc của IRGC tiếp cận và nổ súng ở vị trí cách bờ biển Oman khoảng 15 hải lý về phía đông bắc, khiến buồng lái bị hư hại nặng, song toàn bộ thủy thủ đoàn an toàn.
Một sự cố khác xảy ra cách bờ biển Iran khoảng 8 hải lý về phía tây, khi một tàu chở hàng bị bắn và buộc phải dừng lại trên biển, không ghi nhận thiệt hại hay thương vong.
UKMTO sau đó cho hay tàu container thứ hai bị xuồng vũ trang Iran bắn khi đang hoạt động cách bờ biển nước này khoảng 8 hải lý về phía tây. Con tàu mang cờ Panama không bị hư hại và các thành viên thủy thủ đoàn đều an toàn.
Theo các nguồn tin an ninh hàng hải, tàu container thứ ba treo cờ Liberia bị trúng đạn ở khu vực tương tự, khi đang di chuyển ra khỏi eo biển Hormuz. Con tàu không bị hư hại, đã dừng lại trên biển và thủy thủ đoàn đều an toàn.
IRGC ra tuyên bố nói rằng họ sẵn sàng đối phó với bất kỳ hành động gây hấn mới nào tại eo biển Hormuz.
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Iran đã gần như phong tỏa eo biển này, buộc các tàu thương mại phải xin phép hoặc nộp phí để đi qua. Trong khi đó, hải quân Mỹ thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài vịnh Oman, cảnh báo sẽ bắt giữ bất cứ tàu nào đến hoặc rời đi từ cảng Iran, cũng như đã nộp phí cho Tehran.
Tình trạng này khiến các tàu thương mại đối mặt với vòng “phong tỏa kép” khi hoạt động ở eo biển Hormuz. Căng thẳng tại tuyến hàng hải trọng yếu này vẫn ở mức cao dù Mỹ ngày 21/4 gia hạn lệnh ngừng bắn nhằm tạo điều kiện cho các nỗ lực đàm phán.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm nay nói với phóng viên Fox News rằng thỏa thuận hạt nhân Iran sẽ được "ký kết hôm nay" tại Pakistan. Không rõ ông Trump nói về thỏa thuận và khung thời gian nào, khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran dự kiến bắt đầu sớm nhất vào ngày 22/4. Tehran cũng chưa xác nhận sẽ tham gia đối thoại với Washington.
CNN cùng ngày dẫn nguồn thạo tin cho biết Phó tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến lên đường đến Pakistan ngày 21/4 để tham dự vòng đàm phán thứ hai với Iran. Khả năng sự kiện diễn ra vẫn rất mong manh, do hai bên liên tục có những lời lẽ gay gắt nhằm vào đối phương.
Nhà Trắng xác nhận phái đoàn Mỹ sẽ sớm lên đường đàm phán, nhưng chưa rõ thời gian cụ thể.
Tổng thống Mỹ Trump cũng cho biết ông đang nghĩ đến việc thỏa thuận ngừng bắn với Iran sẽ kết thúc tối 22/4, nhưng nói rằng "rất khó có khả năng" gia hạn thêm nếu không đạt thỏa thuận. "Tôi sẽ không vội vàng ký thỏa thuận tồi. Chúng ta có thừa thời gian", ông nói.
Khi được hỏi liệu ông có dự đoán giao tranh sẽ tiếp tục ngay lập tức nếu hai bên không đạt thỏa thuận hay không, ông Trump nói "chắc chắn sẽ dự báo như vậy".
Tổng thống Masoud Pezeshkian cùng ngày khẳng định Iran vẫn duy trì "sự ngờ vực sâu sắc mang tính lịch sử" đối với chính phủ Mỹ, đồng thời chỉ trích "những tín hiệu mâu thuẫn, không mang tính xây dựng" từ các quan chức Mỹ.
"Tôn trọng các cam kết là nền tảng của đối thoại có ý nghĩa. Iran sẽ không khuất phục trước vũ lực", ông viết trên X.
Kể từ khi chiến sự bùng phát hôm 28/2, Mỹ - Iran mới chỉ tiến hành một phiên đàm phán kéo dài 21 giờ tại Islamabad và không đạt được thỏa thuận, dù công tác chuẩn bị cho các cuộc đối thoại tiếp theo vẫn tiếp tục.
Khả năng tổ chức vòng đàm phán thứ hai đang trở nên mong manh, sau vụ khu trục hạm USS Spruance của Mỹ hôm 19/4 nã pháo và bắt tàu hàng Touska mang cờ Iran ở vịnh Oman, với lý do phương tiện này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa.
Quân đội Iran chỉ trích đây là "hành động cướp biển và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn", tuyên bố sẽ sớm đáp trả. Tehran cũng nói rằng "chưa quyết định" có tiếp tục đàm phán với Washington hay không.
Hezbollah hôm 21/4 thông báo đã phóng rocket và triển khai máy bay không người lái (UAV) tấn công một vị trí ở miền bắc Israel, nơi bị nghi là điểm khởi phát đợt pháo kích nhằm vào thị trấn ở miền nam Lebanon.
Nhóm vũ trang Lebanon khẳng định hành động được thực hiện "để bảo vệ đất nước và người dân", đồng thời đáp trả "những vi phạm rõ ràng" của Israel đối với thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày. Theo AFP, đây là lần đầu Hezbollah tuyên bố tập kích lãnh thổ Israel kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 17/4.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cùng ngày xác nhận Hezbollah đã phóng nhiều rocket nhằm vào binh sĩ nước này, nhưng mô tả mục tiêu nằm ở miền nam Lebanon. Một UAV bay từ Lebanon đã bị đánh chặn trước khi xâm nhập không phận Israel. IDF thêm rằng các lực lượng nước này đã tập kích đáp trả vào trận địa rocket của Hezbollah.
Theo hãng thông tấn quốc gia Lebanon NNA, pháo binh Israel đã bắn vào nhiều khu vực ở miền nam nước này trong ngày 21/4, phá hủy nhà cửa và cơ sở hạ tầng tại một số ngôi làng gần biên giới. Một thị trấn cũng trúng đòn không kích hôm 20/4, khiến làm 6 người bị thương
Chiến sự ở Lebanon tái bùng phát hồi đầu tháng 3, sau khi nhóm vũ trang Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong ngày đầu chiến sự Trung Đông. Israel đáp trả bằng các cuộc tập kích quy mô lớn trên khắp Lebanon và điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.
Xung đột đã khiến gần 2.300 người ở Lebanon thiệt mạng và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực từ hôm 17/4, vài ngày sau cuộc gặp cấp cao đầu tiên của đại diện hai nước sau nhiều thập kỷ.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz hôm 20/4 cảnh báo IDF sẵn sàng sử dụng "toàn bộ lực lượng" nếu binh sĩ bị đe dọa. Hezbollah cáo buộc Israel đã hơn 200 lần vi phạm lệnh ngừng bắn kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.
Theo một quan chức Mỹ giấu tên chia sẻ với Hãng tin Reuters, hai tàu chở dầu xuất phát từ cảng Chabahar của Iran đã bị tàu chiến Mỹ liên lạc qua radio và yêu cầu quay trở lại. Chưa có thông tin liệu phía Mỹ có đưa ra thêm cảnh báo hay biện pháp cưỡng chế nào khác hay không.
Động thái này là một phần trong chiến dịch phong tỏa của Mỹ nhằm gây sức ép buộc Iran mở lại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Chính quyền ông Trump kỳ vọng biện pháp này sẽ khiến Tehran chấp nhận các điều kiện của Washington để chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động từ cuối tháng 2, trong đó có yêu cầu khôi phục lưu thông tại Hormuz.
Tuy nhiên các chuyên gia nhận định còn quá sớm để đánh giá mức độ hiệu quả của chiến dịch, khi các biện pháp mới chỉ được áp dụng từ ngày 13-4.
Bà Noam Raydan thuộc Viện Washington về chính sách khu vực Cận Đông cho biết dữ liệu theo dõi đã ghi nhận ít nhất một tàu chở dầu quay đầu sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, nhưng lưu ý rằng nhiều tàu liên quan đến dầu Iran thường tắt tín hiệu, khiến việc đánh giá trở nên khó khăn.
"Chúng ta chưa thể biết điều này hiệu quả đến đâu. Đây mới chỉ là ngày thứ hai", bà nói.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chưa có tàu nào vượt qua được vòng phong tỏa kể từ khi chiến dịch bắt đầu vào sáng 14-4 (theo giờ địa phương), với sáu tàu thương mại đã phải quay đầu.
Về quy mô chiến dịch phong tỏa, quân đội Mỹ cho biết đã huy động hơn 10.000 binh sĩ, nhiều tàu chiến cùng hàng chục máy bay tham gia.
Washington khẳng định sẽ đảm bảo quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz đối với các tàu không liên quan đến Iran, nhằm tránh làm gián đoạn hoàn toàn tuyến vận tải chiến lược này.
Lệnh phong tỏa toàn bộ giao thông đường biển "đi và đến các cảng của Iran" được công bố sau khi các cuộc đàm phán cuối tuần giữa Washington và Tehran tại Islamabad (Pakistan) đổ vỡ.
Theo giới phân tích, nếu biện pháp này thành công, chiến lược của ông Trump có thể làm suy yếu đáng kể đòn bẩy quan trọng nhất của Iran trong đàm phán, đồng thời mở lại tuyến vận tải huyết mạch cho thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên lệnh phong tỏa cũng được xem là một hành động mang tính leo thang, có thể kích động các hành động trả đũa từ Iran và gây thêm sức ép lên lệnh ngừng bắn hai tuần vốn đã mong manh.
Dù các đợt không kích quy mô lớn của Mỹ đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran, các nhà phân tích cho rằng Tehran vẫn là một thách thức khó lường, với bộ máy lãnh đạo ngày càng cứng rắn và kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao chưa bị kiểm soát hoàn toàn.
Trong bối cảnh đó, bà Raydan nhận định giai đoạn hiện nay có thể được xem là một phép thử đối với chiến lược của Washington.
