Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 11/5 tuyên bố Mỹ không có lựa chọn khả thi nào khác ngoài việc chấp nhận đề xuất 14 điểm của Iran để giải quyết cuộc xung đột đang diễn ra.
“Không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận các quyền của người dân Iran như đã nêu trong đề xuất 14 điểm”, ông Ghalibaf nhấn mạnh trong bài viết trên mạng xã hội.
“Bất kỳ cách tiếp cận nào khác đều sẽ không mang lại kết quả; mà chỉ là thất bại nối tiếp thất bại. Họ càng trì hoãn, người đóng thuế Mỹ càng phải trả giá đắt hơn”, quan chức Iran cảnh báo.
Trước đó, Mỹ đã đưa ra một khuôn khổ (được cho là gồm 14 điểm hoặc một bản ghi nhớ liên quan) nhấn mạnh các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran, các hạn chế về năng lực tên lửa của Tehran và các lực lượng ủy nhiệm được Iran hậu thuẫn trong khu vực, cùng các biện pháp an ninh khác.
Iran đã đáp trả bằng đề xuất phản hồi cũng gồm 14 điểm, trong đó ưu tiên: chấm dứt xung đột nhanh chóng (trong vòng 30 ngày), đảm bảo chấm dứt các cuộc tấn công trong tương lai của Mỹ hoặc Israel, rút quân Mỹ khỏi khu vực biên giới của Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, bồi thường chiến tranh, chấm dứt các hành động giao tranh ở Li Băng và các mặt trận khác, một cơ chế mới khẳng định chủ quyền hoặc quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ toàn cầu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai bác bỏ một số điều khoản trong đề xuất phản hồi của Iran là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”. Ông Trump cho rằng thỏa thuận ngừng bắn đang trong tình trạng “nguy kịch” và duy trì lập trường kiên quyết về các vấn đề cốt lõi như làm giàu uranium.
Tổng thống Trump gần đây hối thúc Iran nhanh chóng đưa ra phản hồi, đồng thời cảnh báo sẽ tấn công “dữ dội hơn nhiều” nếu Iran không sớm ký thỏa thuận.
Các bên đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn hôm 7/4 để mở đường cho đàm phán. Mặc dù vậy, Mỹ tiếp tục gây sức ép kinh tế với Iran bằng cách duy trì lệnh phong tỏa các cảng của nước này.
Tổng thống Trump cho biết, nếu ông quyết định nối lại chiến dịch không kích Iran, sẽ mất khoảng 2-3 tuần để đạt được các mục tiêu đề ra trong cuộc chiến.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhấn mạnh lại lập trường rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông Trump cho biết việc thu giữ kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao của Iran phải là một phần của thỏa thuận.
Washington muốn Tehran từ bỏ kho dự trữ hơn 400kg uranium được làm giàu cao, mà Mỹ cho rằng có thể được sử dụng để chế tạo bom hạt nhân. Trong khi đó, Iran nói rằng chương trình hạt nhân của nước này chỉ mang mục đích hòa bình, mặc dù Tehran sẵn sàng thảo luận về một số hạn chế để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Một quan chức cấp cao của Iran tiết lộ Tehran dự định chấm dứt xung đột và giải quyết vấn đề bế tắc tại eo biển Hormuz trước, còn việc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ được gác lại cho giai đoạn đàm phán sau.
AP ngày 11.5 đưa tin làn sóng bạo lực ở bang Guerrero của Mexico bùng phát hôm 8.5 khi một băng nhóm tội phạm đầy quyền lực được gọi là Los Ardillos bắt đầu tấn công dữ dội các cộng đồng ở một vùng núi nông thôn bằng chất nổ tự chế được phóng từ máy bay không người lái (UAV) và vũ khí mạnh. Đến ngày 10.5, các nhóm nhân quyền và cộng đồng ước tính làn sóng bạo lực này đã khiến từ 800 - 1.000 gia đình phải rời bỏ nhà cửa.
Chỉ trong vài ngày, hàng ngàn người ở vùng núi nói trên buộc phải chạy trốn, theo AP. Họ nói rằng đã bị tấn công nhiều năm liên tục và giờ không thể chịu đựng được nữa. Một số video cho thấy nhiều gia đình chạy trốn khỏi nhà vào sáng sớm 10.5 (giờ địa phương), với chỉ những chiếc ba lô trên vai. Những hình ảnh khác được chia sẻ với AP cho thấy tiếng súng nổ trên các trang trại và UAV được gắn chất nổ nằm rải rác trong bụi rậm.
"Những ngày qua thật kinh hoàng. Chúng đã ném bom các khu dân cư bằng UAV, và làm sao mọi người có thể tự vệ trước UAV khi bom rơi từ trên trời xuống?", AP dẫn lời bà Marina Velasco, thành viên của một tổ chức đại diện cho cộng đồng địa phương, Hội đồng nhân dân bản địa Guerrero - Emiliano Zapata (CIPOG-EZ).
Các nhóm cộng đồng và tổ chức tôn giáo địa phương cho rằng Los Ardillos đã tìm cách chiếm đoạt vùng đất này trong nhiều năm để tranh giành lãnh thổ với một số băng nhóm tội phạm khác. CIPOG-EZ đã ghi nhận 76 người trong vùng thiệt mạng và 25 người mất tích do cuộc xung đột với Los Ardillos những năm gần đây.
Bà Velasco nói rằng dù có sự hiện diện nhỏ của lực lượng an ninh, nhưng người dân địa phương phần lớn đã bị bỏ rơi trước những cuộc tấn công từ các băng nhóm tội phạm. Trước tình trạng này, các cộng đồng ngày càng tự trang bị vũ khí để chống lại những băng nhóm như Los Ardillos.
Trong nhiều năm qua, các băng nhóm ma túy ở Mexico đã sử dụng UAV và nhiều loại vũ khí tinh vi để tiến hành cuộc chiến tranh giành địa bàn. Đây là dấu hiệu cho thấy cuộc xung đột đã ăn sâu đến mức nào ở những khu vực như bang Guerrero, nơi các băng nhóm tội phạm chia rẽ thành những phe phái đối đầu, theo AP.
Các phe phái đối đầu của băng nhóm ma túy đầy quyền lực Sinaloa Cartel cũng đang tranh giành quyền kiểm soát ở bang Sinaloa, thuộc tây bắc Mexico. Tình trạng xung đột như thế khiến hơn 3.000 người chết và nhiều người bị buộc phải di dời trong gần 2 năm qua, dù có sự tăng cường hiện diện đáng kể của lực lượng an ninh tại nhiều khu vực ở Sinaloa, theo mạng truyền hình Al Jazeera.
Ngoài ra, Mexico hiện có hơn 130.000 người mất tích, với số vụ mất tích tăng vọt sau năm 2006, khi chính phủ nước này phát động cuộc chiến chống các băng nhóm ma túy, theo Reuters. Nhóm chính sách công Mexico Evalua phát hiện rằng số vụ mất tích đã tăng 200% trong thập niên qua, do quyền lực của các băng nhóm tội phạm có tổ chức ngày càng tăng.
Ngày 10.5, nhân Ngày của mẹ, các bà mẹ của những người mất tích do cuộc xung đột giữa các băng nhóm ma túy đã dẫn đầu hàng ngàn người tuần hành tại thủ đô Mexico City để phản đối tình trạng bạo lực này, theo Reuters. "Mexico, đứng đầu về số người mất tích", những người biểu tình hô vang khi tuần hành trên đại lộ Paseo de la Reforma ở Mexico City.
NBC News cuối tuần trước dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ cho biết đây là lần đầu cơ sở quân sự nước này bị máy bay cánh bằng có người lái của đối phương tấn công trong suốt nhiều năm qua. Chưa rõ làm cách nào tiêm kích F-5 Iran vượt qua lưới phòng không đa tầng Mỹ triển khai để bảo vệ căn cứ Buehring, trong đó có tổ hợp tên lửa tầm xa Patriot.
"Sự việc dường như diễn ra trong điều kiện rất đặc biệt. Phi công Iran có thể đã tận dụng thời điểm lưới phòng không Mỹ bị quá tải vì các trận tập kích tên lửa và máy bay không người lái (UAV) trong những ngày đầu xung đột", biên tập viên Stefano D'Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nêu quan điểm hôm 27/4.
3 quan chức Mỹ, hai trợ lý tại quốc hội và một nguồn tin am hiểu tình hình thực địa cũng tiết lộ rằng các căn cứ và khí tài được Washington triển khai ở Trung Đông hứng chịu thiệt hại nặng nề hơn nhiều so với những gì được công khai. Các quan chức thêm rằng Lầu Năm Góc đến nay chưa tiết lộ mức độ thiệt hại cụ thể với quốc hội Mỹ.
"Chúng tôi không thảo luận những đánh giá thiệt hại trong chiến đấu để bảo đảm bí mật tác chiến. Lực lượng Mỹ vẫn hoàn toàn sẵn sàng chiến đấu và tiếp tục thực nhiệm nhiệm vụ với mức độ hiệu quả như trước", một phát ngôn viên Lầu Năm Góc cho hay.
Tiêm kích hạng nhẹ F-5 được tập đoàn Northrop phát triển và đưa vào biên chế không quân Mỹ từ năm 1964, với tổng cộng hơn 2.600 chiếc được xuất xưởng trong giai đoạn 1959-1987.
Iran tiếp nhận tổng cộng 127 chiếc F-5A/B trước năm 1972, số máy bay này sau đó bị loại biên hoặc bán cho quốc gia khác. Trước khi Cách mạng Hồi giáo diễn ra năm 1979, không quân Iran sở hữu 181 chiếc thuộc phiên bản cải tiến F-5E/F và trinh sát cơ RF-5A. Tính đến năm 2024, lực lượng này còn vận hành ít nhất 35 tiêm kích F-5E và 15 chiếc F-5F.
Thiết kế F-5 cũng được Iran ứng dụng để phát triển những mẫu chiến đấu cơ nội địa gồm Saeqeh và Azarakhsh.
Biến thể F-5E được trang bị hai pháo cỡ nòng 20 mm, cùng 7 giá treo vũ khí với tải trọng tối đa 3.200 kg, có thể lắp bom thông thường, rocket, tên lửa đối không AIM-9 và thùng dầu phụ. Phiên bản này có bán kính chiến đấu khoảng 220 km khi mang hai tên lửa AIM-9 và lượng vũ khí không quá 2.400 kg.
D'Urso đánh giá tiêm kích F-5 khó có khả năng sống sót trong môi trường tác chiến hiện đại, song vẫn có thể gây khó khăn cho phòng không đối phương. Cuộc tấn công căn cứ Buehring diễn ra cùng giai đoạn với một số sự kiện như hai oanh tạc cơ Su-24 Iran bị Qatar bắn hạ gần căn cứ Al Udeid và Ras Laffan, cùng vụ chiến đấu cơ Kuwait bắn nhầm ba tiêm kích F-15E của Mỹ.
Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) đánh giá chiến dịch trả đũa quy mô lớn của Iran nhằm vào hạ tầng quân sự Mỹ tại vùng Vịnh đã gây thiệt hại ít nhất 5 tỷ USD, với hơn 100 mục tiêu trúng đòn tại 11 căn cứ.
Trong số này có máy bay cảnh báo sớm E-3G bị phá hủy và nhiều phi cơ tiếp dầu hư hỏng ở căn cứ Prince Sultan tại Arab Saudi.
Các mục tiêu khác gồm trụ sở Bộ tư lệnh Hạm đội 5 hải quân Mỹ ở Bahrain, một đường băng trong căn cứ Al Udeid tại Qatar, nhiều nhà chứa máy bay và nhà kho thuộc căn cứ Ali Al Salem ở Kuwait, một kho đạn tại căn cứ Erbil ở Iraq, cùng kho nhiên liệu, nhà chứa máy bay và doanh trại ở căn cứ Al Dhafra của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất.
Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch ngày 4-5, giá dầu Brent chuẩn quốc tế đã giảm nhẹ còn 108,25 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ giảm còn 101,71 USD/thùng.
Diễn biến này xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên nền tảng Truth Social rằng Mỹ sẽ bắt đầu triển khai "Dự án Tự do" từ ngày 4-5 (giờ Trung Đông) nhằm "giải phóng" các tàu không liên quan đến xung đột rời khỏi khu vực Hormuz.
"Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và Mỹ, chúng tôi đã thông báo với các quốc gia này rằng chúng tôi sẽ hướng dẫn tàu của họ rời khỏi các tuyến đường thủy bị hạn chế một cách an toàn, để họ có thể tiếp tục hoạt động kinh doanh một cách tự do và hiệu quả", ông Trump viết.
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng hỗ trợ cho chiến dịch sẽ bao gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên bộ và trên biển, các nền tảng không người lái đa lĩnh vực, cùng 15.000 binh sĩ.
Đáp lại, Iran cảnh báo bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ can thiệp vào eo Hormuz "sẽ bị coi là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".
Theo giới phân tích, việc eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển từng chiếm khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu - gần như tê liệt đã tiếp tục gây sức ép lớn lên thị trường dầu mỏ.
Đồng thời, lo ngại về rủi ro an ninh hàng hải lại càng gia tăng sau khi một tàu chở dầu bị trúng đạn ngoài khơi phía bắc thành phố Fujairah (UAE), theo cơ quan giám sát hàng hải của Anh.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, thị trường cũng chú ý đến quyết định của OPEC+ tăng sản lượng thêm 188.000 thùng/ngày trong cuộc họp đầu tiên của liên minh này sau khi UAE rời đi.
Ông Gaurav Ganguly, Trưởng bộ phận kinh tế quốc tế tại Moody's Analytics, cảnh báo: "Nếu giá dầu Brent duy trì quanh mức 125 USD/thùng trong thời gian dài, nền kinh tế toàn cầu sẽ rơi vào một dạng suy thoái".
