Theo một khảo sát mới đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew – một tổ chức nghiên cứu độc lập uy tín tại Mỹ chuyên khảo sát dư luận và xu hướng xã hội – hơn một nửa học sinh Mỹ trong độ tuổi 13-17 cho biết đã sử dụng chatbot AI để trả lời câu hỏi và hỗ trợ việc học.
Khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện với 1.458 học sinh Mỹ trong độ tuổi từ 13 đến 17, nhằm tìm hiểu cách các em sử dụng chatbot AI và đánh giá tác động của công nghệ này. Đây là nhóm tuổi đang trực tiếp chịu ảnh hưởng của các công cụ AI trong môi trường học đường.
Khảo sát cho thấy chatbot AI được sử dụng chủ yếu để hỗ trợ các hoạt động học tập như giải toán, tìm kiếm thông tin và nghiên cứu tài liệu.
Học sinh có xu hướng dùng AI nhiều hơn trong các môn yêu cầu xử lý logic hoặc tổng hợp kiến thức, trong khi việc chỉnh sửa bài viết cá nhân ít phụ thuộc vào công cụ này hơn.
Một số học sinh cho biết họ sử dụng AI để được hướng dẫn từng bước khi gặp bài khó, đặc biệt trong các môn như toán và hóa học.
Thay vì chỉ cung cấp đáp án, chatbot có thể đưa ra nhiều cách tiếp cận khác nhau, giúp người học hiểu vấn đề theo nhiều hướng.
Bên cạnh đó, AI cũng được sử dụng để tạo ý tưởng, hỗ trợ viết và hoàn thành bài tập nhanh hơn.
Tuy nhiên, mức độ sử dụng AI không đồng đều giữa các học sinh. Bên cạnh những trường hợp dùng AI như một công cụ tham khảo, khảo sát cũng ghi nhận tình trạng học sinh phụ thuộc vào chatbot trong phần lớn bài tập.
Bài viết được Science News Explores dẫn lại cho thấy trong số này, khoảng 20%, tức là 1/5, học sinh thừa nhận họ lệ thuộc vào AI và dùng AI cho toàn bộ hoặc phần lớn bài tập. Đồng nghĩa, AI đang trở thành một phần trong thói quen học tập của đại đa số học sinh.
Một điểm đáng chú ý khác là tình trạng gian lận học tập liên quan đến AI. Khoảng 60% học sinh được hỏi cho rằng việc sử dụng AI để gian lận diễn ra khá thường xuyên hoặc rất thường xuyên tại trường học.
Trong một số trường hợp, học sinh sử dụng chatbot để đưa ra câu trả lời hoặc quan điểm thay cho ý kiến cá nhân, thay vì tự suy nghĩ và lập luận.
Khảo sát cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong mức độ sử dụng AI giữa các nhóm học sinh. Học sinh da đen và gốc Mỹ Latinh có xu hướng sử dụng chatbot AI nhiều hơn so với học sinh da trắng.
Ngoài ra, yếu tố thu nhập gia đình cũng có ảnh hưởng đáng kể. Trong các gia đình có thu nhập dưới 30.000 USD mỗi năm, khoảng 1/5 học sinh cho biết họ sử dụng AI cho phần lớn hoặc toàn bộ bài tập. Tỉ lệ này cao gần gấp ba lần so với nhóm gia đình có thu nhập từ 75.000 USD trở lên.
Bên cạnh việc sử dụng AI cho học tập, khảo sát cũng ghi nhận sự khác biệt trong cách học sinh sử dụng chatbot cho các mục đích cá nhân. Chẳng hạn, tỉ lệ học sinh da đen sử dụng AI để tìm kiếm lời khuyên hoặc hỗ trợ cảm xúc cao hơn đáng kể so với học sinh da trắng .
Về nhận thức, phần lớn học sinh có cái nhìn tích cực đối với AI. Chỉ 15% học sinh cho rằng AI sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến bản thân, trong khi 26% lo ngại về tác động tiêu cực của AI đối với xã hội.
Những con số này cho thấy học sinh có xu hướng đánh giá AI là hữu ích trong phạm vi cá nhân, nhưng vẫn tồn tại những lo ngại nhất định về ảnh hưởng rộng hơn.
Trong hai năm qua, làn sóng sa thải nhân sự để nhường chỗ cho AI đã trở thành nỗi ám ảnh toàn cầu. Tuy nhiên, khi "cơn say" công nghệ bắt đầu hạ nhiệt, các doanh nghiệp đang đối mặt với một thực tế phũ phàng rằng AI không hề rẻ và đôi khi nó còn kém hiệu quả hơn một nhân viên bằng xương bằng thịt.
Hiện tượng "AI bị sa thải" để tái tuyển dụng con người đang dần hiện hữu như một sự điều chỉnh tất yếu của thị trường.
Lý do lớn nhất khiến các doanh nghiệp quay lưng với AI chính là gánh nặng tài chính. Dù được kỳ vọng giúp tinh gọn bộ máy, AI thực tế đang ngốn ngân sách với tốc độ chóng mặt. Uber là một ví dụ điển hình, khi Giám đốc công nghệ Praveen Neppalli Naga thừa nhận công ty đã tiêu hết ngân sách AI cho cả năm 2026 chỉ trong vài tháng.
Khi chi phí điện toán vượt xa chi phí nhân sự, phương trình kinh tế của doanh nghiệp bắt đầu bị đảo lộn, như lời Phó chủ tịch Nvidia Bryan Catanzaro.
Sự tốn kém này không chỉ đến từ phí bản quyền mà còn từ tài nguyên tiêu thụ. Mỗi câu hỏi, mỗi dòng code được tạo ra đều tiêu tốn "token". Nếu không kiểm soát chặt chẽ, hóa đơn hằng tháng có thể lên đến hàng chục nghìn USD cho mỗi "nhân viên AI" - con số vượt xa mức lương của những lập trình viên cao cấp nhất.
Không chỉ chi phí, độ tin cậy đang trở thành rào cản lớn khi doanh nghiệp ứng dụng AI. Một ví dụ điển hình là vụ việc năm 2023 tại Mỹ, khi một luật sư sử dụng AI để soạn hồ sơ tòa án. Công cụ này đưa ra hàng loạt trích dẫn án lệ với số hiệu, tình tiết đầy đủ và có vẻ thuyết phục, nhưng sau đó được xác định là hoàn toàn bịa đặt.
Sự cố khiến luật sư bị xử phạt, đồng thời kéo theo chi phí lớn để xử lý hậu quả pháp lý và khôi phục uy tín.
Những rủi ro tương tự khiến một số doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận. Một người dùng trên Reddit cho biết công ty của anh đã hủy nhiều gói dịch vụ AI để tuyển lại lập trình viên. Theo đánh giá của họ, con người vẫn có lợi thế về khả năng phản biện và kiểm chứng thực tế, giúp hạn chế sai sót và chi phí phát sinh.
Nghiên cứu của MIT cho thấy chỉ khoảng 23% vị trí hiện nay có thể thay thế bằng AI một cách hiệu quả về chi phí. Ở phần lớn còn lại, con người vẫn là lựa chọn hợp lý hơn nhờ sự linh hoạt và khả năng xử lý tình huống thực tế.
Không chỉ thực hiện công việc, nhân sự còn đóng vai trò duy trì môi trường làm việc và tương tác - những yếu tố mà AI chưa thể thay thế. Xét về hiệu quả đầu tư, nhiều doanh nghiệp nhận thấy con người vẫn mang lại giá trị ổn định hơn.
Trường hợp của Klarna là ví dụ đáng chú ý. Sau khi thay thế khoảng 700 nhân viên bằng AI, công ty ghi nhận khoản lỗ tăng mạnh do trải nghiệm khách hàng không như kỳ vọng. Việc lên kế hoạch tuyển dụng trở lại cho thấy AI có thể xử lý dữ liệu nhanh, nhưng chưa thay thế được sự thấu cảm và linh hoạt của con người.
Dù một số doanh nghiệp đang giảm phụ thuộc vào AI, xu hướng này không đồng nghĩa với sự thoái trào của công nghệ. Các chuyên gia nhận định chi phí vận hành AI có thể giảm trong những năm tới nhờ tiến bộ về phần cứng và mô hình ngôn ngữ.
Tuy vậy, thực tế hiện nay cho thấy AI chưa phải giải pháp cắt giảm chi phí tuyệt đối. Doanh nghiệp cần tiếp cận thận trọng, kết hợp AI với nguồn nhân lực thay vì thay thế hoàn toàn.
Việc điều chỉnh chiến lược - trong đó có cả việc "sa thải AI" - phản ánh quá trình tái cân bằng, hướng đến sử dụng công nghệ hiệu quả hơn trong quản trị và vận hành.
Đây là nội dung chính của "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (VREF) do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Chương trình đánh dấu bước chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực tự chủ công nghệ.
Chương trình sẽ tuyển chọn mỗi năm khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc để cấp kinh phí. Nguồn lực được ưu tiên cho nhóm nghiên cứu hướng tới làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; phần còn lại dành cho các nghiên cứu ở lĩnh vực khác.
Kinh phí hỗ trợ tối đa 1 tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm. Trường hợp cần thiết có thể gia hạn thực hiện nhiệm vụ nhưng không tăng thời gian hỗ trợ. Số tiền này phải được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế.
Chương trình có cách tiếp cận "đầu tư theo kết quả". Việc giải ngân gắn với tiến độ và kết quả đầu ra. Các nhiệm vụ không đạt yêu cầu có thể bị điều chỉnh hoặc chấm dứt hỗ trợ.
Các chỉ tiêu đầu ra cũng được quy định cụ thể: tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; ít nhất 20% có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; và tối thiểu 15% kết quả được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn.
Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các nghiên cứu sinh, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, đội ngũ chuyên gia trong, ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Chương trình khuyến khích hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu đề xuất đề tài đến thương mại hóa kết quả, đồng thời thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ và liên kết quốc tế.
Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, nhằm tạo điều kiện để nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu.
Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện VREF, từ xây dựng quy chế, tuyển chọn đến cấp kinh phí và theo dõi, đánh giá chương trình.
Gần đây, một số người dùng tinh ý phát hiện Google đã âm thầm cài đặt một tập tin có dung lượng khoảng 4 GB trên tất cả máy tính có cài đặt trình duyệt Chrome. Được gọi là weights.bin, tập tin này là một phần của mô hình AI (trí tuệ nhân tạo) Gemini Nano và được Google phân phối rộng rãi thông qua trình duyệt mà không có sự đồng ý của người dùng.
Theo báo cáo từ những người ủng hộ quyền riêng tư như ThatPrivacyGuy, tập tin weights.bin được giấu kín trong thư mục hồ sơ người dùng, cụ thể là trong thư mục có tên OptGuideOnDeviceModel. Đây là một phần trong nỗ lực của Google nhằm tích hợp các tính năng AI vào trình duyệt, như chức năng "Help me Write" và phát hiện gian lận.
Điều đáng chú ý là các tính năng AI này được kích hoạt theo mặc định trong các phiên bản Chrome mới nhất. Mặc dù nhiều người đã phát hiện ra tập tin này từ khoảng 5 tháng trước, nhưng việc xóa nó theo cách thủ công không có tác dụng, vì Chrome sẽ tự động tải xuống và cài đặt lại tập tin này.
Để vô hiệu hóa tính năng này và xóa tập tin weights.bin khỏi bộ nhớ vĩnh viễn, người dùng cần thực hiện một số bước.
Ngoài ra, người dùng cũng có thể tắt một số tùy chọn khác liên quan đến tính năng AI, như chế độ AI omnibox entrypoint và NTP compose. Để đảm bảo an toàn, người dùng nên thường xuyên xóa bộ nhớ cache của trình duyệt Chrome, bao gồm lịch sử duyệt web và dữ liệu cá nhân. Nếu đang sử dụng iPhone, Apple khuyến cáo nên ngừng sử dụng Google Chrome.
