Khi giá năng lượng leo thang kéo dài, hành vi tiêu dùng và sản xuất có thể thay đổi theo dài hạn, làm suy yếu tăng trưởng và định hình lại cấu trúc kinh tế.
Dù thị trường tài chính hiện vẫn giữ được vẻ ổn định tương đối, nhiều dấu hiệu cho thấy áp lực thực sự đang tích tụ và có thể bùng phát trong thời gian tới.
Theo Đài CNN ngày 30-4, khái niệm “hủy diệt nhu cầu” (demand destruction) mô tả tình trạng giá cao và nguồn cung hạn chế khiến người tiêu dùng buộc phải cắt giảm chi tiêu, thậm chí thay đổi thói quen một cách lâu dài.
Vào đầu tháng này, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cảnh báo “sau cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng, hiện tượng hủy diệt nhu cầu sẽ lan rộng khi tình trạng khan hiếm và giá cao kéo dài”.
Tại Mỹ, hiện tượng này bắt đầu xuất hiện rõ nét khi giá xăng tăng nhanh, bào mòn thu nhập và làm suy giảm niềm tin tiêu dùng. Lạm phát tăng trong khi tiền lương không thay đổi khiến tâm lý người dân trở nên thận trọng hơn.
Theo các chuyên gia kinh tế, sự thay đổi trong lĩnh vực năng lượng có thể tác động lan tỏa đến mọi lĩnh vực.
Khi chi phí nhiên liệu tăng, người dân có xu hướng giảm các khoản chi không thiết yếu như ăn uống bên ngoài, du lịch hay mua sắm lớn. Điều này lập tức tác động ngược trở lại doanh nghiệp: doanh thu giảm trong khi chi phí vận hành, đặc biệt là vận chuyển, lại tăng lên.
Chuỗi phản ứng này thường diễn ra theo một logic khá rõ ràng. Ban đầu là cú sốc giá dầu, sau đó là sự suy giảm niềm tin, rồi đến việc trì hoãn các khoản chi lớn như mua xe hay mua nhà. Khi nhu cầu suy yếu, doanh nghiệp buộc phải cắt giảm đầu tư và tuyển dụng, thậm chí sa thải lao động để duy trì lợi nhuận.
Nếu tình trạng này kéo dài, ngân hàng trung ương có thể phải tăng lãi suất nhằm kiểm soát lạm phát, qua đó càng làm chậm đà tăng trưởng.
Quan trọng hơn, nếu giá cả hàng hóa cứ liên tục ở mức cao, những thay đổi mang tính “tạm thời” có thể trở thành lâu dài.
Người tiêu dùng chuyển sang xe tiết kiệm nhiên liệu hoặc xe điện, hạn chế di chuyển, làm việc từ xa nhiều hơn. Doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa để giảm chi phí lao động. Những điều chỉnh này một khi đã hình thành sẽ rất khó để đảo ngược lại như trước.
Với nhóm thu nhập thấp, tác động còn nghiêm trọng hơn: họ buộc phải cắt giảm cả các nhu cầu thiết yếu, từ chăm sóc y tế đến tiết kiệm dài hạn. Các chuyên gia cảnh báo rằng phần “hủy diệt nhu cầu” ở nhóm này có thể mang tính vĩnh viễn, kéo theo sự suy giảm lâu dài về mức sống.
Trái ngược những tác động đang lan rộng trong đời sống, thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu vẫn tỏ ra tương đối bình tĩnh.
Giá dầu Brent hiện quanh mức 120 USD/thùng – cao nhưng chưa đạt mức cực đoan 150 hay 200 USD như nhiều dự báo trước đó. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu chỉ bị điều chỉnh nhẹ, trong khi thị trường chứng khoán vẫn ở mức cao.
Tuy nhiên, theo phân tích của tờ Economist, sự “bình tĩnh” này có thể che giấu những rủi ro lớn hơn. Việc eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển gần 1/5 dầu toàn cầu – gần như tê liệt trong hai tháng đã loại bỏ hơn 10% nguồn cung khỏi thị trường. Đây là mức thiếu hụt rất lớn, vượt xa các cú sốc trước đây.
Hiện tại, thị trường vẫn được “chống đỡ” nhờ ba yếu tố chính: lượng dầu dự trữ được giải phóng, nguồn cung tích trữ sẵn trên biển và sự sụt giảm nhu cầu do giá thành cao. Tuy nhiên, cả ba yếu tố này đều không bền vững.
Kho dự trữ chiến lược đang dần cạn, lượng dầu tồn kho thương mại bị rút xuống nhanh chóng, trong khi khả năng tăng sản lượng bổ sung rất hạn chế do yếu tố kỹ thuật và địa chính trị.
Trong khi đó, dấu hiệu thiếu hụt đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều khu vực. Giá dầu diesel và nhiên liệu hàng không tăng mạnh, gây áp lực lên vận tải và chuỗi cung ứng, buộc một số nước phải áp dụng biện pháp khẩn cấp như: hạn chế tiêu thụ, giảm giờ làm việc, hoặc kiểm soát phân phối nhiên liệu.
Ngay cả khi xung đột kết thúc và eo biển Hormuz được mở lại, thị trường dầu cũng không thể phục hồi ngay lập tức. Quá trình khôi phục vận chuyển, sản xuất và phân phối có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Và trong thời gian đó, giá cao và nguồn cung hạn chế sẽ tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Reuters hôm 20.4 dẫn kết quả kiểm phiếu chính thức cho thấy đảng Bulgaria Tiến bộ của cựu Tổng thống Rumen Radev đã giành được 44,6% số phiếu sau khi toàn bộ số phiếu được kiểm.
Tỷ lệ phiếu trên cho phép đảng này giành được khoảng 130/240 ghế tại quốc hội, theo tính toán của DW.
Như vậy, đảng Bulgaria Tiến bộ đã bỏ xa đảng GERB, vốn là lực lượng từng thống trị chính trường, do cựu Thủ tướng Boyko Borissov lãnh đạo, với 13,4%. Còn liên minh thân châu Âu có tên Chúng tôi Tiếp tục Thay đổi – Dân chủ Bulgaria (PP-DB) chỉ nhận được 12,8% số phiếu.
Kết quả kiểm phiếu cho thấy đảng của cựu Tổng thống Bulgaria hoàn toàn có thể đơn độc thành lập chính phủ mà không cần liên minh với đảng khác. Tuy nhiên, ông vẫn để ngỏ khả năng bắt tay với một nhóm thân châu Âu hoặc một đảng nhỏ hơn để thành lập chính quyền.
Những gì vừa diễn ra ở Bulgaria vượt xa dự báo của các cuộc thăm dò dư luận, đánh dấu một trong những chiến thắng mạnh mẽ nhất của một đảng đơn lẻ trong nhiều thập niên ở nước này.
Theo giới quan sát, việc đảng ông Radev giành chiến thắng giòn giã có thể tạm thời chấm dứt tình trạng bất ổn chính trị kéo dài khiến Bulgaria phải tổ chức đến 8 cuộc bầu cử trong vòng 5 năm qua.
Để tham gia bầu cử quốc hội, ông Radev đã từ chức tổng thống từ tháng 1. Cuộc tổng tuyển cư đã được tổ chức sau khi các cuộc biểu tình quy mô lớn diễn ra khắp nước, buộc chính phủ tiền nhiệm phải từ chức vào tháng 12.2025.
Cựu tổng thống là người theo chủ nghĩa hoài nghi châu Âu và từng phục vụ trong không quân trên vai trò phi công chiến đấu. Ông giữ lập trường phản đối việc hỗ trợ quân sự cho Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.
Cả EU lẫn Nga đều hoan nghênh chiến thắng của ông Radev.
Điện Kremlin đánh giá cao việc ông Radev mong muốn giải quyết các vấn đề với Nga thông qua đối thoại mang tính thực dụng.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 15/5 cho biết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có cuộc trao đổi quan điểm sâu rộng về các vấn đề lớn liên quan đến hai nước và thế giới, đồng thời nhất trí về một loạt hiểu biết chung mới.
Tuyên bố của người phát ngôn được đưa ra trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump.
Theo người phát ngôn, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đã nhất trí về tầm nhìn mới nhằm xây dựng mối quan hệ Mỹ - Trung mang tính xây dựng và ổn định chiến lược, mở ra định hướng chiến lược cho quan hệ song phương trong 3 năm tới và xa hơn nữa, thúc đẩy sự phát triển ổn định, lành mạnh và bền vững của quan hệ song phương, và mang lại hòa bình, thịnh vượng và tiến bộ hơn cho thế giới.
Hai nhà lãnh đạo cũng đạt được những hiểu biết chung quan trọng về cách giải quyết các mối quan ngại chung một cách phù hợp. Cả hai đều nhất trí tăng cường liên lạc và phối hợp về các vấn đề quốc tế và khu vực.
Người phát ngôn nêu rõ, các cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo đã tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, làm sâu sắc thêm lòng tin, thúc đẩy hợp tác thiết thực, gia tăng lợi ích cho người dân hai nước, đồng thời mang lại sự ổn định và chắc chắn cần thiết cho thế giới.
Hãng thông tấn Trung Quốc Xinhua đưa tin, nhận định rằng chuyến công du của Tổng thống Trump là chuyến thăm lịch sử và mang tính bước ngoặt, Chủ tịch Tập Cận Bình cho biết hai bên đã đặt ra tầm nhìn mới về việc xây dựng quan hệ song phương mang tính xây dựng và ổn định chiến lược.
"Hai bên đã đạt được những hiểu biết chung quan trọng về việc duy trì quan hệ kinh tế và thương mại ổn định, mở rộng hợp tác thiết thực trong nhiều lĩnh vực và giải quyết đúng đắn những mối quan ngại của nhau", ông Tập Cận Bình nói.
Theo nhà lãnh đạo Trung Quốc, hai bên cũng nhất trí tăng cường liên lạc và phối hợp về các vấn đề quốc tế và khu vực.
Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh chuyến thăm của Tổng thống Trump có lợi cho việc tăng cường hiểu biết lẫn nhau, làm sâu sắc thêm lòng tin và cải thiện đời sống của nhân dân hai nước.
Ông Tập Cận Bình tuyên bố chuyến thăm một lần nữa chứng tỏ rằng, nguyện vọng chung của cả hai nước và kỳ vọng của người dân trên toàn thế giới về việc Trung Quốc và Mỹ tìm ra con đường đúng đắn để cùng tồn tại hòa bình và hợp tác cùng có lợi trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau.
"Trong khi Tổng thống Trump hy vọng làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại, tôi tận tâm dẫn dắt nhân dân Trung Quốc hướng tới sự phục hưng dân tộc", ông Tập Cận Bình nói, nhấn mạnh rằng hai nước có thể thúc đẩy sự phát triển và phục hưng của mình bằng cách tăng cường hợp tác.
Ông Tập Cận Bình nêu rõ, Trung Quốc và Mỹ nên thực hiện những hiểu biết chung quan trọng đã đạt được, trân trọng đà phát triển tích cực, vốn khó khăn mới đạt được, giữ vững phương hướng đúng đắn, tránh sự gián đoạn và thúc đẩy sự phát triển ổn định của quan hệ song phương.
Chuyến thăm thành công của Tổng thống Mỹ
Về phần mình, Tổng thống Donald Trump nói rằng chuyến thăm Trung Quốc của ông rất thành công, thu hút sự chú ý của thế giới và để lại ấn tượng tốt đẹp.
Ông Trump nói rằng hai bên đã đạt được một loạt hiểu biết chung quan trọng, ký kết nhiều thỏa thuận và giải quyết nhiều vấn đề, mang lại lợi ích cho cả hai nước và thế giới.
Hai bên cũng trao đổi quan điểm về một số vấn đề nóng trong khu vực. Ông Trump cũng bày tỏ sự tin tưởng rằng quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn.
Tổng thống Trump cho biết Chủ tịch Tập Cận Bình là người bạn lâu năm mà ông rất kính trọng và hai nhà lãnh đạo đã thiết lập được mối quan hệ tốt đẹp. Ông nói thêm rằng mối quan hệ Mỹ - Trung rất quan trọng và chắc chắn sẽ ngày càng tốt hơn.
Tổng thống Trump tuyên bố ông sẵn sàng tiếp tục duy trì liên lạc chân thành và sâu sắc với Chủ tịch Tập Cận Bình và mong chờ được đón tiếp nhà lãnh đạo Trung Quốc tại Washington.
Ngày 6.4, Tư lệnh lực lượng thiết bị không người lái của Ukraine Robert Brovdi cho biết quân đội đã tấn công một tàu tên lửa của Nga tại thành phố cảng Novorossiysk và một giàn khoan tại biển Đen gần bán đảo Crimea, theo Reuters. Cuộc tấn công diễn ra vào rạng sáng, nhắm vào tàu Đô đốc Makarov.
Hãng TASS dẫn thông báo của chính quyền thành phố Novorossiysk cho biết đợt tấn công làm 10 người bị thương, 8 người trong đó phải nhập viện.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết lực lượng phòng không đã bắn hạ 2 tên lửa tầm xa Neptune, 693 máy bay không người lái (UAV), 12 quả bom thông minh và 3 quả rốc két HIMARS của Ukraine trong vòng 24 giờ.
50 chiếc UAV bị bắn hạ tại các vùng lãnh thổ Nga trong đêm 5.4 và rạng sáng 6.4. Mảnh vỡ từ UAV rơi trúng một tòa chung cư tại Novorossiysk. Tổng cộng 6 căn hộ và 2 ngôi nhà bị hư hại.
Nga không bình luận về thông tin tàu chiến và giàn khoan bị tấn công nhưng nói đã ngăn chặn một cuộc tấn công của các tàu cao tốc không người lái tại đông bắc biển Đen, nơi 4 thiết bị của Ukraine và một tên lửa hành trình Neptune bị phá hủy.
Novorossiysk đã trở thành căn cứ trọng yếu của Hạm đội biển Đen Nga sau khi nhiều tàu chiến được di dời khỏi Crimea sau các cuộc tấn công liên tiếp của Ukraine.
Quân đội Ukraine còn tuyên bố đã tấn công các cơ sở bốc dỡ dầu mỏ tại cảng dầu Sheskharis ở Novorossiysk, gây ra đám cháy lớn.
Trang The Kyiv Independent dẫn tin từ truyền thông Nga xác nhận cảng dầu Sheskharis tại Novorossiysk đã bị UAV của Ukraine tấn công.
Đây là cảng xuất khẩu dầu lớn, là điểm cuối của các đường ống dẫn dầu do công ty Transneft điều hành. Cảng dầu Sheskharis là một trong những cửa ngõ chính xuất khẩu dầu mỏ bằng đường biển của Nga, cùng với các cơ sở Ust-Luga và Primorsk trên biển Baltic, nơi lực lượng Ukraine đã tấn công nhiều lần trong 2 tuần qua.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết Ukraine đã tấn công các cơ sở tại khu phức hợp trung chuyển hàng hải ở cảng Novorossiysk vào rạng sáng, làm hư hại một điểm neo đậu của Tập đoàn Đường ống dẫn dầu Caspian và gây cháy 4 bể chứa sản phẩm dầu mỏ.
Tập đoàn Đường ống dẫn dầu Caspian vận chuyển phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Kazakhstan sang các thị trường năng lượng. Kazakhstan cùng ngày cho rằng khối lượng xuất khẩu không bị ảnh hưởng.
Chính quyền các địa phương Ukraine ngày 6.4 thông báo các cuộc tấn công của Nga trong vòng 24 giờ đã làm ít nhất 5 người thiệt mạng và ít nhất 28 người bị thương.
Không quân Ukraine cho hay Nga đã phóng 141 UAV vào rạng sáng 6.4, gồm khoảng 80 chiếc loại Shahed. Ukraine bắn hạ 114 chiếc trong số đó. Tại thành phố Odessa ở miền nam, đợt tấn công làm 3 người thiệt mạng và 16 người bị thương.
"Các tòa nhà dân cư, cơ sở hạ tầng quan trọng và các cơ sở hành chính đã bị tấn công. Thiệt hại rất đáng kể", tỉnh trưởng Odessa Oleh Kiper nói.
Odessa là trung tâm hậu cần quan trọng ở miền nam Ukraine và là cảng lớn nhất của nước này, nơi xử lý phần lớn ngũ cốc và các mặt hàng xuất khẩu đường biển khác của Ukraine.
Nga chưa bình luận về thông tin nhưng lâu nay tuyên bố không nhắm vào dân thường.
Ukraine đã giành lại quyền kiểm soát 480 km² lãnh thổ ở phía đông nam và phía đông của mặt trận kể từ cuối tháng 1, theo lời Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrskyi.
Sau chuyến thị sát tiền tuyến, ông Syrskyi nói rằng Ukraine đã giành lại quyền kiểm soát 8 khu định cư ở tỉnh Dnipropetrovsk miền đông và 4 khu định cư ở tỉnh Zaporizhzhia phía đông nam.
Theo ông Syrskyi, mặc dù Ukraine đã đạt được những thành công nhất định, quân đội Nga vẫn đang tiếp tục cuộc tấn công mùa xuân.
"Quân đội Nga không từ bỏ kế hoạch cho các hoạt động tấn công tiếp theo và đang tập hợp lại lực lượng và trang thiết bị hiện có", vị tổng tư lệnh thông báo trên ứng dụng Telegram, cho biết Nga vẫn đặt mục tiêu kiểm soát thêm lãnh thổ và thiết lập một "vùng đệm" ở Dnipropetrovsk.
Dù vậy, quân đội Ukraine đã duy trì được các tuyến phòng thủ. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuần trước cho biết tình hình tiền tuyến của Ukraine đang ở mức tốt nhất kể từ giữa năm ngoái.
Giới phân tích quân sự cho rằng các cuộc phản công của Ukraine ở phía đông nam đang làm gián đoạn nỗ lực của Nga xung quanh thành phố Pokrovsk ở tỉnh Donetsk cũng như cuộc tấn công mùa xuân dọc hơn 1.200 km tiền tuyến.
"Các cuộc phản công của Ukraine theo hướng Hulyaipole và Oleksandrivka tiếp tục đặt ra những tình thế khó xử cho bộ chỉ huy quân sự Nga khi lực lượng đang bị dàn trải quá mức của Nga dường như khó có thể giải quyết", Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) tại Mỹ đánh giá ngày 6.4.
Ông Syrskyi cho biết cũng đã đến thăm khu vực Pokrovsk và ra lệnh cung cấp thêm đạn dược và các vật tư khác để tăng cường cho quân đội Ukraine tại đây.
