Khi giá năng lượng leo thang kéo dài, hành vi tiêu dùng và sản xuất có thể thay đổi theo dài hạn, làm suy yếu tăng trưởng và định hình lại cấu trúc kinh tế.
Dù thị trường tài chính hiện vẫn giữ được vẻ ổn định tương đối, nhiều dấu hiệu cho thấy áp lực thực sự đang tích tụ và có thể bùng phát trong thời gian tới.
Theo Đài CNN ngày 30-4, khái niệm “hủy diệt nhu cầu” (demand destruction) mô tả tình trạng giá cao và nguồn cung hạn chế khiến người tiêu dùng buộc phải cắt giảm chi tiêu, thậm chí thay đổi thói quen một cách lâu dài.
Vào đầu tháng này, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cảnh báo “sau cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng, hiện tượng hủy diệt nhu cầu sẽ lan rộng khi tình trạng khan hiếm và giá cao kéo dài”.
Tại Mỹ, hiện tượng này bắt đầu xuất hiện rõ nét khi giá xăng tăng nhanh, bào mòn thu nhập và làm suy giảm niềm tin tiêu dùng. Lạm phát tăng trong khi tiền lương không thay đổi khiến tâm lý người dân trở nên thận trọng hơn.
Theo các chuyên gia kinh tế, sự thay đổi trong lĩnh vực năng lượng có thể tác động lan tỏa đến mọi lĩnh vực.
Khi chi phí nhiên liệu tăng, người dân có xu hướng giảm các khoản chi không thiết yếu như ăn uống bên ngoài, du lịch hay mua sắm lớn. Điều này lập tức tác động ngược trở lại doanh nghiệp: doanh thu giảm trong khi chi phí vận hành, đặc biệt là vận chuyển, lại tăng lên.
Chuỗi phản ứng này thường diễn ra theo một logic khá rõ ràng. Ban đầu là cú sốc giá dầu, sau đó là sự suy giảm niềm tin, rồi đến việc trì hoãn các khoản chi lớn như mua xe hay mua nhà. Khi nhu cầu suy yếu, doanh nghiệp buộc phải cắt giảm đầu tư và tuyển dụng, thậm chí sa thải lao động để duy trì lợi nhuận.
Nếu tình trạng này kéo dài, ngân hàng trung ương có thể phải tăng lãi suất nhằm kiểm soát lạm phát, qua đó càng làm chậm đà tăng trưởng.
Quan trọng hơn, nếu giá cả hàng hóa cứ liên tục ở mức cao, những thay đổi mang tính “tạm thời” có thể trở thành lâu dài.
Người tiêu dùng chuyển sang xe tiết kiệm nhiên liệu hoặc xe điện, hạn chế di chuyển, làm việc từ xa nhiều hơn. Doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa để giảm chi phí lao động. Những điều chỉnh này một khi đã hình thành sẽ rất khó để đảo ngược lại như trước.
Với nhóm thu nhập thấp, tác động còn nghiêm trọng hơn: họ buộc phải cắt giảm cả các nhu cầu thiết yếu, từ chăm sóc y tế đến tiết kiệm dài hạn. Các chuyên gia cảnh báo rằng phần “hủy diệt nhu cầu” ở nhóm này có thể mang tính vĩnh viễn, kéo theo sự suy giảm lâu dài về mức sống.
Trái ngược những tác động đang lan rộng trong đời sống, thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu vẫn tỏ ra tương đối bình tĩnh.
Giá dầu Brent hiện quanh mức 120 USD/thùng – cao nhưng chưa đạt mức cực đoan 150 hay 200 USD như nhiều dự báo trước đó. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu chỉ bị điều chỉnh nhẹ, trong khi thị trường chứng khoán vẫn ở mức cao.
Tuy nhiên, theo phân tích của tờ Economist, sự “bình tĩnh” này có thể che giấu những rủi ro lớn hơn. Việc eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển gần 1/5 dầu toàn cầu – gần như tê liệt trong hai tháng đã loại bỏ hơn 10% nguồn cung khỏi thị trường. Đây là mức thiếu hụt rất lớn, vượt xa các cú sốc trước đây.
Hiện tại, thị trường vẫn được “chống đỡ” nhờ ba yếu tố chính: lượng dầu dự trữ được giải phóng, nguồn cung tích trữ sẵn trên biển và sự sụt giảm nhu cầu do giá thành cao. Tuy nhiên, cả ba yếu tố này đều không bền vững.
Kho dự trữ chiến lược đang dần cạn, lượng dầu tồn kho thương mại bị rút xuống nhanh chóng, trong khi khả năng tăng sản lượng bổ sung rất hạn chế do yếu tố kỹ thuật và địa chính trị.
Trong khi đó, dấu hiệu thiếu hụt đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều khu vực. Giá dầu diesel và nhiên liệu hàng không tăng mạnh, gây áp lực lên vận tải và chuỗi cung ứng, buộc một số nước phải áp dụng biện pháp khẩn cấp như: hạn chế tiêu thụ, giảm giờ làm việc, hoặc kiểm soát phân phối nhiên liệu.
Ngay cả khi xung đột kết thúc và eo biển Hormuz được mở lại, thị trường dầu cũng không thể phục hồi ngay lập tức. Quá trình khôi phục vận chuyển, sản xuất và phân phối có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Và trong thời gian đó, giá cao và nguồn cung hạn chế sẽ tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Bộ Quốc phòng Nga hôm 15/4 cho biết chính phủ một số nước châu Âu đã quyết định tăng cường sản xuất và cung cấp máy bay không người lái (UAV) cho Ukraine để tập kích lãnh thổ Nga, cảnh báo đây là động thái làm leo thang tình hình và ngày càng kéo các quốc gia trên vào xung đột với Nga.
Cơ quan này cũng công bố danh sách nhà máy, doanh nghiệp tại những quốc gia châu Âu mà Nga cho là đang sản xuất UAV và linh kiện cho Ukraine, cũng như địa chỉ liên quan. Trong số này có cơ sở tại Anh, Đức, Tây Ban Nha, Italy, Ba Lan, Israel và một số nước khác.
"Người dân châu Âu không những cần hiểu rõ nguyên nhân thật sự gây ra mối đe dọa đối với an ninh của họ, mà còn phải biết địa chỉ cùng vị trí của các doanh nghiệp Ukraine và liên doanh sản xuất UAV, linh kiện cho Kiev bên trong đất nước mình", Bộ Quốc phòng Nga cho hay.
Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev cho biết danh sách "các cơ sở chế tạo UAV và linh kiện khác ở châu Âu" mà Bộ Quốc phòng Nga công bố cũng là "danh sách các mục tiêu tiềm năng". "Các cuộc tấn công có thể trở thành hiện thực hay không sẽ phụ thuộc vào những gì xảy ra tiếp theo. Hãy ngủ ngon, các đối tác châu Âu", ông cảnh báo.
Giới chức Nga đã nhiều lần đưa ra những phát biểu được cho là nhằm răn đe các nước châu Âu, liên quan sự ủng hộ của họ dành cho Ukraine. Theo hãng thông tấn Reuters, những tuyên bố này chỉ mang tính cảnh báo hoặc ám chỉ, hơn là dấu hiệu cho thấy Nga sắp tấn công.
UAV hoặc thiết bị bay không người lái (drone) nói chung hiện là khí tài chủ chốt trong chiến sự Ukraine. Cả hai bên tham chiến đều thường xuyên triển khai UAV để tập kích lãnh thổ đối phương trong xung đột.
Bộ Quốc phòng Anh ngày 15/4 công bố đợt cung cấp drone "lớn nhất từ trước đến nay" cho Ukraine, trong đó London sẽ chuyển giao ít nhất 120.000 thiết bị cho Kiev trong năm 2026. Trong lô vũ khí có hàng nghìn drone tấn công tầm xa, drone trinh sát, hậu cần và khí tài hàng hải, tất cả "đều đã được thử lửa trên tiền tuyến tại Ukraine". Hoạt động chuyển giao đã bắt đầu trong tháng 4.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết sự bổ sung này sẽ "cung cấp cho Ukraine năng lực cần thiết để bảo vệ người dân và đối phó lực lượng Nga".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, Nga đã phóng hơn 1.560 UAV kể từ sáng13/5. Trong đêm 13/5, rạng sáng 14/5, Moscow bắn hơn 670 UAV và 56 tên lửa vào Ukraine.
Đây là cuộc tập kích bằng UAV lớn nhất của Nga kể từ khi xung đột nổ ra cách đây hơn 4 năm.
Cuộc tập kích nhắm vào thủ đô Kiev và hàng loạt khu vực khắp Ukraine. Bộ Năng lượng Ukraine cho biết nguồn cung cấp điện tại 11 khu vực trên khắp đất nước đã bị gián đoạn do các cuộc tấn công của Nga. Cuộc tấn công cũng làm gián đoạn nguồn cung cấp nước ở Kiev.
Lực lượng phòng không Ukraine đã bắn hạ 41 tên lửa và 652 máy bay không người lái trong đêm.
Ông Zelensky cũng nhấn mạnh: "Điều quan trọng là các đối tác không giữ im lặng trước cuộc tấn công này và việc tiếp tục hỗ trợ bảo vệ bầu trời của chúng ta cũng quan trọng không kém”.
Phía Moscow chưa có bình luận ngay lập tức về làn sóng tấn công mới nhất này.
Đợt tập kích diễn ra không lâu sau khi Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết ông nghĩ cuộc chiến Ukraine sắp kết thúc.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng tuyên bố: "Những nền tảng tích lũy được trong tiến trình hòa bình cho phép chúng tôi nói rằng hồi kết thực sự đang đến gần".
Ông cho biết một khối lượng nhất định công việc 3 bên với Ukraine và Mỹ đã được thực hiện nhằm tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình.
Ông Peskov nhấn mạnh, Nga sẽ hoan nghênh các nỗ lực hòa giải tiếp theo của Mỹ và Tổng thống Putin sẵn sàng gặp trực tiếp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky một khi tiến trình hòa bình được hoàn tất.
Thư ký Hội đồng An ninh Nga Sergey Shoigu hôm nay nêu rõ, Moscow sẵn sàng giải quyết xung đột Ukraine thông qua đàm phán.
"Chúng tôi sẵn sàng cho một giải pháp trên lộ trình đàm phán, chính trị và ngoại giao, với sự tham gia và góp mặt của các quốc gia thứ ba, như từng thực hiện trước đây" ông nói với hãng tin TASS.
"Chúng tôi muốn Ukraine trở lại thành một quốc gia hoàn toàn không có hạt nhân và không liên minh quân sự", ông Shoigu cho biết.
Giám đốc Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR) Sergey Naryshkin cho hay, Nga tiếp tục đưa ra các đề xuất về việc giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine một cách hòa bình.
Cụ thể, đề xuất mới nhất mà Moscow đã đưa ra cho Kiev là Ukraine rút hết quân và công nhận chủ quyền của Nga đối với vùng Donbass ở miền Đông.
"Nếu điều này không thể đạt được bằng các phương pháp ngoại giao, Nga có tất cả các cơ sở và tiềm lực để thực hiện điều này bằng các phương tiện kỹ thuật quân sự", ông nhấn mạnh.
Người đàn ông và người phụ nữ, không rõ tuổi tác, bị đánh 100 roi mỗi người tại công viên ở thành phố Banda Aceh, thủ phủ tỉnh Aceh, trước sự chứng kiến của hàng chục người vào ngày 7/4.
"Chúng tôi áp dụng luật Hồi giáo ở Aceh, vì vậy bất cứ khi nào có người vi phạm, chúng tôi phải thực hiện các hình phạt", Rajesh Kana, quan chức từ văn phòng công tố địa phương, nói.
Cặp đôi trên nằm trong số 6 người bị quất roi mây ngày 7/4 ở Aceh. Bốn người còn lại nhận 8-29 roi mỗi người vì các tội như có hành vi thân mật với người khác giới hoặc uống rượu. Trong số này có một phụ nữ bị kết án 27 roi đã ngất xỉu khi chịu roi cuối cùng và được nhân viên y tế chăm sóc.
Indonesia là quốc gia Hồi giáo lớn nhất thế giới nhưng Aceh là địa phương duy nhất áp dụng luật Sharia. Hình phạt đánh roi vẫn nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ ở đây để trừng phạt nhiều tội danh, trong đó có tội chơi cờ bạc và quan hệ đồng tính.
Hồi tháng 1, cảnh sát Sharia ở Aceh đã đánh một cặp đôi chưa kết hôn 140 roi mỗi người vì quan hệ tình dục ngoài hôn nhân và uống rượu. Đây dường như là hình phạt nặng nhất kể từ khi luật Sharia được thực thi tại tỉnh này vào năm 2015.
