Các bác sĩ chuyên khoa tim mạch tại Hiệp hội Tim mạch Anh (BHF) vừa nhấn mạnh hai trong số những lựa chọn thay thế tự nhiên hiệu quả nhất đã được các nghiên cứu chứng minh có tác động tích cực đến nồng độ cholesterol.
Việc kiểm soát chỉ số này là yếu tố sống còn để duy trì sức khỏe tim mạch, bởi cholesterol trong máu tăng cao sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và các vấn đề về tuần hoàn. Về cơ bản, cholesterol tồn tại dưới hai dạng:
Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL): Hay còn gọi là cholesterol “xấu” – vận chuyển cholesterol từ gan đến các cơ quan khác.
Lipoprotein tỷ trọng cao (HDL): Được gọi là cholesterol “tốt” – vận chuyển cholesterol dư thừa từ cơ thể quay trở lại gan để đào thải.
Nồng độ LDL cao có thể dẫn đến hình thành các mảng bám chất béo bên trong thành động mạch. Theo thời gian, các mảng bám này cứng lại và làm hẹp động mạch, hạn chế lưu thông máu đến các cơ quan thiết yếu như tim và não, dẫn đến đau tim hoặc đột quỵ.
Một số loại thực phẩm chứa các hợp chất tự nhiên có khả năng hạ cholesterol theo cách tương tự thuốc statin. Những thực phẩm này rất giàu chất xơ hòa tan, sterol/stanol thực vật và axit béo omega-3.
Thuốc statin hoạt động bằng cách ức chế một loại enzyme trong gan (HMG-CoA reductase) – vốn đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cholesterol. Trong khi đó, một số thực phẩm như yến mạch và sterol thực vật cũng giúp gan loại bỏ nhiều cholesterol hơn khỏi máu để sản xuất mật.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng dù thực phẩm rất tốt, không có một loại thực phẩm hay sự thay đổi chế độ ăn uống đơn lẻ nào có thể thay thế hoàn toàn hiệu quả của thuốc statin trong trường hợp bệnh lý nặng. Việc tư vấn bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn là vô cùng quan trọng.
Dưới đây là 2 “siêu thực phẩm” được các chuyên gia nhắc tên:
Yến mạch
Một nghiên cứu gần đây của Đại học Bonn (Đức) cho thấy việc ăn yến mạch trong hai ngày liên tiếp có thể giúp giảm cholesterol đáng kể. Yến mạch chứa nhiều beta-glucan, một loại chất xơ hòa tan chính yếu.
Khi vào hệ tiêu hóa, beta-glucan tạo thành một chất dạng gel, bẫy các axit mật giàu cholesterol và ngăn chúng hấp thụ vào máu. Để bù đắp, gan buộc phải rút thêm cholesterol từ máu để tạo mật mới, từ đó làm giảm mức LDL.
Một đánh giá trên 58 thử nghiệm lâm sàng công bố trên British Journal of Nutrition cho thấy người trung niên giảm 4,2% cholesterol “xấu” khi tiêu thụ 3,5 g beta-glucan mỗi ngày.
FDA khuyến nghị nạp 3 g beta-glucan mỗi ngày. Theo BHF, một bát cháo yến mạch (40 g) chứa khoảng 2 g beta-glucan, trong khi một ly sữa yến mạch (250ml) cung cấp khoảng 1 g.
Thực phẩm từ sữa
Nhiều loại bơ thực vật, sữa và sữa chua hiện nay được tăng cường sterol và stanol thực vật (phytosterol). Các chất này có cấu trúc tương tự cholesterol, tạo ra sự “cạnh tranh” hấp thụ tại đường ruột, khiến lượng cholesterol đi vào máu ít hơn.
Một đánh giá trên 124 nghiên cứu năm 2014 cho thấy tiêu thụ tối đa 3,3 g phytosterol mỗi ngày có thể giảm dần cholesterol LDL từ 6-12% sau khoảng 4 tuần.
Mặc dù phytosterol có sẵn trong trái cây, rau củ và hạt, nhưng lượng nạp vào từ thực phẩm tự nhiên thường thấp (dưới 600 mg/ngày). Do đó, các thực phẩm bổ sung tăng cường (như sữa công thức) được coi là nguồn cung cấp hiệu quả hơn để đạt mức 2 g/ngày theo khuyến nghị.
Hiệp hội Tim mạch Anh lưu ý: “Mặc dù sterol và stanol thực vật giúp hạ cholesterol, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh chúng làm giảm trực tiếp nguy cơ đau tim và đột quỵ rõ rệt như statin”.
Vì vậy, hãy coi các loại thực phẩm này là “đồng minh” hỗ trợ bên cạnh lối sống lành mạnh bao gồm: tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý và không hút thuốc. Nếu bạn đang điều trị bệnh lý, hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung các loại thực phẩm tăng cường này vào thực đơn hàng ngày.
Khi ngủ, nhịp tim và huyết áp thường giảm xuống, hệ thần kinh được điều hòa để cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi. Nếu tim có vấn đề, quá trình này sẽ bị gián đoạn và tạo ra những dấu hiệu bất thường vào ban đêm, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nhận biết các dấu hiệu xảy ra trong lúc ngủ không chỉ giúp phát hiện sớm vấn đề về tim mà còn giúp ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm. Người bệnh không được chủ quan nếu có các dấu hiệu sau khi ngủ:
Một dấu hiệu đáng chú ý là đột ngột thức giấc nửa đêm vì cảm thấy khó thở, hụt hơi hoặc phải ngồi dậy mới dễ thở hơn. Đây không phải là hiện tượng bình thường, đặc biệt nếu xảy ra thường xuyên.
Trong nhiều trường hợp, tình trạng này liên quan đến suy tim. Khi tim bơm máu kém hiệu quả, dịch có thể tích tụ trong phổi. Khi nằm ngủ, lượng dịch này dồn lên vùng ngực nhiều hơn, làm giảm khả năng trao đổi ô xy và gây cảm giác nghẹt thở.
Ngoài ra, ngưng thở khi ngủ cũng có thể gây ra hiện tượng này do thiếu ô xy đột ngột. Dù nguyên nhân là gì thì thường xuyên tỉnh giấc vì khó thở cũng cần được kiểm tra. Biểu hiện này có thể do vấn đề nghiêm trọng ở tim hoặc hệ hô hấp.
Nếu đang ngủ mà tỉnh giấc và cảm thấy tim đập rất nhanh, đập mạnh hoặc không đều, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn nhịp tim. Một số người mô tả cảm giác như tim bị lỡ nhịp hoặc đập loạn xạ.
Các rối loạn nhịp như rung nhĩ có thể xảy ra trong khi ngủ, đặc biệt ở những người có bệnh nền như huyết áp cao. Nguyên nhân là do sự mất cân bằng của hệ thần kinh và tình trạng thiếu ô xy lặp lại trong đêm, chẳng hạn ngưng thở khi ngủ hay thở nông, khiến tim dễ bị kích thích và loạn nhịp. Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên hoặc đi kèm chóng mặt, mệt mỏi thì cần kiểm tra điện tim để được đánh giá chính xác hơn.
Đau ngực vào ban đêm là dấu hiệu không nên xem nhẹ. Một số người có thể cảm thấy tức ngực, nặng ngực hoặc nóng rát ngực khi đang ngủ. Đây là những vấn đề dễ nhầm với triệu chứng trào ngược dạ dày.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chúng có thể là biểu hiện của thiếu máu cơ tim. Khi lưu lượng máu đến tim giảm, đặc biệt vào ban đêm, tim có thể không nhận đủ ô xy và gây ra cảm giác đau. Nếu cơn đau kéo dài, lan ra tay, vai hoặc hàm, kèm khó thở thì cần đi khám ngay để loại trừ nguy cơ nhồi máu cơ tim, theo Healthline.
Theo Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, đã có hơn 7.800 lượt người được khám, sàng lọc, tư vấn sức khỏe, trong chiến dịch khám sức khỏe cộng đồng ngày 5.4, nhân ngày Sức khỏe toàn dân 7.4, với sự tham gia của 324 nhân viên y tế thuộc 19 bệnh viện tại Hà Nội.
Các bác sĩ, nhân viên y tế đã thực hiện 859 lượt siêu âm (tuyến giáp, ổ bụng, tim, khớp) và tặng 1.535 phiếu hẹn siêu âm miễn phí tại cơ sở y tế; có 1.380 lượt xét nghiệm chuyên sâu; hơn 400 lượt điện tim; 641 lượt chụp X-quang phổi; hơn 300 lượt nội soi tai mũi họng, đo mật độ xương, đo lực cơ, và chỉ số cơ thể cho hơn 1.500 lượt..
Trong đó, 2.830 lượt người (36% trong số các lượt khám) có bất thường sức khỏe cần can thiệp, theo dõi sức khỏe hoặc đánh giá chuyên sâu thêm tại các cơ sở y tế.
Các bác sĩ chuyên khoa phát hiện 16 ca ngoại tâm thu thất, 69 trường hợp thiếu máu cơ tim, 3 ca đau ngực nghi mạch vành cấp được hướng dẫn nhập viện theo dõi.
Có 13 ca xơ hóa gan, gan nhiễm mỡ nặng, 5 ca viêm gan B và viêm gan C chưa điều trị chuyên sâu được tư vấn, hướng dẫn về khám chuyên sâu tại bệnh viện.
Đáng lưu ý, trong chiến dịch, đây là lần đầu tiên có khám, sàng lọc về sức khỏe tâm thần trong cộng đồng với quy mô lớn do Bộ Y tế, Hội Thầy thuốc trẻ tổ chức. Kết quả đã ghi nhận 155 trường hợp cần được can thiệp do: mất ngủ (người cao tuổi); lo âu, trầm cảm (học sinh, sinh viên). 750 tài liệu truyền thông phòng trầm cảm, tự kỷ, sa sút trí tuệ đã được các bác sĩ gửi đến người dân.
Với bệnh lý về phổi, các bác sĩ chuyên khoa ghi nhận 5 ca bất thường: nghi u phổi, viêm phổi, lao phổi; hướng dẫn đến cơ sở chuyên khoa ngay. Chụp X-quang lưu động cũng ghi nhận 35 ca nghi lao phổi, 9 ca nghi nốt phổi, 8 ca đông đặc phổi, 3 ca bóng tim to.
Với chuyên khoa mắt, 200 ca đục thủy tinh thể cần phẫu thuật thay thủy tinh thể; khô mắt, viêm kết mạc dị ứng, cận thị, lão thị... đã được phát hiện, tư vấn chuyên khoa.
Ngoài ra, 180 ca sâu răng, viêm quanh răng, mất răng; 120 ca tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường typ 2, loãng xương, thoái hóa khớp, béo phì, suy thận, viêm dạ dày; đau viêm khớp gối, khớp vai và các bệnh lý cơ xương khớp... là các bệnh khá thường gặp nhưng nhiều trường hợp chưa chưa được kiểm soát tốt, đã các bác sĩ tư vấn về chăm sóc, điều trị.
Tiến sĩ - dược sĩ Nguyễn Hữu Tú, Phó chủ tịch Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, chia sẻ, năm 2026, Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam và hội thầy thuốc trẻ các cấp dự kiến triển khai 5.000 đợt khám, tư vấn, sàng lọc cho 1.5 triệu lượt người dân cả nước; xây dựng thí điểm 30 trạm khám sức khỏe miễn phí (health kiosk) đồng thời phát triển chatbot y tế Việt Nam, hỗ trợ người dân tự tầm soát và tra cứu đưa ra y lệnh cho nhân viên y tế.
Theo ThS.BS Bùi Thị Duyên, Phó trưởng Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 175, thời điểm ăn uống quan trọng không kém chất lượng bữa ăn. Cơ thể vận hành theo nhịp sinh học, trong đó khả năng chuyển hóa năng lượng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày.
Vào buổi tối, độ nhạy insulin giảm, cơ thể xử lý glucose kém hiệu quả. Nếu ăn muộn, đặc biệt là nhiều tinh bột hoặc chất béo, phần năng lượng dư thừa dễ chuyển thành mỡ tích trữ.
Nghiên cứu trên Cell Metabolism cho thấy người ăn muộn sẽ giảm cân kém hiệu quả hơn dù cùng chế độ ăn. Nghiên cứu khác trên Obesity cũng ghi nhận việc tiêu thụ nhiều năng lượng vào buổi tối làm tăng đề kháng insulin và nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Không chỉ ảnh hưởng cân nặng, ăn tối muộn còn tác động xấu đến hệ tiêu hóa và giấc ngủ. Ăn sát giờ ngủ khiến dạ dày vẫn phải hoạt động khi cơ thể nghỉ ngơi, làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày - thực quản, đầy bụng và khó ngủ. Theo American Journal of Gastroenterology, ăn trong vòng 3 giờ trước khi ngủ làm tăng đáng kể nguy cơ trào ngược.
Về lâu dài, thói quen ăn muộn còn liên quan đến nhiều bệnh mạn tính. Báo cáo của Endocrine Society cho thấy ăn muộn có thể làm tăng đường huyết, giảm khả năng đốt mỡ, từ đó góp phần gây hội chứng chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch.
Bác sĩ khuyến cáo nên ăn trước giờ ngủ ít nhất 2-3 giờ. Tránh bữa tối quá nhiều năng lượng, đặc biệt là đồ chiên, nhiều đường. Hạn chế ăn sau 22h.
