Theo Bộ Công an, quá trình triển khai thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 đạt được nhiều kết quả, song thực tiễn vẫn còn những bất cập và thách thức nhất định.
Một số vấn đề tiêu cực tiếp tục diễn ra, đã và đang gây nên phản ứng gay gắt của một bộ phận không nhỏ người dân, trong đó có ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó hiện cũng chưa có quy định về hành vi gây ra trái phép tiếng ồn, độ rung và mùi vượt chuẩn nên chưa có cơ chế xử lý hình sự đối với người thực hiện các hành vi này.
Tình trạng gây tiếng ồn và độ rung vượt quy chuẩn vốn là vấn đề gây bức xúc, được phản ánh rất nhiều trong thời gian qua. Hiện nay giới hạn tối đa các mức ồn tại các khu vực có con người sinh sống, hoạt động và làm việc được quy định tại Quy chuẩn quốc gia về tiếng ồn (QCVN 26:2025).
Về chế tài xử phạt vi phạm trong lĩnh vực này, nghị định 45/2022 quy định mức phạt cảnh cáo với hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn kỹ thuật dưới 2 dBA, phạt tiền 140 – 160 triệu đồng với hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn kỹ thuật từ 40 dBA trở lên.
Tương tự, với các vi phạm về độ rung, mức phạt thấp nhất là cảnh cáo, cao nhất phạt đến 170 triệu đồng, tùy thuộc vi phạm trong hoạt động xây dựng hoặc trong hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Phạm Văn Hòa, thành viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho hay thực tế thời gian qua cử tri, nhân dân ở nhiều nơi, nhất là các thành phố lớn, phản ánh tình trạng dùng loa kéo, hát karaoke… gây tiếng ồn rất lớn, làm mất an ninh trật tự.
“Nhiều trường hợp hàng xóm cạnh bên nhà hát karaoke, dùng loa kéo bật hết cỡ bất kể giờ giấc trưa tối, cuối tuần thường tụ tập bạn bè hát tới tận đêm khuya… gây ảnh hưởng rất lớn. Nhiều khi sang nhắc nhở nhưng cứ ra về là đâu lại vào đó”, ông Hòa nêu.
Ông cũng chỉ ra trước đây việc xử lý gặp nhiều khó khăn do cơ quan quản lý lĩnh vực, địa phương cho rằng muốn biết tiếng ồn vượt quá hay không phải tiến hành đo đạc bằng máy móc, thiết bị chuyên dụng.
Việc đo và phân tích âm thanh phải do một đơn vị được Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường thực hiện. Vì vậy các cơ quan chức năng cấp xã, phường chưa đủ thẩm quyền để đo và phân tích âm thanh, từ đó không có căn cứ để xử lý vi phạm.
Còn tại nghị định 282/2025 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng, chống tệ nạn xã hội… đã sửa đổi, bổ sung quy định hành vi tụ tập hát karaoke gây tiếng ồn, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người khác có thể bị xử phạt tiền lên đến 2 triệu đồng.
Bên cạnh đó, cơ quan chức năng sẽ tịch thu tang vật vi phạm, không phân biệt thời gian ngày hay đêm. Việc không cần đo tiếng ồn theo quy định của nghị định 282 rất quan trọng và đã giúp lực lượng chức năng chủ động hơn trong xử lý các trường hợp vi phạm tiếng ồn này.
Tuy nhiên, theo ông Hòa, chế tài với hành vi gây ô nhiễm tiếng ồn hiện mới chỉ dừng ở xử phạt hành chính nên chưa đủ sức răn đe dẫn đến nhiều trường hợp còn cố tình tái diễn vi phạm. Do vậy việc đề xuất bổ sung xử lý hình sự với hành vi này của Bộ Công an là cần thiết.
Song ông Hòa đề nghị cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng khi xây dựng cấu thành tội phạm của hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn. Chẳng hạn nên xem xét xử lý với những trường hợp đã bị xử phạt hành chính nhưng vẫn còn cố tình vi phạm, thể hiện sự coi thường pháp luật, hoặc phải có thiệt hại vật chất xảy ra về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản…
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị quá trình nghiên cứu cần chú ý về cơ chế xác định tiếng ồn vượt chuẩn. Bà nói hiện đã có quy chuẩn về tiếng ồn, nhưng để xác định chính xác tiếng ồn ở ngưỡng nào, vượt bao nhiêu không hề dễ dàng.
Thực tế để xác định phải có thiết bị chuyên dụng của cơ quan chuyên môn, kiểm định được cấp phép. Đồng thời phải đo ở thời điểm phát tiếng ồn. Tuy nhiên, nhiều trường hợp, khi cơ quan chức năng có mặt thì tiếng ồn đã kết thúc, và khi cơ quan chức năng rời đi thì tiếng ồn lại phát ra.
Thêm vào đó, để có căn cứ để xử lý hình sự, việc xác định thiệt hại do vi phạm tiếng ồn gây ra rất quan trọng. Nhưng so với các loại vi phạm khác thì thiệt hại do tiếng ồn gây ra lại rất khác, không dễ dàng có thể quan sát, thấy bằng mắt thường.
Trong khi lại ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, nhất là về tinh thần, thậm chí nhiều trường hợp bị ảnh hưởng tâm lý, stress nặng do tiếng ồn gây ra nhưng không xảy ra ngay tại thời điểm có tiếng ồn. Do đó bà Nga đề nghị cơ quan chức năng nên có nghiên cứu để xây dựng cách thức trong tính toán hậu quả, thiệt hại do tiếng ồn gây ra, từ đó có căn cứ để quy kết trách nhiệm và xử lý hành vi.
Cùng với việc đề xuất bổ sung xử lý hình sự, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng cần phải tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật với người dân và doanh nghiệp có ý thức chấp hành. Đặc biệt cần thông tin rõ về ngưỡng vi phạm tiếng ồn là bao nhiêu để người dân và doanh nghiệp biết, không vi phạm.
Ngày 18-4, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Đồng Nai vừa ra quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam Phan Văn Lợi (40 tuổi) và Phạm Trọng Nghĩa (40 tuổi, cùng ngụ TP.HCM) để điều tra về hành vi gây ô nhiễm môi trường.
Quyết định khởi tố bị can và lệnh bắt bị can để tạm giam đã được Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai phê chuẩn.
Theo điều tra, khoảng tháng 10-2024, Lợi mua da bò vụn phế thải về bán lại cho các nhà máy để kiếm lời.
Từ tháng 10 đến tháng 11-2024, Lợi khai đã mua hơn 1.000 tấn da bò vụn phế thải nhưng không tìm được nơi tiêu thụ mà để lâu thì tốn tiền thuê kho bãi. Do đó Lợi đã gọi Nghĩa tìm thuê bãi đất trống để tập kết chất thải da bò rồi tìm người bán kiếm lời chia nhau.
Việc vận chuyển chất thải da bò đến bãi tập kết mới thì Lợi trả cho Nghĩa 450.000 đồng/tấn.
Thông qua người quen, Nghĩa thuê bãi đất trống rộng khoảng 4.000m2 của ông T.N.D. (44 tuổi, ngụ xã Lộc Thạnh) với giá 15 triệu đồng/tháng, sau đó tập kết da bò phế thải về đây.
Theo cơ quan điều tra, Lợi là người có năng lực và tư cách pháp nhân liên quan thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải.
Song khi thu mua số lượng lớn chất thải da bò về bán không được, Lợi không đưa vào nhà máy tiêu hủy theo quy định mà thuê Nghĩa thu gom, vận chuyển chất thải từ tỉnh Long An (nay là Tây Ninh) đến đổ tại bãi đất trống thuộc ấp Thạnh Biên, xã Lộc Thạnh trái quy định.
Bước đầu công an xác định hai người đã đổ 567 tấn da bò phế thải ra môi trường nhưng không có mái che, để chất thải phân hủy tự nhiên, bốc mùi hôi thối gây ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm môi trường xung quanh.
Cơ quan cảnh sát điều tra nhận định hành vi của Lợi và Nghĩa đủ cấu thành tội gây ô nhiễm môi trường. Đồng thời thông báo đến những người được Lợi và Nghĩa thuê chở số chất thải trên nhanh chóng đến cơ quan công an để làm việc.
Trong hệ thống tư pháp, luật sư đóng vai trò là "lá chắn" bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo. Song việc bảo mật thông tin cho thân chủ và trách nhiệm tố giác tội phạm vì an toàn xã hội luôn có ranh giới.
Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026 đabg được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5, nêu đề xuất siết chặt "đặc quyền" miễn truy cứu hình sự của luật sư.
Được im lặng với hành vi đã xảy ra, nhưng phải lên tiếng với tội sắp thực hiện
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, luật sư không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm mà thân chủ "đang chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện" mà luật sư biết rõ trong quá trình thực hiện việc bào chữa.
Nghĩa là biết thân chủ sắp, đang phạm tội mà không tố giác thì luật sư vẫn không bị truy cứu hình sự (trừ khi đó là các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng).
Quy định này là nhằm bảo đảm sự tin cậy tuyệt đối giữa luật sư và thân chủ, tạo điều kiện cho quyền bào chữa, một quyền hiến định, được thực thi trọn vẹn.
Song theo Bộ Công an, quy định như trên là không phù hợp. Cụ thể, với những hành vi thân chủ chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa.
Do đó, nếu luật sư không tố giác các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự: "Mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời".
Trên quan điểm này, Dự thảo đề xuất sửa đổi quy định miễn trừ trên với luật sư, người bào chữa, nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa theo đúng tinh thần "lấy phòng ngừa là chính".
Thêm con dâu, con rể, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ... vào nhóm không buộc phải tố giác
Vẫn trong chính sách điều chỉnh nhóm được miễn chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm, Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng hơn với người nhà của người phạm tội.
Điều 18 và 19 Bộ luật Hình sự hiện chỉ loại trừ trách nhiệm hình sự cho ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.
Theo Bộ Công an, quy định này chưa bao quát hết các mối quan hệ "thân thích" của một cá nhân, chưa bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo. Do đó, dự thảo đã đề xuất mở rộng thêm với bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, con nuôi, con rể, con dâu, con riêng của vợ/chồng.
Sự bổ sung này sẽ phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc gia đình thực tế, tăng tính nhân đạo và phù hợp hơn với truyền thống ứng xử gia đình; phù hợp với quy định về hàng thừa kế của Bộ luật Dân sự cũng như Luật Hôn nhân và gia đình.
Điều này đồng nghĩa, nếu một người phạm tội thì những người thuộc diện đã nêu ở trên, không bị bắt buộc phải tố giác.
Bộ Công an đánh giá chính sách này sẽ làm hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của những người không tố giác, che giấu tội phạm, nhưng là cần thiết để bảo vệ các giá trị cốt lõi trong văn hóa dân tộc.
Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ của những người thân của người phạm tội giảm đi, đồng nghĩa với quyền lợi của người bị xâm hại cũng sẽ có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong các vụ án kinh tế, tham ô, gian lận, rửa tiền có yếu tố gia đình. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng phải có trách nhiệm để bảo đảm quyền lợi cho họ.
Ngày 16/4, Công an tỉnh Bắc Ninh cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra vừa khởi tố, Minh, 22 tuổi và Trực, 19 tuổi, để điều tra tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Theo công an, Minh và Trực không có việc làm ổn định, không có tiền nên dán mã QR tài khoản ngân hàng của mình đè lên mã QR của các quán, cửa hàng kinh doanh. Ngày 3/4, Minh và Trực đi khắp các cửa hàng trên địa bàn xã Đại Đồng để dán mã.
Kết quả, nhiều người khi thanh toán tiền mua hàng đã bị lừa chuyển sang tài khoản của Minh.
Công an xác định, trong 3 ngày, từ 3/4 đến 6/4, 86 người đã chuyển tiền đến tài khoản của Minh, tổng cộng 6,4 triệu đồng.
Qua vụ án này, công an khuyến cáo người dân khi quét mã QR thanh toán, cần kiểm tra tên người hiển thị trên ứng dụng ngân hàng so với mã dán ở cửa hàng.
