Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran bắt đầu từ ngày 28-2, eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng toàn cầu – luôn là tâm điểm chú ý.
Trước khi giao tranh nổ ra, eo biển nói trên là tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) của thế giới từ các nhà sản xuất vùng Vịnh. Eo biển này được Iran và Oman chia sẻ về mặt địa lý.
Để đáp trả cuộc tập kích của Mỹ và Israel, Iran đã tấn công các tàu buôn “của kẻ thù” tại eo biển Hormuz. Hậu quả là các tàu chở dầu bị mắc kẹt, tạo ra một trong những cuộc khủng hoảng phân phối năng lượng mà Đài Al Jazeera đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay.
Sau hơn 1 tháng giao tranh, hôm 7-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải trên nền tảng Truth Social, tuyên bố đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần – do Pakistan làm trung gian.
Động thái trên được đưa ra sau khi Iran công bố đề xuất hòa bình 10 điểm. Ông Trump gọi đây là cơ sở “khả thi” để đàm phán chấm dứt vĩnh viễn các cuộc xung đột ở Trung Đông.
Đáng chú ý, trong đề xuất 10 điểm nói trên, Tehran khẳng định việc lưu thông qua eo biển Hormuz phải được kết hợp chặt chẽ với quân đội Iran. Từ đó, Cộng hòa Hồi giáo vẫn duy trì sự ảnh hướng lên tuyến đường này.
Iran tuyên bố sẽ cho phép tàu thuyền qua lại trong thời gian ngừng bắn nhưng dưới sự phối hợp chặt chẽ của Lực lượng Vũ trang Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã công bố một bản đồ mới, yêu cầu các tàu đi lệch về phía bắc (gần bờ biển Iran) và tránh xa lộ trình truyền thống gần bờ biển Oman, với lý do “nguy cơ có mìn chống hạm tại các khu vực giao thông chính”.
Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn đã xuất hiện những rạn nứt khi Israel tấn công dữ dội thủ đô Beirut của Lebanon ngày 8-4, khiến hàng trăm người thiệt mạng. Cuối ngày 8-4, Iran tuyên bố sẽ tiếp tục hạn chế di chuyển của các tàu chở dầu trên Hormuz, viện lý do Israel không tuân thủ lệnh ngừng bắn.
Tổng thống Trump khẳng định trên mạng xã hội Truth Social rằng quân đội Mỹ sẽ “túc trực” tại khu vực để giám sát việc lưu thông và đe dọa sẽ tái khởi động các cuộc tấn công nếu đàm phán thất bại.
Theo chuyên gia phân tích hàng hải C Uday Bhaskar, tình trạng “không chắc chắn” vẫn bao trùm. Cho đến nay, mới chỉ có 3- 5 tàu thực hiện quá cảnh kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Trong kế hoạch 10 điểm của Tehran, một trong những yêu cầu chính là Mỹ và Israel phải chấm dứt vĩnh viễn mọi cuộc tấn công vào Iran và các đồng minh của nước này – đặc biệt là Lebanon, và cho phép Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran đưa tin nước này đang cân nhắc mức phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu qua Hormuz, hoặc thu 1 USD trên mỗi thùng dầu vận chuyển qua eo biển. Khoản thu này sẽ được chia cho Oman.
Tehran tuyên bố doanh thu sẽ được dùng để tái thiết cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự bị hư hại do các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Oman, quốc gia cùng chia sẻ eo biển Hormuz, đã bác bỏ ý tưởng trên. Bộ trưởng Giao thông Oman Said Al Maawali, khẳng định nước này đã ký kết các thỏa thuận hàng hải quốc tế, bao gồm cấm thu phí trên các tuyến đường này.
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) quy định không được thu phí đối với tàu thuyền đi qua các eo biển quốc tế hoặc vùng biển lãnh hải.
Công ước trên cho phép các quốc gia ven biển thu phí cho các dịch vụ được cung cấp, chẳng hạn như hỗ trợ hàng hải hoặc sử dụng cảng, nhưng không cho phép thu phí cho việc vận chuyển
Tuy nhiên, cả Mỹ và Iran đều chưa phê chuẩn UNCLOS.
Theo nhà phân tích Bhaskar, Iran có thể “lách luật” bằng cách thu phí để rà phá thủy lôi trên eo biển Hormuz và đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua.
Các nhà phân tích nhận định Tổng thống Trump khó có thể chấp nhận yêu cầu thu phí vô thời hạn của Iran. Anh và 40 quốc gia khác cũng đã bắt đầu thảo luận các biện pháp để mở cửa lại eo biển một cách tự do.
Tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ngày 7-4, Bahrain đã đề xuất một nghị quyết kêu gọi mở cửa lại eo biển bằng “mọi phương tiện cần thiết” và được 11/15 thành viên ủng hộ. Tuy nhiên, Nga và Trung Quốc đã phủ quyết nghị quyết này với lý do thiên vị chống lại Iran.
Mô hình công ty khởi nghiệp nhỏ đã trở nên phổ biến ở Thung lũng Silicon (Mỹ) và nhiều nơi khác, khi những công cụ AI tiên tiến nhanh chóng được coi là một cộng sự đáng hoan nghênh ngay cả khi chúng có thể khiến nhiều nhân viên tại các công ty hiện có bị sa thải.
Ngày càng nhiều người trẻ ở Trung Quốc lựa chọn mô hình nói trên, khi các thành phố cam kết đầu tư hàng triệu USD vào tài trợ và trợ cấp thuê mặt bằng cho các dự án như thế, phù hợp với mục tiêu chính trị của Bắc Kinh về "tự lực công nghệ", theo AFP hôm nay 22.4.
"Công ty một người là sản phẩm của thời đại AI", cô Karen Dai, người sáng lập công ty một người SoloNest có trụ sở tại Thượng Hải, nơi tổ chức các sự kiện cuối tuần dành cho những doanh nhân lập công ty một mình.
Trước đây, việc tự mình điều hành một doanh nghiệp rất khó khăn, nhưng sự hỗ trợ của AI đã "hạ thấp rào cản gia nhập", theo cô Dai.
Vào một ngày chủ nhật ở Thượng Hải, khoảng 20 người ở độ tuổi 20 và 30 đã tập trung tại một phòng hội nghị để tham dự buổi trao đổi ý tưởng kéo dài 3 giờ đồng hồ lần thứ 134 do cô Dai tổ chức về chủ đề tự kinh doanh.
Một người tham dự tên Wang Tianyi hiện kiếm được tới 40.000 nhân dân tệ (hơn 154 triệu)/tháng bằng cách tạo ra các mẫu quảng cáo với sự hỗ trợ của AI cho doanh nghiệp.
Chàng trai 26 tuổi này, đã bỏ công việc quản lý sản phẩm tại một công ty internet vào năm ngoái, dự đoán rằng việc tự kinh doanh sẽ trở thành một xu hướng lớn."Nhờ sự hỗ trợ công nghệ từ AI, (các công ty một người) có lợi thế về hiệu quả", Wang nói với AFP.
Trên mạng xã hội Trung Quốc, trong nhiều năm qua đã có lời than phiền về cái gọi là "lời nguyền tuổi 35", sự phân biệt đối xử về tuổi tác phổ biến trong lĩnh vực công nghệ, chính quyền và các lĩnh vực cạnh tranh khác.
"Ở tuổi 35, dường như có một ranh giới vô hình. Mọi người có thể phải đối mặt với một số thách thức trong công việc. Công ty có thể đánh giá lại xem ai còn phù hợp để ở lại", cô Dai (38 tuổi) nói.
Nhưng những người trẻ tuổi, đã chứng kiến một thập niên tăng trưởng kinh tế nhanh chóng ở Trung Quốc, có khát vọng phát triển, theo cô Dai, tác giả của cuốn sách "Công ty một người".
"Khi đến 30 tuổi hoặc thậm chí trẻ hơn, bạn sẽ tự hỏi: khi tôi đạt đến ranh giới vô hình 35 tuổi, tôi nên chuẩn bị những gì?", cô Dai nói.
Cô Wei Xin (34 tuổi) cư trú tại Thượng Hải, biết rằng công việc của cô với tư cách là người xem xét tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài sẽ bị thay thế bởi AI trước khi điều đó thực sự xảy ra.
Do đó, cô đã đăng ký một khóa học về mô hình AI đa phương thức Gemini của Google và thử tạo ra một phiên bản kỹ thuật số do AI tạo ra của chính mình, trước khi chuyển sang sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.
"Có một chút lo lắng về AI. Nếu tôi không sử dụng, không tiếp cận nó, tôi có thể sớm bị loại bỏ", cô Wei, người đã trở về Trung Quốc vào năm ngoái sau khi lấy được bằng cấp tại Mỹ, chia sẻ.
Nhiều thành phố của Trung Quốc đang triển khai các chính sách hỗ trợ các công ty một người sử dụng AI, và sử dụng chữ viết tắt tiếng Anh "OPC" cho công ty một người. Đây là một cách dùng tiếng Anh khá hiếm trong chính sách chính thức ở Trung Quốc, theo AFP.
Vào tháng 11.2025, thành phố Tô Châu đã cam kết đào tạo "hơn 10.000 nhân tài OPC" vào năm 2028 và rót khoảng 700 triệu nhân dân tệ vào các lĩnh vực như robot AI, chăm sóc sức khỏe và giao thông thông minh.
Thành phố Thành Đô trong tháng trước cũng đã hứa trợ cấp lên đến 20.000 nhân dân tệ cho sinh viên tốt nghiệp để thành lập các công ty một người sử dụng AI.
Những biện pháp như thế là "phần thưởng để giúp các công ty khởi nghiệp này phát triển và thành công", theo ông Kyle Chan, chuyên gia về phát triển công nghệ của Trung Quốc tại Viện Brookings (Mỹ).
Tài trợ cho các OPC là một cách mới, tiết kiệm chi phí để giải quyết vấn nạn thất nghiệp cao trong giới trẻ ở Trung Quốc, theo AFP. "Chi phí để chính quyền địa phương thực hiện việc này cho một OPC là rất thấp", ông Chan nhận định.
Theo Hãng tin AFP, phát biểu tại Nhà Trắng ngày 23-4, Tổng thống Trump tỏ ra lạc quan về triển vọng hòa bình tại Lebanon.
"Tôi nghĩ có cơ hội rất lớn để đạt được hòa bình. Đây đáng lẽ là một trường hợp dễ dàng" - ông nói với báo giới khi tiếp các quan chức và đại sứ Israel và Lebanon.
Tổng thống Mỹ cho biết lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn thêm ba tuần. Thỏa thuận đình chiến ban đầu được công bố sau cuộc gặp đầu tiên giữa đại sứ hai nước ngày 14-4 và dự kiến hết hiệu lực ngày 26-4.
Ông cũng nói kỳ vọng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun sẽ cùng tới Nhà Trắng để gặp ông trong thời gian ngừng bắn. "Tôi nghĩ trong vài tuần tới họ sẽ đến đây" - ông nói.
Tuy nhiên trước đó ông Aoun đã bác bỏ thông tin từ ông Trump rằng ông sẽ điện đàm với ông Netanyahu.
Các quan chức Lebanon cho biết họ mong muốn gia hạn ngừng bắn một tháng, với điều kiện thỏa thuận cần bao gồm việc "chấm dứt phá hủy nhà cửa và các cuộc tấn công nhằm vào dân thường, nơi thờ tự, nhà báo cũng như lĩnh vực y tế và giáo dục".
Israel tháng trước đã phát động chiến dịch tấn công quy mô lớn vào Lebanon nhằm đáp trả các đợt tấn công của Hezbollah, khiến nhiều người thiệt mạng và khoảng 1 triệu người phải di dời.
Đại sứ Israel tại Washington cho biết nước này mong muốn đạt được một thỏa thuận hòa bình với Chính phủ Lebanon và tin rằng Hezbollah đã suy yếu sau các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
"Chúng tôi cùng chung mục tiêu với Chính phủ Lebanon là loại bỏ ảnh hưởng tiêu cực mang tên Hezbollah" - ông nói.
Theo AFP, ngay khi các quan chức Israel và Lebanon đang gặp ông Trump, Hezbollah ngày 23-4 tuyên bố đã phóng loạt tên lửa vào miền bắc Israel "để đáp trả các vi phạm lệnh ngừng bắn của đối phương". Phía Israel sau đó cho biết các quả tên lửa đã bị đánh chặn thành công.
Báo Wall Street Journal (WSJ) ngày 15-4 đưa tin Lầu Năm Góc đang tiếp cận các nhà sản xuất ô tô và nhiều nhà sản xuất khác ở Mỹ để kêu gọi họ sản xuất vũ khí.
Theo các nguồn thạo tin, các quan chức quốc phòng cấp cao đã tổ chức các cuộc đàm phán về việc sản xuất vũ khí và các vật tư quân sự khác với các giám đốc điều hành (CEO) của một số công ty, bao gồm bà Mary Barra - CEO của Hãng ô tô General Motors và ông Jim Farley - CEO của Hãng Ford Motor.
Lầu Năm Góc huy động các công ty nói trên sử dụng nguồn nhân lực và năng lực sản xuất để tăng cường sản xuất đạn dược và các thiết bị khác, trong bối cảnh các cuộc chiến ở Ukraine và Iran đang làm cạn kiệt vũ khí.
Theo các nguồn tin, các cuộc đàm phán vẫn còn ở giai đoạn sơ bộ và bao quát nhiều vấn đề. Các quan chức quốc phòng cho biết có thể cần các nhà sản xuất Mỹ hỗ trợ các công ty quốc phòng truyền thống, và đặt câu hỏi liệu các công ty này có thể nhanh chóng chuyển sang lĩnh vực quốc phòng hay không.
Công ty linh kiện máy bay GE Aerospace và nhà sản xuất xe máy chuyên dùng Oshkosh cũng tham gia cuộc đàm phán nói trên.
Một quan chức Lầu Năm Góc cho biết Bộ Chiến tranh “cam kết nhanh chóng mở rộng cơ sở công nghiệp quốc phòng bằng cách tận dụng tất cả các giải pháp và công nghệ thương mại hiện có để đảm bảo lực lượng chiến đấu của Mỹ duy trì lợi thế quyết định”.
Báo WSJ dẫn các nguồn tin cho biết những cuộc đàm phán đã bắt đầu trước khi chiến tranh ở Iran nổ ra. Việc xung đột gây áp lực lên kho dự trữ đạn dược của Mỹ càng cho thấy quân đội cần thêm các đối tác thương mại để nhanh chóng tăng cường nguồn cung cấp đạn dược và trang thiết bị chiến thuật, chẳng hạn như tên lửa và công nghệ chống máy bay không người lái (drone).
Theo nguồn tin, các quan chức đã hỏi liệu các công ty có thể hỗ trợ gì trong nỗ lực tăng cường năng lực sản xuất trong nước của Lầu Năm Góc. Họ cũng yêu cầu các CEO xác định những rào cản đối với việc đảm nhận thêm các dự án quốc phòng, từ các yêu cầu hợp đồng đến những khó khăn trong quá trình đấu thầu.
