Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thuế đối ứng 10-50% với tất cả đối tác thương mại. Chính sách thuế quan biến động mạnh trong những tháng tiếp theo, khi ông đạt được các thỏa thuận.
Đến ngày 20/2, Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế viện dẫn từ Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA). Chỉ vài giờ sau, Tổng thống Trump công bố mức thuế nhập khẩu bổ sung mới là 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, trong thời hạn 150 ngày.
Trong khi đó, các loại thuế được áp dụng theo Điều 232, chủ yếu ảnh hưởng đến nhập khẩu thép, chất bán dẫn, nhôm và các sản phẩm khác, vẫn giữ nguyên.
Theo Nhà Trắng, kinh tế Mỹ đã “kiên cường hơn, cạnh tranh hơn và an toàn hơn”. “Kết quả kể từ ‘Ngày Giải phóng’ thật đáng kinh ngạc: hơn 20 thỏa thuận thương mại mới, hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào ngành sản xuất, giá thuốc giảm và thâm hụt thương mại hàng hóa giảm”, Người phát ngôn Kush Desai, cho biết.
Số liệu từ chính quyền ông Trump chỉ ra thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ đã giảm 24% giai đoạn tháng 4/2025 – 2/2026 so với cùng kỳ. Thâm hụt với Trung Quốc và EU giảm lần lượt 32% và gần 40%. Cán cân thương mại hàng hóa song phương của Mỹ đã được cải thiện với hơn 63% đối tác.
Cùng với đó, chỉ số sản xuất công nghiệp ở mức cao nhất kể từ năm 2019. Nhà Trắng dẫn nghiên cứu của Ngân hàng Anh, cho biết giá xuất khẩu trung bình sang Mỹ đã giảm, trong khi giá xuất khẩu sang các nước khác không giảm, là dấu nhà sản xuất nước ngoài đang chia sẻ chi phí thuế quan bằng cách hạ giá xuất khẩu.
Nhưng bức tranh kinh tế còn nhiều gam màu khác. Nhóm chuyên gia David Hebert của American Institute for Economic Research và Donald Boudreaux, Giáo sư kinh tế Đại học George Mason, chỉ ra việc so sánh hiệu quả kinh tế năm 2025 với 2024 – thời điểm ông Trump cho rằng nền kinh tế Mỹ “đã chết”.
Theo đó, GDP thực tăng 2,1% năm 2025, so với 2,8% năm 2024. Tăng trưởng việc làm đạt 0,5%, thấp hơn 1,2% vào 2024. Bất chấp chính quyền tuyên bố thu hút nhiều cam kết đầu tư để được giảm thuế, FDI năm qua tăng 1,2%, so với mức 2,7% hồi 2024. Đầu tư trong nước chậm lại, chỉ tăng 2% so với 3% năm liền trước.
Kim ngạch nhập khẩu năm 2025 thực tế cao hơn 4% so với 2024, đạt 3.400 tỷ USD, đặc biệt do các công ty đẩy mạnh nhập hàng trước (front-loading). Thâm hụt hàng hóa tăng khoảng 2%, lên 1.240 tỷ USD.
“Nếu nền kinh tế ‘đã chết’ vào năm 2024, không có bằng chứng cho thấy thuế quan của ông Trump đã hồi sinh nó”, hai nhà kinh tế nhận định.
Thuế quan cũng đồng nghĩa với chi phí cao hơn cho người tiêu dùng. Tháng 8/2025, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chỉ ra người dân phải gánh 94% chi phí từ thuế quan. Đến cuối năm, áp lực được cải thiện, nhưng vẫn còn đến 86%.
Các nhà bán lẻ như Walmart, Best Buy và Macy’s đã tăng giá một số mặt hàng, đồng thời tìm cách bù đắp chi phí. Giá thực phẩm tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Một hộ gia đình điển hình tại Mỹ phải đối mặt với chi phí thực phẩm tăng thêm khoảng 1.500 USD mỗi năm, theo Yale Budget Lab.
Theo nhà kinh tế Douglas Irwin tại Đại học Dartmouth, hơn một nửa lượng nhập khẩu của Mỹ là đầu vào phục vụ sản xuất. Thuế quan làm dịch chuyển nguồn lực sang các sản phẩm nội địa đắt đỏ thay vì nhập khẩu rẻ hơn. Kết hợp giữa phí sản xuất tăng và giá tiêu dùng cao hơn sẽ làm chậm tăng trưởng.
Đến tháng 3/2026, 31% cử tri ủng hộ chính sách kinh tế của ông Trump, theo thăm dò của CNN, mức thấp nhất sự nghiệp ông, giảm từ 44% một năm trước đó. Có 65% người được hỏi cho rằng các chính sách của tổng thống làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế, cao hơn bất kỳ con số nào được ghi nhận dưới thời ông Biden.
Trên thị trường chứng khoán, Dow Jones tăng 13%, S&P 500 tăng 16% và Nasdaq tăng 20% vào 2025, kém hơn phần lớn các thị trường phát triển khác, dù từng vượt trội trong thập kỷ trước.
Ví dụ, DAX (Đức) tăng 23%, Nikkei 225 (Nhật Bản) tăng 26%, S&P/TSX (Canada) tăng 29% và Kospi (Hàn Quốc) tăng tới 76%. Do thị trường tài chính mang tính dự báo, các con số này cho thấy kinh tế toàn cầu vẫn tìm được cách tăng trưởng dù bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ do các mức thuế của ông Trump.
Ông Russ Mould, Giám đốc đầu tư tại AJ Bell, cho biết các nhà đầu tư đang tiếp tục đánh giá lại mức độ tiếp xúc của họ với tài sản Mỹ. Nguyên nhân bởi loạt yếu tố, gồm: thuế quan và chiến thuật thương mại của ông Trump, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bị thách thức, các hoạt động quân sự tại Mỹ Latinh và Trung Đông, kết hợp với mức định giá cao của thị trường và thâm hụt liên bang tăng vọt.
“Các nhà đầu tư dường như cân nhắc kỹ lưỡng hơn về việc phân bổ vốn trong một thế giới hậu ‘Ngày Giải phóng’ và trong bối cảnh các bài đăng trên mạng xã hội của tổng thống có sức nặng về mặt chính trị, kinh tế và quân sự”, Mould cho biết.
Ông thừa nhận thị trường chứng khoán Mỹ phục hồi mạnh từ mức đáy của ‘Ngày Giải phóng nhưng không còn là ưu tiên hàng đầu như trong phần lớn thời gian kể từ sau Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. “Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện ‘Mỹ trên hết, phần còn lại không đáng kể’ nữa'”, ông nói.
Chuyên gia Dorian Carrell, Trưởng bộ phận thu nhập đa tài sản tại Schroders, cho rằng sự bất định quanh xung đột Iran, áp lực trong lĩnh vực tín dụng tư nhân và mức chi tiêu vốn cao cho AI là những yếu tố gần đây thúc đẩy việc các nhà đầu tư quốc tế phải xem xét lại chiến lược.
“Một năm sau ‘Ngày Giải phóng’, môi trường đầu tư từng được đồng bộ và dẫn dắt bởi chính sách đang dần nhường chỗ cho một bối cảnh bị chi phối nhiều hơn bởi các ưu tiên trong nước, căng thẳng địa chính trị và sự thiếu nhất quán, khó dự đoán”, ông nhận xét.
Trong lúc này, Wall Street Journal cho rằng, để bù đắp việc mất thị trường Mỹ, các nước hạ rào cản và tăng cường thương mại lẫn nhau. “Thế giới không phi toàn cầu hóa mà đang tái toàn cầu hóa quanh các đối tác tuân thủ luật lệ, thay vì những bên sử dụng thuế quan như một công cụ áp đặt”, nhà kinh tế David Hebert của American Institute for Economic Research, nhận định.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai lạc quan. “Đây mới chỉ là khởi đầu cho chuyển đổi thương mại toàn cầu của Tổng thống: khi các thỏa thuận đầu tư và thương mại này tiếp tục hiệu lực và nhiều thỏa thuận khác được ký kết, người dân Mỹ có thể tin tưởng những điều tốt đẹp nhất vẫn còn ở phía trước”, ông cho biết.
FTSE Russell hôm qua xác nhận chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9.
Tổ chức này cũng công bố 32 cổ phiếu đủ điều kiện vào rổ chỉ số FTSE Global All Cap. Danh sách tham khảo gồm nhiều cổ phiếu đầu ngành tài chính, nguyên vật liệu, tiêu dùng và bất động sản có xác suất cao góp mặt trong danh sách chính thức. Điểm chung của những mã này (như HPG, VCB, BID, VHM, VIC) là vốn hóa lớn, thanh khoản cao để hấp thụ dòng vốn từ tổ chức nước ngoài.
Đây là danh sách có tính chất tham khảo dựa trên dữ liệu cuối năm 2025, còn chính thức sẽ được công bố một tháng trước khi nâng hạng. Từ nay đến đó, danh sách có thể thay đổi tùy theo biến động vốn hóa, thanh khoản và tỷ lệ sở hữu nước ngoài của từng cổ phiếu.
try{try{for(const iframe of document.querySelectorAll("iframe[data-src]")){iframe.removeAttribute("sandbox");iframe.setAttribute("src",iframe.getAttribute("data-src"));}}catch(e){}}catch(e){console.log("error_replace_script",e);}
Theo ông Hoàng Nam, Giám đốc Nghiên cứu và phân tích của Công ty Chứng khoán Vietcap, chính sự chưa chắc chắn có thể kích thích dòng tiền đầu cơ vào 32 cổ phiếu bởi tâm lý "mua kỳ vọng". Dòng tiền này sẽ sớm xuất hiện và tác động mạnh đến thị giá, nhưng bản chất không ổn định. Khi kỳ vọng được phản ánh đủ vào giá hoặc thông tin bất lợi xuất hiện, dòng tiền sẵn sàng rút nhanh.
"Các quỹ chủ động nhiều khả năng để mắt tới những cổ phiếu này sớm và hành động linh hoạt, do họ không bị ràng buộc bởi lịch cơ cấu như quỹ thụ động. Tuy nhiên, đuổi theo dòng tiền đầu cơ này là một chiến lược giao dịch ngắn hạn và nhiều rủi ro", ông Nam nói.
Theo quyết định của FTSE Russell, quá trình nâng hạng chứng khoán Việt Nam gồm 4 đợt với tỷ trọng tăng dần, bắt đầu từ tháng 9 năm nay và kéo dài một năm. Khi danh sách chính thức được xác nhận, các quỹ thụ động (hay quỹ chỉ số) mới bắt đầu giải ngân vào cổ phiếu có tên.
Ông Anthony Le, Giám đốc Giao dịch chứng khoán - Khách hàng tổ chức của Công ty Chứng khoán Vietcap, nhận định lộ trình này giúp giảm tác động tức thời lên giá cổ phiếu và tránh cú sốc về thanh khoản. Bên cạnh đó, nó tạo ra dòng vốn ngoại liên tục và có thể dự đoán được trong vòng một năm. Đây là điều mà thị trường Việt Nam chưa có trong nhiều năm qua.
Đối với những cổ phiếu chưa đáp ứng tiêu chí sàng lọc của FTSE Global All Cap (theo danh sách tham khảo lẫn chính thức vào tháng 9), khả năng hưởng lợi vẫn có.
Lý giải điều này, ông Winston Lu, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quản lý quỹ Phú Hưng, cho rằng hiệu ứng "nước lên thuyền lên" sẽ diễn ra. Khi thông tin nâng hạng được xác nhận, dòng vốn ngoại tập trung vào cổ phiếu vốn hóa lớn sẽ kéo định giá chung của thị trường đi lên. Tâm lý nhà đầu tư nhờ đó được cải thiện, thanh khoản lan tỏa nên các cổ phiếu không nằm trong rổ chỉ số FTSE cũng tăng theo.
Ngoài ra, các quỹ chủ động do không bị ràng buộc bởi chỉ số nên có thể kiếm thêm cơ hội ở những cổ phiếu ngoài danh sách. Theo ông Lu, những cổ phiếu này sẽ lọt vào tầm ngắm của các quỹ nếu có câu chuyện tăng trưởng thuyết phục, nền tảng cơ bản tốt và quản trị minh bạch.
"Trong trường hợp đó, tác động đến giá cổ phiếu thậm chí còn tích cực và bền vững hơn so với việc chỉ được các quỹ ETF mua vào một cách cơ học", ông nhận định.
Đồng quan điểm, ông Anthony Le cho rằng dòng vốn của các quỹ chủ động sẽ đóng vai trò chủ đạo khi chứng khoán Việt Nam được nâng hạng. Khẩu vị của họ không nhất thiết trùng khớp với các quỹ thụ động. Họ thường cân nhắc nhiều hơn đến định giá và tiềm năng tăng trưởng cổ phiếu. Do đó, những cái tên ngoài danh sách của FTSE Russell vẫn có khả năng hưởng lợi gián tiếp từ quá trình nâng hạng.
Các chuyên gia cũng kỳ vọng quá trình nâng hạng có thể thúc đẩy tái định giá toàn thị trường. Theo ông Anthony Le, việc này trước hết diễn ra ở những cổ phiếu được cả quỹ chủ động và thụ động chú ý. Phần còn lại của thị trường được tái định giá nhưng có độ trễ nhất định, tương tự xu hướng luân chuyển dòng tiền theo vốn hóa và nhóm ngành trong những nhịp tăng mạnh trước đây.
Cụ thể hơn, lãnh đạo Công ty Quản lý quỹ Phú Hưng cho rằng mặt bằng giá của các mã thành phần VN30 sẽ thay đổi đầu tiên vì nhà đầu tư trong nước kỳ vọng đây là nhóm đón "sóng" nâng hạng. Theo thời gian, sự tham gia của khối ngoại tăng lên, dẫn đến mức định giá cao hơn cho toàn thị trường.
Dự báo về xu hướng thị trường thời gian tới, nhóm phân tích SSI dẫn ví dụ một số thị trường từng được nâng hạng như Qatar, UAE, Kuwait... không tăng ngay như kỳ vọng của phần đông nhà đầu tư. Mức giảm trong năm đầu tiên có nơi lên đến 15-20%. Tuy nhiên, trong trung hạn (khoảng 3 năm), đa số đều tăng 20-50%.
Theo SSI, điều này cho thấy hiệu suất thị trường chủ yếu được quyết định bởi các yếu tố nền tảng như kinh tế vĩ mô, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận và mặt bằng định giá. Nâng hạng đóng vai trò như một động lực tăng trưởng trung hạn, thay vì tạo hiệu ứng tức thời. Xét trên những phương diện này, nhóm phân tích cho rằng Việt Nam đang vượt trội so với nhiều thị trường cùng nhóm nhờ nền tảng vĩ mô vững chắc, triển vọng lợi nhuận tích cực và định giá tương đối hấp dẫn.
Năm ngoái, Quốc hội đồng ý nâng mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, giá trị giá tăng của cá nhân kinh doanh lên 500 triệu đồng một năm.
Tại hồ sơ thẩm định dự án sửa một số luật thuế, Bộ Tài chính đưa ra phương án sửa quy định về mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng (VAT). Theo đó, ngưỡng này sẽ được giao Chính phủ quy định, thay vì chốt "cứng" tại luật.
Lý do, Bộ Tài chính cho rằng điều kiện kinh tế trong nước có nhiều biến động so với thời điểm ban hành quy định cuối năm ngoái. Những tháng đầu năm nay, chi phí đầu vào gia tăng, sức mua suy giảm và hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn.
Do đó, theo cơ quan này, việc nghiên cứu điều chỉnh chính sách thuế với hộ kinh doanh là cần thiết. Điều này nhằm đảm bảo chính sách khoa học, phù hợp, có tính đến khả năng đáp ứng của người nộp thuế.
"Việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh quy mô nhỏ và trung bình thấp, giúp họ duy trì hoạt động, đặc biệt với các ngành nghề có biên lợi nhuận thấp và chịu tác động lớn từ biến động chi phí", Bộ Tài chính nêu quan điểm.
Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến cuối 2025 cả nước có 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định. Năm ngoái, số thu thuế từ khu vực hộ, cá nhân kinh doanh đạt 32.840 tỷ đồng, tăng 37,5% so với cùng kỳ. Còn giai đoạn 2022-2025, cả nước có khoảng từ 3-4 triệu hộ kinh doanh. Trong đó, hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định, chiếm khoảng 2% tổng thu ngân sách nhà nước.
Ngoài hộ kinh doanh, Bộ Tài chính cũng đề xuất ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm hỗ trợ công ty nhỏ và siêu nhỏ. Ngưỡng này cũng do Chính phủ quy định, không phải mức cố định tại luật. Dự kiến, chính sách này áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Hiện, pháp luật chưa có quy định về ngưỡng thu nhập được miễn thuế với doanh nghiệp nhỏ. Cả nước có khoảng 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó gần 94% là công ty nhỏ và siêu nhỏ.
Bộ Tài chính dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhóm này thường được ưu tiên hỗ trợ về chính sách thuế, như áp dụng thuế suất thấp hơn hoặc miễn thuế.
Nhà điều hành có một số ưu đãi như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, hoặc áp dụng thuế suất 15-17% với doanh nghiệp doanh có doanh thu nhỏ. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng việc bổ sung ngưỡng doanh thu miễn thuế như hộ kinh doanh sẽ đảm bảo công bằng với doanh nghiệp nhỏ. Đồng thời, chính sách này giúp khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.
Theo số liệu của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), trong 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nhân điều đạt 139.865 tấn, tăng gần 11,8% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch xuất khẩu đạt 953,5 triệu USD, tăng gần 10,9%, trong khi giá xuất khẩu bình quân đạt 6.802 USD/tấn, chỉ giảm nhẹ 1% so với cùng kỳ.
Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất của ngành điều Việt Nam với mức tăng trưởng tích cực cả về lượng và kim ngạch, lần lượt tăng 29,7% và 30,3%. Trong khi đó, thị trường Trung Quốc giảm do ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ và kỳ nghỉ đầu năm. Singapore tiếp tục gia tăng vai trò là thị trường trung chuyển trong tháng 3.
Đáng chú ý, khu vực Trung Đông - thị trường lớn thứ ba của ngành điều Việt Nam trong năm 2025 - đang chịu tác động mạnh từ xung đột địa chính trị. Theo Vinacas, sau khi Israel và Mỹ tấn công Iran, lượng xuất khẩu điều vào khu vực này trong tháng 3 giảm tới 50% so với cùng kỳ. Sang tháng 4/2026, do tình hình chiến sự leo thang, hoạt động xuất khẩu sang khu vực này gần như đình trệ.
Không chỉ đầu ra gặp khó, hoạt động nhập khẩu điều thô phục vụ chế biến cũng tăng mạnh trong quý I do lo ngại thiếu hụt nguồn cung. Việt Nam đã nhập khẩu hơn 810.000 tấn điều thô, tăng 35,9% so với cùng kỳ, với tổng trị giá vượt 1,31 tỷ USD. Riêng trong tháng 3, lượng nhập khẩu tăng hơn 44% so với cùng kỳ năm trước.
Campuchia tiếp tục là nguồn cung điều thô lớn nhất cho Việt Nam, trong khi Bờ Biển Ngà ghi nhận mức tăng trưởng mạnh cả về lượng lẫn giá trị xuất khẩu sang Việt Nam.
Ông Bạch Khánh Nhựt - Phó Chủ tịch thường trực Vinacas - đánh giá, số liệu quý I chưa phản ánh đầy đủ xu hướng cả năm do đây là giai đoạn cao điểm thu mua nguyên liệu phục vụ chế biến của ngành điều. Tuy nhiên, những biến động vừa qua đã cho thấy tác động tức thì của chiến sự Trung Đông đến hoạt động xuất nhập khẩu của ngành điều.
Một trong những khó khăn lớn hiện nay là giá điều thô nhập khẩu vẫn ở mức cao trong khi giá xuất khẩu nhân điều giảm nhẹ, khiến chi phí nguyên liệu trong cơ cấu giá thành tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Trước bối cảnh đó, Vinacas đã đưa mục tiêu xuất khẩu điều năm 2026 xuống còn 5 tỷ USD, thấp hơn mức hơn 5,43 tỷ USD đạt được trong năm 2025. Hiệp hội cho rằng mục tiêu này phù hợp với bối cảnh hiện nay và có thể tiếp tục được điều chỉnh tùy theo diễn biến thị trường trong thời gian tới.
Ngoài biến động thị trường, ngành điều còn phải đối mặt với áp lực logistics khi tình hình bất ổn tại Trung Đông và tuyến vận tải Biển Đỏ - Suez khiến giá cước vận chuyển duy trì ở mức cao và tiềm ẩn nguy cơ tăng thêm.
Cùng với đó, lãi suất tăng nhanh trong 4 tháng đầu năm và điều kiện tiếp cận tín dụng khó khăn đang gây áp lực lớn lên dòng tiền của doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn thu mua nguyên liệu.
Ở góc độ thị trường xuất khẩu, các quy định mới liên quan đến môi trường, phát triển bền vững, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc tại EU và Trung Quốc cũng đang làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ của doanh nghiệp chế biến điều.
Trước những áp lực này, Vinacas kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ tín dụng như giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ và xây dựng các gói vay phù hợp cho doanh nghiệp thu mua, chế biến điều.
Hiệp hội cũng đề xuất các bộ, ngành liên quan làm việc với hãng tàu nhằm ổn định giá cước vận tải, ưu tiên chỗ cho nông sản xuất khẩu và tìm kiếm các tuyến vận tải thay thế các kênh đi qua khu vực xung đột.
Về dài hạn, ngành điều cho rằng cần thúc đẩy ký kết các hiệp định thương mại tự do với các quốc gia châu Phi nhằm tạo môi trường kinh doanh ổn định cho doanh nghiệp Việt Nam trong hoạt động nhập khẩu nguyên liệu.
Bên cạnh đó, Vinacas kiến nghị Chính phủ có chính sách tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu, nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trên mỗi tấn nhân điều, đồng thời hỗ trợ tái canh và phát triển vùng nguyên liệu trong nước nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn điều thô nhập khẩu.
