Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/4 tuyên bố đã “xóa sổ” hải quân Iran, đánh chìm 158 tàu chiến, nhưng thừa nhận Tehran vẫn sở hữu các “xuồng tấn công nhanh”, dù ông không cho rằng đây là mối đe dọa lớn.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư.
Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh. Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau gần hai tháng chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
Saeid Golkar, chuyên gia về IRGC kiêm giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee, Mỹ, gọi đây là “hạm đội muỗi” của Iran, do những xuồng này có kích thước nhỏ, chạy nhanh và linh hoạt, có thể tiến hành các đòn tấn công quấy nhiễu bằng súng máy, tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mang theo. Chúng là lực lượng nòng cốt của hải quân thuộc IRGC, lực lượng độc lập với hải quân chính quy.
“Hải quân IRGC hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển”, Golkar cho hay. “Họ tập trung vào lối đánh bất đối xứng, ưu tiên chiến thuật tấn công chớp nhoáng, đánh nhanh rút gọn, đặc biệt là tại vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz”.
Lực lượng hải quân thuộc IRGC được thành lập vào khoảng năm 1986. Theo chuyên gia Farzin Nadimi từ Viện Washington, Mỹ, trong cuộc chiến Iran – Iraq, hải quân chính quy Iran từng do dự khi tấn công tàu dầu của Kuwait và Arab Saudi, những quốc gia tài trợ cho Iraq lúc bấy giờ.
Vì vậy, IRGC đã nhập cuộc và đẩy mạnh các vụ tập kích, khiến Mỹ phải điều tàu chiến đến hộ tống các đoàn tàu dầu đi qua khu vực. Trong giai đoạn này, tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ từng suýt chìm vì trúng thủy lôi do Iran rải. Hải quân Mỹ đáp trả bằng cách phá hủy hai tàu hộ vệ cùng hàng loạt tàu quân sự khác của Iran trong một trận đối đầu sau đó.
3 năm sau, chứng kiến lực lượng Mỹ áp đảo quân đội Iraq trong cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ nhất, Iran tin rằng họ khó lòng giành chiến thắng nếu đối đầu trực diện quân đội Mỹ. Do đó, theo Nadimi, nước này đã phát triển một lực lượng tinh nhuệ chuyên tấn công kiểu du kích tại vùng Vịnh.
Hải quân IRGC có khoảng 50.000 thành viên, chia làm 5 khu vực tác chiến dọc theo vùng Vịnh. Lực lượng này cũng duy trì hiện diện trên nhiều đảo trong tổng số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát tại đây.
IRGC đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố và được ngụy trang kỹ lưỡng để che giấu đội xuồng tấn công nhanh. Một trong số đó là Farur, trung tâm điều hành của lực lượng đặc nhiệm hải quân Iran.
Ban đầu, Iran sử dụng các loại xuồng hoán cải có gắn súng máy hoặc súng phóng lựu. IRGC sau đó chế tạo hàng loạt xuồng nhỏ chuyên dụng, cùng với các loại tàu ngầm mini và xuồng không người lái. Lực lượng này tuyên bố một số mẫu xuồng của họ có thể đạt tốc độ hơn 185 km/h.
Hải quân IRGC gần đây còn phát triển các loại tàu lớn và hiện đại hơn, nhiều chiếc trong số đó đã trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ – Israel, theo Alex Pape, chuyên gia hàng hải hàng đầu tại nền tảng phân tích quốc phòng mã nguồn mở Janes. Trong số những tàu bị hư hại trong đòn tập kích của Mỹ có cả tàu sân bay UAV Shahid Bagheri, một tàu container được hoán cải có khả năng phóng cả tên lửa chống hạm.
Để đối phó chiến thuật “bầy đàn” từ các đội xuồng nhỏ của Iran, chiến hạm Mỹ đã được trang bị pháo hạng nặng và nhiều loại khí tài hiện đại khác. Song các tàu thương mại lại hoàn toàn không có khả năng tự vệ trước những cuộc tấn công kiểu này.
Xuồng cao tốc của IRGC hôm 18/4 đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần eo biển Hormuz, nổ súng ngăn chặn một tàu dầu và dường như đã phóng UAV đánh trúng, gây hư hại một tàu container. Cả hai sự cố đều không ghi nhận thương vong về người.
Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ở Washington, cho rằng những sự việc như vậy thể hiện mối đe dọa thường trực mà “hạm đội muỗi” Iran có thể gây ra với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ngay cả khi hải quân Mỹ đang hiện diện đông đảo gần đó để thực thi lệnh phong tỏa.
Các chiến hạm cỡ lớn của Mỹ đến nay vẫn tránh tuần tra tại khu vực eo biển Hormuz, bởi eo biển chật hẹp này không đủ chỗ cho tàu chiến xoay xở và gần như không có thời gian để kịp phản ứng nếu bị xuồng cao tốc Iran tấn công từ cự ly gần bằng UAV hay tên lửa.
Những tàu chiến Mỹ thực thi lệnh phong tỏa có thể đóng quân chủ yếu ngoài eo biển, tại vịnh Oman hoặc xa hơn nữa là biển Arab. Tại các vị trí này, họ vẫn có thể kiểm soát những tuyến vận tải hàng hải nhưng IRGC khó tấn công hơn nhiều.
Chuyên gia Carl chỉ ra rằng đây mới là những vụ tấn công đơn lẻ, nguy cơ với hải quân Mỹ và tàu thương mại sẽ cao hơn nhiều nếu Iran thực sự thử nghiệm chiến thuật bầy đàn, sử dụng hàng chục xuồng cao tốc cùng áp sát từ nhiều hướng để tung đòn tập kích trong các tình huống thực chiến.
Hải quân IRGC từ lâu đã áp dụng chiến thuật “mèo vờn chuột” với quân đội Mỹ ngay tại vịnh Ba Tư. Đô đốc Gary Roughead, cựu tư lệnh hải quân Mỹ, nhớ lại trong những năm 1990 và 2000, các xuồng tấn công cỡ nhỏ Iran thường lao thẳng về phía chiến hạm Mỹ với tốc độ cao rồi bất ngờ chuyển hướng khi chỉ còn cách khoảng một km.
“Chúng là lực lượng quấy nhiễu đầy khó chịu”, đô đốc Roughead nói. “Bạn không bao giờ biết họ đang tính toán điều gì hay ý đồ thực sự của họ là gì”.
Tác chiến UAV đã đẩy mức độ nguy hiểm của “hạm đội muỗi” lên tầm cao mới, Roughead cho hay. Những thiết bị này có giá thành rẻ và đôi khi rất khó phát hiện cũng như ngăn chặn, nhưng lại có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho một chiến hạm trị giá hàng tỷ USD, đô đốc này nói.
Phú Thọ, những ngày cả nước hướng về đất Tổ, 60 kiều bào từ khắp năm châu đã tề tựu giữa không gian thiêng liêng của đền Hùng sáng 25-4. Tay cầm nén hương, lòng họ trào dâng một cảm xúc đặc biệt tự hào về hai chữ Việt Nam.
Những chuyến bay xuyên đại dương, những giờ chờ nối sân bay, những con đường ngoằn ngoèo dẫn lên núi Nghĩa Lĩnh không làm họ mệt mỏi. Càng gần quê cha đất Tổ, nhịp tim càng đập mạnh hơn.
Đã thành truyền thống mỗi năm, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài thuộc Bộ Ngoại giao đều tổ chức đoàn kiều bào về tham dự chương trình Giỗ Tổ Hùng Vương. Đoàn năm nay có người đã vài lần trở lại quê hương, nhưng cũng không ít người lần đầu được về núi thiêng đúng dịp mùng 10 tháng 3.
Không ai bảo ai, trên suốt hành trình về đất Tổ, mắt họ luôn hướng ra cửa sổ, ngắm nhìn những tòa nhà cao tầng, đường sá rộng thênh thang ở Hà Nội đến khi núi Nghĩa Lĩnh hiện ra trong tầm mắt.
"Mỗi năm đều có đoàn kiều bào từ Ba Lan về dự giỗ Tổ. Nhưng năm nay rất đặc biệt vì tất cả thành viên trong đoàn từ Ba Lan đều là người lần đầu tiên được tham dự hoạt động giỗ Tổ do Bộ Ngoại giao tổ chức. Ở phương xa, dù có được về Việt Nam hay không, chúng tôi vẫn đều đặn tổ chức giỗ Tổ", ông Nguyễn Lê Hùng - Phó chủ tịch Hội Người Việt Nam tại Ba Lan - chia sẻ với Tuổi Trẻ Online.
Trong không khí trang nghiêm của Đền Hùng, đoàn kiều bào mặc áo dài truyền thống, đứng thành hàng ngay ngắn, lòng dâng trào niềm tự hào và biết ơn. Đó không chỉ là nghi thức, mà là khoảnh khắc thiêng liêng nhất của sự trở về cội nguồn.
"Non sông gấm vóc, đất nước Tiên Rồng, trải qua hơn 4.000 năm, trăm họ anh em đều là con một cha, nhà một nóc. Từ xa xưa, mẹ Âu Cơ sinh một trăm con, lớn lên cùng một bọc. Bởi vậy người Việt dẫu Bắc, Trung, Nam, hay kiều bào xa xứ vẫn nghĩa "đồng bào". Chúng con dù sống nơi đâu, nhưng lòng vẫn hướng về đất Tổ", lời mở đầu trong buổi báo công khiến không khí thêm xúc động.
Từ "50 người con xuống biển, 50 người con lên non", đến nay dấu chân của con cháu Lạc Hồng đã không còn dừng lại ở mảnh đất chữ S. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã đạt khoảng 6,5 triệu người, vươn tới 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 80% sinh sống tại các nước phát triển.
Cộng đồng phát triển về mọi mặt, tăng về số lượng, mở rộng về thành phần, lớn mạnh về nguồn lực; hội nhập sâu sắc nhưng vẫn giữ trọn tình yêu quê hương. Họ không chỉ nâng cao vị thế tại sở tại mà còn là nguồn lực quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nước nhà.
Những con số ấy chứa chan tình cảm: Năm 2025, kiều hối đạt kỷ lục gần 18 tỉ USD. Khi bão lũ ập đến, kiều bào lại xót xa cùng đồng bào trong nước, kịp thời quyên góp gần 45 tỉ đồng và 15 tấn hàng hóa, hiện vật, san sẻ từng gói mì, từng chiếc áo ấm để xoa dịu nỗi đau thiên tai.
Đồng bào cũng tham gia ý kiến sâu sắc vào dự thảo văn kiện Đại hội Đảng XIV, cất lên tiếng nói mang tính xây dựng cho tương lai kinh tế xanh, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhiều người vinh dự diễu hành trong những lễ kỷ niệm lớn của dân tộc như 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 80 năm Quốc khánh 2-9 với lòng tự hào dâng trào về hình ảnh một Việt Nam hùng cường hôm nay đang lan tỏa khắp thế giới.
Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là một ngày lễ, mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc rằng dù lập nghiệp ở nơi đâu, mỗi người con đất Việt vẫn cùng chung một dòng máu Lạc Hồng, cùng chia sẻ trách nhiệm gìn giữ bản sắc và truyền lại niềm tự hào dân tộc cho thế hệ mai sau.
Ông Nguyễn Trung Kiên, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, chia sẻ chương trình kiều bào tham dự Giỗ Tổ Hùng Vương năm nay là hoạt động truyền thống, song cũng có những nét rất mới.
Đoàn tham dự giỗ Tổ cũng là đoàn kiều bào vừa tham gia chương trình thăm quần đảo Trường Sa và nhà giàn DK-1. Theo lịch trình, sau Phú Thọ, đoàn sẽ đến Lạng Sơn, thăm đồn biên phòng và cửa khẩu Hữu Nghị.
Theo ông Kiên, đó không hẳn chỉ là một hành trình về cội nguồn dân tộc. Đó còn là chuyến đi từ chứng kiến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ lãnh thổ trên biển và phát triển kinh tế biển đến tận mắt thấy sự đổi thay của các vùng biên giới phía Bắc, chứng kiến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc ở trên bộ và phát triển kinh tế ở vùng biên giới.
Là người con của đất Tổ, chị Tạ Thùy Liên, Trưởng Ban Liên lạc người Việt Nam tại Singapore, chia sẻ xúc động khi sau 26 năm lại trở về quê hương Phú Thọ đúng vào dịp mùng 10 tháng 3. Cho biết đang làm việc trong mảng công nghệ và dịch vụ công của Singapore, chứng kiến sự đổi thay từng ngày của đất nước, chị tin rằng Việt Nam nói chung và Phú Thọ nói riêng sẽ bứt phá, vươn mình mạnh mẽ hơn nữa.
Còn với ông Hoàng Đình Thắng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Người Việt Nam tại châu Âu, cái duyên với Phú Thọ không chỉ là dịp giỗ Tổ mà còn những doanh nghiệp, hợp đồng mà liên hiệp đã kết nối.
"Đúng ngày hôm nay 25-4, tại Trung tâm thương mại Sa Pa ở Cộng hòa Czech, chúng tôi cũng tổ chức lễ Giỗ Tổ Hùng Vương", ông Thắng nói. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thế hệ người Việt trẻ sinh ra và lớn lên ở châu Âu ngày càng xa quê về mặt địa lý, song những sự kiện như lễ Giỗ Tổ Hùng Vương tại Praha lại như một sợi dây văn hóa nối liền các thế hệ, gắn kết với cội nguồn.
Khi mặt trời lên cao, đoàn kiều bào vẫn còn lưu luyến quanh khu di tích. Họ chụp ảnh bên cây cổ thụ, ghi lại khoảnh khắc thiêng liêng và hát vang bài "Dòng máu Lạc Hồng" khi xe lăn bánh rời khu di tích.
Non sông vẫn đó, lòng người vẫn nồng ấm. Đoàn kiều bào sẽ còn tiếp tục trở về, mang theo tri thức, nghị lực và trọn vẹn tấm lòng son sắt với Tổ quốc, bởi Việt Nam mãi là nhà.
Không quân Ukraine hôm qua 2.5 tuyên bố đã bắn hạ 142 trong số 163 máy bay không người lái (UAV) tầm xa do Nga phóng đi trong đêm 1.5 và rạng sáng 2.5, theo Reuters. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga hôm qua thông báo lực lượng phòng không nước này đã bắn hạ 505 UAV của Ukraine.
Hai bên đưa ra những thông báo như trên sau khi quân đội Ukraine tuyên bố UAV của họ hôm 1.5 đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse ở thành phố cảng Tuapse thuộc tỉnh Krasnodar Krai của Nga, theo trang tin The Kyiv Independent. Cơ quan An ninh Ukraine khẳng định cuộc tấn công đã gây ra hỏa hoạn tại những bể chứa dầu, và cột khói đen bốc lên trên nhà máy lọc dầu Tuapse. Đài truyền hình RTVI của Nga đưa tin ít nhất 2 bể chứa tại cơ sở này đã bốc cháy trong cuộc tấn công hôm 1.5.
Đây là lần thứ 4 trong vòng 16 ngày nhà máy lọc dầu Tuapse, nằm ven biển Đen, bị Ukraine tập kích, theo Reuters. Các cuộc tấn công đã tạo ra những đám mây đen dày đặc ở Tuapse và gây ra các vệt dầu loang dọc theo bờ biển, tàn phá bãi biển của những khu nghỉ dưỡng nổi tiếng. Giới chức Nga hôm 1.5 nói đến nay họ đã dọn sạch hơn 13.300 m3 dầu và đất bị ô nhiễm dọc theo bờ biển.
Đến chiều qua, Nga chưa phản ứng trước thông tin Ukraine tiếp tục tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse. Sau vụ cơ sở này bị tấn công vào ngày 28.4, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nhấn mạnh: "Như Tổng thống Nga đã nói, cuộc tấn công của Ukraine vào Tuapse có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường". Bà Zakharova cho rằng các quốc gia thành viên NATO ven biển Đen phải cùng chịu trách nhiệm về quyết định của liên minh quân sự này trong việc cung cấp vũ khí cho Kyiv, theo Hãng tin TASS.
Cũng trong ngày 1.5, Chỉ huy Lực lượng Hệ thống không người lái Ukraine Robert Brovdi khẳng định UAV của nước này ngày 25.4 đã tấn công sân bay Shagol ở TP.Chelyabinsk thuộc Nga, khiến 2 chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình Su-57, 1 chiếc Su-34 và 1 chiến đấu cơ khác bị hư hại, theo The Kyiv Independent.
Trước đó, Bộ Tổng tham mưu Lực lượng vũ trang Ukraine thông báo những chiến đấu cơ Nga bị hư hại trong cuộc tấn công vào sân bay Shagol được tìm thấy cách biên giới Ukraine khoảng 1.700 km.
Khi Kyiv tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng quân sự của Nga, Moscow đã điều động phần lớn lực lượng không quân của mình ra xa biên giới Ukraine hơn. Tuy nhiên, UAV của Ukraine hiện có khả năng bay xa hơn 2.000 km, gây ra mối đe dọa ngay cả đối với máy bay nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Ngày 29.4, Cơ quan An ninh Ukraine thông báo trên mạng xã hội rằng UAV của nước này đã tấn công một trạm bơm dầu gần TP.Perm của Nga, cách Ukraine khoảng 1.500 km, theo Reuters. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi đó là giai đoạn mới trong việc sử dụng vũ khí của Ukraine để hạn chế tiềm năng tác chiến của Nga, và nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng tầm bắn này".
Đến nay chưa có thông tin phản ứng từ Nga về những tuyên bố trên của phía Ukraine. Trong khi đó, Đài RT dẫn lời chuyên gia quân sự Nga Dmitry Kornev cho rằng những đợt tấn công ồ ạt bằng UAV của Ukraine gần đây đã trở thành thử thách thực sự đối với hệ thống phòng không Nga, và Moscow đã tăng cường khả năng phát hiện cũng như phản ứng trước những cuộc tấn công như thế.
Theo Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên KCNA ngày 14.4, 2 tên lửa hành trình chiến lược và 3 tên lửa chống hạm đã được phóng từ tàu khu trục Choe Hyon nhằm kiểm tra hệ thống chỉ huy vũ khí tích hợp, huấn luyện kíp chiến đấu và đánh giá độ chính xác cũng như khả năng chống nhiễu của hệ thống dẫn đường cải tiến.
Các tên lửa hành trình bay trong khoảng 7.869 - 7.920 giây và các tên lửa chống hạm bay trong khoảng 1.960 - 1.973 giây trên vùng biển ngoài khơi phía tây Triều Tiên trước khi tấn công các mục tiêu với độ chính xác cực cao. Cuộc thử nghiệm cũng nhằm kiểm chứng đường điều khiển phóng và hiệu suất tổng thể của hệ thống vũ khí trên tàu.
Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un trực tiếp giám sát cuộc thử nghiệm cùng các quan chức quốc phòng và chỉ huy hải quân, theo Reuters.
Phát biểu sau cuộc thử nghiệm, ông Kim Jong-un khẳng định: "Sự sẵn sàng cho các hoạt động chiến lược của quân đội ta đã được tăng cường về chất lượng nhờ những thành tựu đạt được gần đây trong lĩnh vực khoa học quốc phòng".
Ông nhấn mạnh việc "tăng cường không giới hạn năng lực răn đe hạt nhân đáng tin cậy" là ưu tiên hàng đầu, đồng thời kêu gọi nâng cao năng lực tấn công chiến lược và khả năng phản ứng nhanh.
Nhà lãnh đạo Triều Tiên cũng thông báo về kế hoạch trang bị hệ thống vũ khí cho 2 tàu khu trục mới đang được đóng.
Tàu khu trục Choe Hyon, trọng tải khoảng 5.000 tấn, được Triều Tiên công bố lần đầu vào tháng 4.2025 như một phần trong nỗ lực hiện đại hóa hải quân. Nhà lãnh đạo Kim Jong-un trước đó cũng trực tiếp giám sát các vụ phóng thử tên lửa từ tàu này.
