Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/4 tuyên bố đã “xóa sổ” hải quân Iran, đánh chìm 158 tàu chiến, nhưng thừa nhận Tehran vẫn sở hữu các “xuồng tấn công nhanh”, dù ông không cho rằng đây là mối đe dọa lớn.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư.
Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh. Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau gần hai tháng chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
Saeid Golkar, chuyên gia về IRGC kiêm giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee, Mỹ, gọi đây là “hạm đội muỗi” của Iran, do những xuồng này có kích thước nhỏ, chạy nhanh và linh hoạt, có thể tiến hành các đòn tấn công quấy nhiễu bằng súng máy, tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mang theo. Chúng là lực lượng nòng cốt của hải quân thuộc IRGC, lực lượng độc lập với hải quân chính quy.
“Hải quân IRGC hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển”, Golkar cho hay. “Họ tập trung vào lối đánh bất đối xứng, ưu tiên chiến thuật tấn công chớp nhoáng, đánh nhanh rút gọn, đặc biệt là tại vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz”.
Lực lượng hải quân thuộc IRGC được thành lập vào khoảng năm 1986. Theo chuyên gia Farzin Nadimi từ Viện Washington, Mỹ, trong cuộc chiến Iran – Iraq, hải quân chính quy Iran từng do dự khi tấn công tàu dầu của Kuwait và Arab Saudi, những quốc gia tài trợ cho Iraq lúc bấy giờ.
Vì vậy, IRGC đã nhập cuộc và đẩy mạnh các vụ tập kích, khiến Mỹ phải điều tàu chiến đến hộ tống các đoàn tàu dầu đi qua khu vực. Trong giai đoạn này, tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ từng suýt chìm vì trúng thủy lôi do Iran rải. Hải quân Mỹ đáp trả bằng cách phá hủy hai tàu hộ vệ cùng hàng loạt tàu quân sự khác của Iran trong một trận đối đầu sau đó.
3 năm sau, chứng kiến lực lượng Mỹ áp đảo quân đội Iraq trong cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ nhất, Iran tin rằng họ khó lòng giành chiến thắng nếu đối đầu trực diện quân đội Mỹ. Do đó, theo Nadimi, nước này đã phát triển một lực lượng tinh nhuệ chuyên tấn công kiểu du kích tại vùng Vịnh.
Hải quân IRGC có khoảng 50.000 thành viên, chia làm 5 khu vực tác chiến dọc theo vùng Vịnh. Lực lượng này cũng duy trì hiện diện trên nhiều đảo trong tổng số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát tại đây.
IRGC đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố và được ngụy trang kỹ lưỡng để che giấu đội xuồng tấn công nhanh. Một trong số đó là Farur, trung tâm điều hành của lực lượng đặc nhiệm hải quân Iran.
Ban đầu, Iran sử dụng các loại xuồng hoán cải có gắn súng máy hoặc súng phóng lựu. IRGC sau đó chế tạo hàng loạt xuồng nhỏ chuyên dụng, cùng với các loại tàu ngầm mini và xuồng không người lái. Lực lượng này tuyên bố một số mẫu xuồng của họ có thể đạt tốc độ hơn 185 km/h.
Hải quân IRGC gần đây còn phát triển các loại tàu lớn và hiện đại hơn, nhiều chiếc trong số đó đã trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ – Israel, theo Alex Pape, chuyên gia hàng hải hàng đầu tại nền tảng phân tích quốc phòng mã nguồn mở Janes. Trong số những tàu bị hư hại trong đòn tập kích của Mỹ có cả tàu sân bay UAV Shahid Bagheri, một tàu container được hoán cải có khả năng phóng cả tên lửa chống hạm.
Để đối phó chiến thuật “bầy đàn” từ các đội xuồng nhỏ của Iran, chiến hạm Mỹ đã được trang bị pháo hạng nặng và nhiều loại khí tài hiện đại khác. Song các tàu thương mại lại hoàn toàn không có khả năng tự vệ trước những cuộc tấn công kiểu này.
Xuồng cao tốc của IRGC hôm 18/4 đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần eo biển Hormuz, nổ súng ngăn chặn một tàu dầu và dường như đã phóng UAV đánh trúng, gây hư hại một tàu container. Cả hai sự cố đều không ghi nhận thương vong về người.
Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ở Washington, cho rằng những sự việc như vậy thể hiện mối đe dọa thường trực mà “hạm đội muỗi” Iran có thể gây ra với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ngay cả khi hải quân Mỹ đang hiện diện đông đảo gần đó để thực thi lệnh phong tỏa.
Các chiến hạm cỡ lớn của Mỹ đến nay vẫn tránh tuần tra tại khu vực eo biển Hormuz, bởi eo biển chật hẹp này không đủ chỗ cho tàu chiến xoay xở và gần như không có thời gian để kịp phản ứng nếu bị xuồng cao tốc Iran tấn công từ cự ly gần bằng UAV hay tên lửa.
Những tàu chiến Mỹ thực thi lệnh phong tỏa có thể đóng quân chủ yếu ngoài eo biển, tại vịnh Oman hoặc xa hơn nữa là biển Arab. Tại các vị trí này, họ vẫn có thể kiểm soát những tuyến vận tải hàng hải nhưng IRGC khó tấn công hơn nhiều.
Chuyên gia Carl chỉ ra rằng đây mới là những vụ tấn công đơn lẻ, nguy cơ với hải quân Mỹ và tàu thương mại sẽ cao hơn nhiều nếu Iran thực sự thử nghiệm chiến thuật bầy đàn, sử dụng hàng chục xuồng cao tốc cùng áp sát từ nhiều hướng để tung đòn tập kích trong các tình huống thực chiến.
Hải quân IRGC từ lâu đã áp dụng chiến thuật “mèo vờn chuột” với quân đội Mỹ ngay tại vịnh Ba Tư. Đô đốc Gary Roughead, cựu tư lệnh hải quân Mỹ, nhớ lại trong những năm 1990 và 2000, các xuồng tấn công cỡ nhỏ Iran thường lao thẳng về phía chiến hạm Mỹ với tốc độ cao rồi bất ngờ chuyển hướng khi chỉ còn cách khoảng một km.
“Chúng là lực lượng quấy nhiễu đầy khó chịu”, đô đốc Roughead nói. “Bạn không bao giờ biết họ đang tính toán điều gì hay ý đồ thực sự của họ là gì”.
Tác chiến UAV đã đẩy mức độ nguy hiểm của “hạm đội muỗi” lên tầm cao mới, Roughead cho hay. Những thiết bị này có giá thành rẻ và đôi khi rất khó phát hiện cũng như ngăn chặn, nhưng lại có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho một chiến hạm trị giá hàng tỷ USD, đô đốc này nói.
"Tổng thống tham nhũng đúng là thảm họa của an ninh quốc gia", Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren cảnh báo trên X. Bà Warren đề cập đến các giao dịch chứng khoán, trong đó cổ phiếu Nvidia, hãng sản xuất các dòng chip được các công ty AI sử dụng, được mua dưới tên Tổng thống Trump, theo AFP hôm 16.5.
Chủ nhân Nhà Trắng đã cho phép Nvidia bán sản phẩm ở Trung Quốc, khiến giá cổ phiếu của công ty tăng mạnh trong ngắn hạn.
"Ông Trump mang theo Tổng giám đốc Nvidia trong chuyến thăm Trung Quốc để vận động (Chủ tịch nước Trung Quốc) Tập Cận Bình mua những dòng chip hiện đại mới, dù điều này sẽ tạo ra một mối đe dọa cho an ninh quốc gia Mỹ", bà Warren viết. "Hóa ra ông Trump đã mua vào hàng triệu USD cổ phiếu của NVIDIA", bà chỉ ra.
Tuy nhiên, con trai cả của Tổng thống Trump là ông Eric Trump, hiện điều hành hoạt động kinh doanh của gia đình cùng em trai Donald Trump Jr., lên tiếng bác bỏ những cáo buộc trên.
"Toàn bộ tài sản của chúng tôi được đầu tư theo thỏa thuận ủy thác ẩn danh do những tổ chức tài chính lớn nhất thực hiện và phân bổ vào các danh mục đầu tư chỉ số có độ bao phủ rộng", con ông Trump đáp trả trên X. Ông Eric Trump nói nếu cho rằng có thành viên của gia đình Trump tự ý mua bán cổ phiếu riêng lẻ thì đó là điều sai sự thật và hoàn toàn bịa đặt.
Ông Eric Trump không giữ bất kỳ chức vụ chính thức nào trong chính phủ liên bang, nhưng vẫn tháp tùng cha trong chuyến thăm Trung Quốc tuần này.
Tổng giám đốc Nvidia Jensen Huang cũng có mặt trong đoàn.
Thống đốc bang Illinois JB Pritzker đăng bài trên X gọi ông Trump là "tổng thống tham nhũng nhất lịch sử Mỹ".
Các tài liệu được công bố hôm 14.5 cho thấy ông Trump đứng tên trong các giao dịch với tổng giá trị vượt quá 200 triệu USD, và có liên quan đến Amazon, Apple, Microsoft và Boeing.
Theo ước tính của Forbes, giá trị tài sản cá nhân của ông Trump đạt 6,5 tỉ USD vào tháng 3/2026, tức chỉ mất một năm để tăng thêm 1,4 tỉ USD.
Đoàn xe chở Tổng thống Mỹ Donald Trump đến Đại lễ đường Nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh vào khoảng 10h hôm nay (9h giờ Hà Nội). Phái đoàn tháp tùng ông Trump có Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và CEO nhiều doanh nghiệp hàng đầu nước Mỹ.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tiếp đón Tổng thống Trump, hai lãnh đạo bắt tay nhau rồi giới thiệu quan chức hai bên. Ông Tập và ông Trump cùng bước lên bục, dàn quân nhạc cử quốc thiều hai nước trong lúc 21 loạt đại bác vang lên từ quảng trường Thiên An Môn gần đó.
Hai lãnh đạo sau đó duyệt đội danh dự. Các học sinh mặc trang phục rực rỡ và vẫy cờ hai nước, reo vang "Chào mừng, chào mừng" khi lãnh đạo Trung Quốc và Mỹ đi ngang qua quảng trường.
"Thật tuyệt vời", ông Trump nhận xét.
Đây được đánh giá là lẽ đón long trọng, trái với tình trạng căng thẳng đang tồn tại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Ông Tập và ông Trump nhiều lần chạm vào cánh tay nhau, tín hiệu cho thấy mối quan hệ thân thiện.
Sau lễ đón, hai lãnh đạo di chuyển vào trong Đại lễ đường Nhân dân để tiến hành hội đàm. Chủ tịch Tập mở đầu cuộc trao đổi khi mô tả tình hình toàn cầu đầy biến động và thế giới "đứng trước ngã rẽ mới".
"Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua cái gọi là 'bẫy Thucydides' và tiên phong thiết lập mô hình quan hệ mới giữa các cường quốc hay không", ông nói, đề cập thuật ngữ mô tả xu hướng xung đột khi một cường quốc đang trỗi dậy đe dọa vị thế của cường quốc hiện tại.
"Chúng ta nên là đối tác chứ không phải đối thủ, cùng đạt được thành công, cùng nhau thịnh vượng và vạch ra con đường đúng đắn để các quốc gia lớn trong kỷ nguyên mới có thể hòa thuận với nhau", Chủ tịch Trung Quốc nói thêm.
Đáp lại, Tổng thống Trump ca ngợi "mối quan hệ tuyệt vời" giữa hai bên, nói rằng ông "rất tôn trọng" Chủ tịch Tập và đất nước Trung Quốc, đồng thời ca ngợi ông Tập là "lãnh đạo vĩ đại".
Lãnh đạo Mỹ cho rằng hai siêu cường kinh tế sẽ có "tương lai tuyệt vời cùng nhau". "Thật vinh dự khi được ở đây cùng ngài. Cũng thật vinh dự khi được làm bạn với các vị. Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết", ông nói.
Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Mỹ sẽ dự quốc yến tại Đại lễ đường Nhân dân vào tối nay. Theo lịch trình, ông Trump sẽ đến thăm Thiên Đàn, di sản lịch sử thế giới, nơi các hoàng đế triều Minh và triều Thanh từng thực hiện nghi lễ tế trời để cầu mùa màng bội thu.
Với quyết sách mới này, ông Trump đơn phương phá bỏ thỏa thuận thương mại giữa Mỹ và EU ký kết hồi mùa hè năm ngoái quy định mức thuế quan đối ứng giữa hai bên chỉ là 15%.
Không phải mọi cáo buộc được ông Trump đưa ra làm lý do lập luận cho quyết sách này đều vô lý. Cho tới nay, thỏa thuận trên vẫn chưa được phía EU phê chuẩn. Hai bên vẫn bất đồng quan điểm sâu sắc về việc EU đánh thuế các hãng công nghệ cao của Mỹ, về những trở ngại và rào cản thương mại ở phía EU đối với ô tô và xe tải của Mỹ... Nhưng từ góc độ thời điểm ông Trump đưa ra quyết sách này, thì có thể thấy những lý do trên đều không hẳn quyết định.
Vào thời điểm hiện tại, ông Trump gặp nhiều khó khăn và khó xử lớn cả về đối nội lẫn đối ngoại. Tòa án tối cao Mỹ đã phán quyết không thuận cho chính sách thuế quan bảo hộ thương mại của ông Trump. Cuộc chiến tranh với Iran trên thực tế không thắng lợi đối với nước Mỹ như Tổng thống Trump luôn khẳng định. Lạm phát ở Mỹ gia tăng. Washington cũng không thể chấm dứt cuộc xung đột Ukraine như ông Trump từng tuyên bố. Nga và Trung Quốc vẫn tiếp tục là những đối tác và đối thủ thách thức vai trò và ảnh hưởng chính trị thế giới của Mỹ.
Trong bối cảnh tình hình ấy, các nước thành viên EU và NATO ở châu Âu lại không kề vai sát cánh cùng Mỹ trong cuộc chiến Iran. Gần đây nhất, ông Trump đặc biệt bực bội về phát ngôn của Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Cho nên quyết sách trên vừa là sự trút giận của ông Trump vào EU và Đức, đồng thời là cách tự giải thoát khỏi khó khăn và khó xử đối nội hiện tại, lách phán quyết của tòa án tối cao để áp thuế quan bảo hộ theo cách khác và để lại khai thác hiệu ứng dân túy của khẩu hiệu "Nước Mỹ trước hết".
