Phú Thọ, những ngày cả nước hướng về đất Tổ, 60 kiều bào từ khắp năm châu đã tề tựu giữa không gian thiêng liêng của đền Hùng sáng 25-4. Tay cầm nén hương, lòng họ trào dâng một cảm xúc đặc biệt tự hào về hai chữ Việt Nam.
Những chuyến bay xuyên đại dương, những giờ chờ nối sân bay, những con đường ngoằn ngoèo dẫn lên núi Nghĩa Lĩnh không làm họ mệt mỏi. Càng gần quê cha đất Tổ, nhịp tim càng đập mạnh hơn.
Đã thành truyền thống mỗi năm, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài thuộc Bộ Ngoại giao đều tổ chức đoàn kiều bào về tham dự chương trình Giỗ Tổ Hùng Vương. Đoàn năm nay có người đã vài lần trở lại quê hương, nhưng cũng không ít người lần đầu được về núi thiêng đúng dịp mùng 10 tháng 3.
Không ai bảo ai, trên suốt hành trình về đất Tổ, mắt họ luôn hướng ra cửa sổ, ngắm nhìn những tòa nhà cao tầng, đường sá rộng thênh thang ở Hà Nội đến khi núi Nghĩa Lĩnh hiện ra trong tầm mắt.
“Mỗi năm đều có đoàn kiều bào từ Ba Lan về dự giỗ Tổ. Nhưng năm nay rất đặc biệt vì tất cả thành viên trong đoàn từ Ba Lan đều là người lần đầu tiên được tham dự hoạt động giỗ Tổ do Bộ Ngoại giao tổ chức. Ở phương xa, dù có được về Việt Nam hay không, chúng tôi vẫn đều đặn tổ chức giỗ Tổ”, ông Nguyễn Lê Hùng – Phó chủ tịch Hội Người Việt Nam tại Ba Lan – chia sẻ với Tuổi Trẻ Online.
Trong không khí trang nghiêm của Đền Hùng, đoàn kiều bào mặc áo dài truyền thống, đứng thành hàng ngay ngắn, lòng dâng trào niềm tự hào và biết ơn. Đó không chỉ là nghi thức, mà là khoảnh khắc thiêng liêng nhất của sự trở về cội nguồn.
“Non sông gấm vóc, đất nước Tiên Rồng, trải qua hơn 4.000 năm, trăm họ anh em đều là con một cha, nhà một nóc. Từ xa xưa, mẹ Âu Cơ sinh một trăm con, lớn lên cùng một bọc. Bởi vậy người Việt dẫu Bắc, Trung, Nam, hay kiều bào xa xứ vẫn nghĩa “đồng bào”. Chúng con dù sống nơi đâu, nhưng lòng vẫn hướng về đất Tổ”, lời mở đầu trong buổi báo công khiến không khí thêm xúc động.
Từ “50 người con xuống biển, 50 người con lên non”, đến nay dấu chân của con cháu Lạc Hồng đã không còn dừng lại ở mảnh đất chữ S. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã đạt khoảng 6,5 triệu người, vươn tới 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 80% sinh sống tại các nước phát triển.
Cộng đồng phát triển về mọi mặt, tăng về số lượng, mở rộng về thành phần, lớn mạnh về nguồn lực; hội nhập sâu sắc nhưng vẫn giữ trọn tình yêu quê hương. Họ không chỉ nâng cao vị thế tại sở tại mà còn là nguồn lực quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nước nhà.
Những con số ấy chứa chan tình cảm: Năm 2025, kiều hối đạt kỷ lục gần 18 tỉ USD. Khi bão lũ ập đến, kiều bào lại xót xa cùng đồng bào trong nước, kịp thời quyên góp gần 45 tỉ đồng và 15 tấn hàng hóa, hiện vật, san sẻ từng gói mì, từng chiếc áo ấm để xoa dịu nỗi đau thiên tai.
Đồng bào cũng tham gia ý kiến sâu sắc vào dự thảo văn kiện Đại hội Đảng XIV, cất lên tiếng nói mang tính xây dựng cho tương lai kinh tế xanh, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhiều người vinh dự diễu hành trong những lễ kỷ niệm lớn của dân tộc như 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 80 năm Quốc khánh 2-9 với lòng tự hào dâng trào về hình ảnh một Việt Nam hùng cường hôm nay đang lan tỏa khắp thế giới.
Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là một ngày lễ, mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc rằng dù lập nghiệp ở nơi đâu, mỗi người con đất Việt vẫn cùng chung một dòng máu Lạc Hồng, cùng chia sẻ trách nhiệm gìn giữ bản sắc và truyền lại niềm tự hào dân tộc cho thế hệ mai sau.
Ông Nguyễn Trung Kiên, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, chia sẻ chương trình kiều bào tham dự Giỗ Tổ Hùng Vương năm nay là hoạt động truyền thống, song cũng có những nét rất mới.
Đoàn tham dự giỗ Tổ cũng là đoàn kiều bào vừa tham gia chương trình thăm quần đảo Trường Sa và nhà giàn DK-1. Theo lịch trình, sau Phú Thọ, đoàn sẽ đến Lạng Sơn, thăm đồn biên phòng và cửa khẩu Hữu Nghị.
Theo ông Kiên, đó không hẳn chỉ là một hành trình về cội nguồn dân tộc. Đó còn là chuyến đi từ chứng kiến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ lãnh thổ trên biển và phát triển kinh tế biển đến tận mắt thấy sự đổi thay của các vùng biên giới phía Bắc, chứng kiến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc ở trên bộ và phát triển kinh tế ở vùng biên giới.
Là người con của đất Tổ, chị Tạ Thùy Liên, Trưởng Ban Liên lạc người Việt Nam tại Singapore, chia sẻ xúc động khi sau 26 năm lại trở về quê hương Phú Thọ đúng vào dịp mùng 10 tháng 3. Cho biết đang làm việc trong mảng công nghệ và dịch vụ công của Singapore, chứng kiến sự đổi thay từng ngày của đất nước, chị tin rằng Việt Nam nói chung và Phú Thọ nói riêng sẽ bứt phá, vươn mình mạnh mẽ hơn nữa.
Còn với ông Hoàng Đình Thắng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Người Việt Nam tại châu Âu, cái duyên với Phú Thọ không chỉ là dịp giỗ Tổ mà còn những doanh nghiệp, hợp đồng mà liên hiệp đã kết nối.
“Đúng ngày hôm nay 25-4, tại Trung tâm thương mại Sa Pa ở Cộng hòa Czech, chúng tôi cũng tổ chức lễ Giỗ Tổ Hùng Vương”, ông Thắng nói. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thế hệ người Việt trẻ sinh ra và lớn lên ở châu Âu ngày càng xa quê về mặt địa lý, song những sự kiện như lễ Giỗ Tổ Hùng Vương tại Praha lại như một sợi dây văn hóa nối liền các thế hệ, gắn kết với cội nguồn.
Khi mặt trời lên cao, đoàn kiều bào vẫn còn lưu luyến quanh khu di tích. Họ chụp ảnh bên cây cổ thụ, ghi lại khoảnh khắc thiêng liêng và hát vang bài “Dòng máu Lạc Hồng” khi xe lăn bánh rời khu di tích.
Non sông vẫn đó, lòng người vẫn nồng ấm. Đoàn kiều bào sẽ còn tiếp tục trở về, mang theo tri thức, nghị lực và trọn vẹn tấm lòng son sắt với Tổ quốc, bởi Việt Nam mãi là nhà.
Israel chưa từng xác nhận nhưng cũng không phủ nhận chuyện nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, điều đã được các quan chức tình báo nắm thông tin từ thập niên 1960.
Trong bức thư gửi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio mới đây, hơn 20 hạ nghị sĩ đảng Dân chủ do ông Joaquin Castro dẫn đầu kêu gọi Nhà Trắng công khai thừa nhận thông tin này, cho rằng sự im lặng của Washington là không thể biện minh trong bối cảnh xung đột đang xảy ra tại Iran và nguy cơ leo thang quân sự, theo tờ The Washington Post ngày 6.5.
"Washington đang chiến đấu sát cánh với một quốc gia mà chính phủ Mỹ chính thức từ chối thừa nhận chương trình vũ khí hạt nhân tiềm tàng. Rủi ro tính toán sai lầm, leo thang và sử dụng vũ khí hạt nhân trong môi trường này không phải là lý thuyết suông. Quốc hội có trách nhiệm hiến định phải được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân ở Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột này, cũng như kế hoạch và các phương án dự phòng của chính quyền đối với những kịch bản như vậy. Chúng tôi không tin rằng chúng tôi đã nhận được thông tin đó", các nghị sĩ viết.
Nhóm nghị sĩ yêu cầu Mỹ áp dụng tiêu chuẩn minh bạch tương tự đối với Israel như đối với các quốc gia khác, đồng thời cho rằng nếu không làm vậy, "chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân nhất quán cho Trung Đông", bao gồm cả chương trình hạt nhân của Iran và tham vọng hạt nhân của Ả Rập Xê Út hay UAE, sẽ không thể thực hiện được.
Theo các thông tin được lan truyền, chương trình vũ khí hạt nhân của Israel được xây dựng bí mật từ cuối những năm 1950 nhưng nước này không xác nhận và không có học thuyết nào được công khai về cách thức họ có thể sử dụng những vũ khí đó.
Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Tel Aviv được cho là sở hữu từ 80 - 90 vũ khí hạt nhân, bao gồm khoảng 30 quả bom và khoảng 50 đầu đạn tên lửa đạn đạo. Trong cuộc xung đột lần này, Iran cũng đã phóng tên lửa vào thị trấn có cơ sở hạt nhân của Israel.
Ông Avner Cohen, một nhà sử học hàng đầu về chương trình hạt nhân của Israel, cho biết bức thư của nhóm nghị sĩ Mỹ đã phá vỡ một điều cấm kỵ đã tồn tại hơn nửa thế kỷ.
"Đây là điều mà trước đây mọi người không dám làm. Ngay cả việc nêu ra những câu hỏi này một cách công khai cũng là một sự khác biệt so với chuẩn mực lưỡng đảng", ông Cohen, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury và tác giả cuốn sách "Israel và bom nguyên tử", nói.
Theo ông, nguồn gốc của sự im lặng giữa Mỹ và Israel về vấn đề hạt nhân bắt nguồn từ một thỏa thuận không chính thức giữa Tổng thống Mỹ Richard Nixon và Thủ tướng Israel Golda Meir vào năm 1969, khi Washington thực sự chấp nhận chính sách mơ hồ về hạt nhân của Israel và đồng ý bảo vệ nước này khỏi sự giám sát quốc tế. "Một mình Israel không thể duy trì chính sách này trong nhiều thập niên nếu không có Mỹ", ông Cohen nói.
Nhà Trắng và Israel chưa bình luận gì về yêu cầu của nhóm nghị sĩ.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, hôm 11/4 thông báo đã bắt đầu quá trình "tạo điều kiện để rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz", sau khi hai tàu khu trục di chuyển qua khu vực này.
"Chiến hạm USS Frank E. Peterson và USS Michael Murphy đi qua eo biển Hormuz, hoạt động ở vịnh Arab là một phần trong nhiệm vụ nhằm đảm bảo tuyến hàng hải này không còn thủy lôi", CENTCOM cho hay, thêm rằng các lực lượng bổ sung, trong đó có cả tàu lặn không người lái, có thể tham gia hoạt động trong những ngày tới.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy CENTCOM, cùng ngày tuyên bố quân đội Mỹ đã bắt đầu quá trình thiết lập tuyến đường thủy mới. "Chúng tôi sẽ sớm chia sẻ tuyến đường an toàn này với ngành hàng hải để khuyến khích lưu thông thương mại tự do", ông nói.
Thông tin được công bố sau khi Tổng thống Donald Trump cho hay hải quân Mỹ "đang dọn dẹp" ở eo biển Hormuz, đồng thời tuyên bố toàn bộ tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
Trung tá Ebrahim Zolfaghari, phát ngôn viên quân đội Iran, sau đó cho biết Tehran "kiên quyết bác bỏ" thông tin tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Hormuz. "Lực lượng vũ trang Iran vẫn nắm quyền quyết định tàu nào được di chuyển qua khu vực", ông Zolfaghari nói.
Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau đó cũng tuyên bố bất kỳ tàu quân sự nào cố đi qua eo biển Hormuz "sẽ bị xử lý nghiêm khắc", cho rằng hoạt động đi qua eo biển chỉ được "cấp phép đối với tàu dân sự trong những điều kiện cụ thể".
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa các bên, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
AFP dẫn số liệu từ trang nghiên cứu Our World in Data cho hay muỗi giết chết khoảng 760.000 người/năm. Theo đó, muỗi đứng đầu danh sách động vật gây chết người nhiều nhất, còn con người đứng thứ hai với khoảng cách khá xa.
Lý do là muỗi chiếm 17% tổng số các bệnh truyền nhiễm, trong đó có sốt rét, sốt xuất huyết, sốt vàng, chikungunya và Zika.
Và khi trái đất ấm lên vì biến đổi khí hậu do con người gây ra, muỗi đang di chuyển đến những khu vực mới trong những mùa hè dài hơn, làm dấy lên lo ngại rằng chúng có thể gây ra các cuộc khủng hoảng sức khỏe trong tương lai.
Vậy làm thế nào nhân loại có thể chống lại vật trung gian truyền bệnh nguy hiểm nhất? Có cách nào an toàn để chúng ta có thể tiêu diệt những con muỗi sát thủ - và việc này sẽ gây hại như thế nào cho môi trường?
Trước hết, chúng ta không cần phải tiêu diệt tất cả muỗi. Trong số khoảng 3.500 loài muỗi, chỉ có khoảng 100 loài hút máu người.
Chỉ có 5 loài muỗi chịu trách nhiệm cho khoảng 95% các ca bệnh ở người, theo bà Hilary Ranson, nhà sinh học nghiên cứu về vật trung gian truyền bệnh tại Trường Y học Nhiệt đới Liverpool (Anh).
Nhìn chung, bà Ranson cho rằng việc mất đi 5 loài muỗi "có thể chấp nhận được nếu xét đến sự tàn phá khủng khiếp" mà chúng gây ra cho thế giới, từ cái chết hàng loạt đến những hậu quả kinh tế nghiêm trọng.
Ông Dan Peach, nhà côn trùng học nghiên cứu về muỗi tại Đại học Georgia (Mỹ), nhìn chung đồng ý, nhưng nhấn mạnh cần thêm thông tin để so sánh việc tiêu diệt 5 lòa muỗi truyền bệnh với những phương án thay thế.
Nhà sinh học Ranson giải thích rằng 5 loài muỗi truyền bệnh "đã tiến hóa để gắn bó rất chặt chẽ với con người", bao gồm cả việc hút máu và sinh sản gần chúng ta.
Điều này có nghĩa là việc tiêu diệt chúng sẽ không có tác động lớn đến hệ sinh thái rộng lớn hơn - và các loài muỗi khác, có cấu trúc gen tương tự nhưng ít gây chết người hơn, có thể sẽ nhanh chóng "lấp đầy vị trí sinh thái đó", theo bà Ranson.
Nhà côn trùng học Peach không tin rằng chúng ta đã biết đủ "về hệ sinh thái của hầu hết các loài muỗi để tự tin theo một hướng nào đó", nhưng ông cũng đồng ý phần nào với lập luận của bà Ranson.
Muỗi "vận chuyển chất dinh dưỡng từ môi trường sống dưới nước của ấu trùng" đến các khu vực khác và là thức ăn cho côn trùng, cá và các động vật khác, theo ông Peach. Ông nói thêm rằng chúng cũng thụ phấn cho thực vật, nhưng điều này "chưa được hiểu rõ và có thể khác nhau tùy theo loài".
Bà Ranson thừa nhận có một cuộc tranh luận về đạo đức của việc con người tiêu diệt hoàn toàn một loài sinh vật, nhưng cũng chỉ ra rằng hiện nay chúng ta đang vô tình xóa sổ một số lượng lớn các loài.
Một trong những lựa chọn công nghệ mới nổi bật nhất được gọi là gene-drive (tạm dịch: dẫn truyền gen), liên quan đến việc biến đổi gen động vật để chúng truyền lại một đặc điểm cụ thể cho con cái của chúng.
Khi các nhà khoa học điều chỉnh gen của muỗi Anopheles gambiae cái mang mầm bệnh sốt rét để làm cho chúng vô sinh, qua đó xóa sổ một quần thể trong phòng thí nghiệm chỉ sau vài thế hệ.
Dự án Target Malaria, được Quỹ Gates tài trợ, vẫn chưa thử nghiệm công nghệ điều khiển gen ở châu Phi, nhưng có kế hoạch tiến hành thử nghiệm tại một quốc gia có dịch sốt rét vào năm 2030.
Tuy nhiên, dự án Target Malaria đã gặp phải trở ngại vào năm ngoái khi chính quyền quân sự của Burkina Faso chấm dứt các thử nghiệm riêng biệt liên quan đến muỗi biến đổi gen trong nước. Dự án bị các nhóm xã hội dân sự ở Burkina Faso chỉ trích và trở thành mục tiêu của những chiến dịch thông tin sai lệch.
Một chiến lược khác liên quan đến việc lây nhiễm vi khuẩn Wolbachia vào muỗi Aedes aegypti, có thể làm giảm mạnh quần thể muỗi - hoặc đơn giản là giảm khả năng truyền bệnh sốt xuất huyết của chúng. Điều này đặt ra một câu hỏi khác: Chúng ta có thực sự cần phải tiêu diệt chúng?
Khi muỗi vô sinh nhiễm Wolbachia được thả ở thành phố Niteroi của Brazil, nghiên cứu năm ngoái cho thấy số ca mắc sốt xuất huyết đã giảm 89%.
Hơn 16 triệu người ở 15 quốc gia hiện đã được bảo vệ bởi những con muỗi này, mà "không có hậu quả tiêu cực nào", theo ông Scott O'Neill, sáng lập Chương trình Muỗi thế giới.
Trong khi đó, một dự án có tên Transmission Zero đang cố gắng sử dụng công nghệ điều khiển gen để khiến muỗi Anopheles gambiae không còn lây lan bệnh sốt rét nữa.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm được công bố trên tạp chí Nature vào cuối năm ngoái cho thấy các nhà khoa học đang tiến gần hơn đến mục tiêu này, với kế hoạch khởi động thử nghiệm tầm quốc gia vào năm 2030.
Thay vì chỉ dựa vào một "phép màu" công nghệ, thường được Quỹ Gates tài trợ, bà Ranson kêu gọi một "giải pháp toàn diện" hơn cho những căn bệnh do muỗi gây ra.
Điều này đòi hỏi phải cung cấp cho người dân ở các quốc gia bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh nhiều hơn nữa khả năng tiếp cận với việc điều trị, chẩn đoán, nhà ở tốt hơn và vắc xin tốt hơn.
Tuy nhiên, các tổ chức nhân đạo cảnh báo rằng việc cắt giảm viện trợ nước ngoài mạnh mẽ của các nước phương Tây đã đe dọa tiến trình chống lại hầu hết các bệnh do muỗi lây bệnh trong năm qua, theo AFP.
