Phái đoàn Mỹ và Iran ngày 11/4 bắt đầu đàm phán trực tiếp tại thủ đô Islamabad của Pakistan, lần đầu tiên kể từ năm 1979, nhằm chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Sự kiện kết thúc rạng sáng 12/4, nhưng các bên không đạt được thỏa thuận nào sau 21 giờ thương lượng.
“Chúng tôi đã đàm phán với thiện chí”, Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói. “Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của Mỹ. Hãy chờ xem liệu Iran có chấp nhận nó hay không”.
Giới chức Iran xác nhận cuộc đàm phán với Mỹ kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, cho rằng “những yêu cầu quá đáng của Washington” đã gây cản trở nỗ lực này.
Diễn biến làm dấy lên lo ngại Mỹ và Iran trở lại thế đối đầu, tiếp tục cuộc xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu.
Nguy cơ xung đột leo thang trở lại
Một trong những yếu tố được chú ý nhiều nhất lúc này là các động thái tiếp theo của Tổng thống Donald Trump, người từng dọa “xóa sổ một nền văn minh” ngay trước khi Washington và Tehran đạt lệnh ngừng bắn hai tuần hôm 8/4.
Lệnh ngừng bắn đến nay vẫn được duy trì, nhưng ông chủ Nhà Trắng đã có những tuyên bố cứng rắn. Ngay sau khi đàm phán kết thúc, Tổng thống Trump tuyên bố hải quân Mỹ sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, khẳng định mục đích là để gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi và mở cửa hoàn toàn eo biển, thêm rằng Iran không được phép thu lợi từ kiểm soát tuyến hàng hải này.
Truyền thông Mỹ dẫn các nguồn thạo tin cho biết ông Trump cùng cố vấn còn cân nhắc tiến hành các cuộc tấn công mang tính hạn chế nhằm vào Iran nhằm phá vỡ thế bế tắc trên bàn đàm phán.
Ông Trump cũng không loại trừ việc nối lại chiến dịch ném bom toàn diện nhằm vào Iran, song các quan chức cho rằng điều này ít có khả năng xảy ra hơn do nguy cơ khiến khu vực trở nên bất ổn hơn nữa, Tổng thống Mỹ cũng không muốn các cuộc xung đột kéo dài.
Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và cảnh báo “đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm”.
Những phát biểu này cho thấy Mỹ vẫn sẵn sàng tiếp tục biện pháp quân sự, còn Iran không coi những thiệt hại họ hứng chịu là lý do để điều chỉnh lập trường, mà tiếp tục nhấn mạnh yếu tố chủ quyền và lợi ích quốc gia.
“Vấn đề không phải ở chiến thuật thương lượng, mà là khác biệt về lợi ích. Mỹ tìm cách áp đặt các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran, giảm leo thang trong khu vực và bảo đảm an toàn hàng hải, coi đây là các nhu cầu an ninh”, Fatemeh Aman, chuyên gia về Iran – Pakistan, nhà nghiên cứu tại viện chính sách Hội đồng Đại Tây Dương, nói với DW.
“Iran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt, được công nhận và được bảo đảm an ninh, tức là đàm phán về vị thế chứ không chỉ về các giới hạn. Mục tiêu cốt lõi của hai bên không tương thích”, bà Aman tiếp tục.
Farwa Aamer, nhà nghiên cứu tại viện chính sách Asia Society, Mỹ, cho rằng Washington muốn có nhượng bộ trước, trong khi Tehran muốn được nới lỏng trước. Với mức độ tin cậy thấp và đòn bẩy cạnh tranh lẫn nhau, không bên nào sẵn sàng nhượng bộ.
“Các cuộc đàm phán kéo dài đã mở ra đối thoại, nhưng để đạt được sự đồng thuận có thể cần một tiến trình dài hơi hơn”, theo bà Aamer.
Khi rời Islamabad, ông Vance không nêu rõ điều gì sẽ xảy ra sau khi lệnh ngừng bắn hết hạn vào ngày 22/4, hoặc liệu thỏa thuận này có được gia hạn hay không. Các nhà phân tích lạc quan thận trọng rằng lệnh ngừng bắn sẽ được duy trì và các cuộc không kích sẽ không tái diễn.
Tuy nhiên, nguy cơ lệnh ngừng bắn đổ vỡ vẫn tồn tại. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 13/4 tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có thể chấm dứt bất cứ lúc nào. “Thỏa thuận ngừng bắn quy định Mỹ ngừng ném bom, còn Iran sẽ lập tức mở lại eo biển Hormuz, nhưng họ đã không làm vậy. Phía Mỹ sẽ không chấp nhận điều đó”, ông Netanyahu nói.
Chuyên gia Aamer cho rằng nguy cơ lớn nhất nằm ở những sự cố, tính toán sai lầm, hoặc hành động từ các lực lượng đồng minh có thể thử thách giới hạn kiềm chế của Mỹ hoặc Iran.
“Điều quan trọng là lệnh ngừng bắn được duy trì, các kênh trung gian vẫn hoạt động và cả hai bên tiếp tục tiến trình ngoại giao”, bà Aamer nói. “Nếu không có một tiến trình ngoại giao tiếp nối, lệnh ngừng bắn vẫn rất dễ sụp đổ. Nó có thể trụ vững trong ngắn hạn, nhưng thiếu nền tảng ổn định lâu dài”.
Trở lại bàn đàm phán
Mỹ và Iran cũng có thể trở lại bàn đàm phán, vì cả hai bên vẫn có động lực mạnh để nối lại thương lượng. Iran đã phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục đối thoại. Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar kêu gọi tất cả các bên duy trì lệnh ngừng bắn mong manh, đồng thời cho biết họ sẽ tiếp tục nỗ lực thúc đẩy đối thoại.
Nhưng Tổng thống Trump đã nói rõ rằng ông không muốn sa lầy vào các cuộc đàm phán kéo dài. Phó tổng thống Vance cũng cảnh báo Washington sẽ không chấp nhận nếu Tehran tìm cách “qua mặt” họ.
“Không bên nào muốn bị xem là nhượng bộ sau vòng đàm phán thất bại. Nhiều khả năng sẽ có một khoảng lặng để cả hai đánh giá lại vị thế và đòn bẩy của mình”, bà Aman nói. “Nếu đàm phán được nối lại, họ cũng sẽ không bắt đầu từ những vấn đề khó nhất, mà có thể đi từ các bước kỹ thuật, phạm vi hẹp, nhằm giảm rủi ro mà không đòi hỏi nhượng bộ lớn”.
Với Aamer, các kênh ngoại giao hậu trường vẫn có thể tiếp tục được duy trì để tạo điều kiện cho các vòng đàm phán sau. “Tuy nhiên, điều đó sẽ phụ thuộc vào cách Mỹ và Iran xác định các bước đi tiếp theo trong ngắn hạn”, bà kết luận.
Ali Vaez, giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Toàn cầu, cho rằng các cuộc đàm phán tại Islamabad cho thấy khác biệt giữa hai bên vẫn rất lớn, nhưng ông không cho rằng nỗ lực ngoại giao sẽ sụp đổ ngay lập tức.
Nếu nhìn vào tiền lệ, lần gần nhất Iran đạt được thỏa thuận hạt nhân với Mỹ và các cường quốc vào năm 2015 đã mất tới 18 tháng, với nhiều lần đột phá xen kẽ đổ vỡ.
“Kịch bản có khả năng xảy ra hơn không phải là xung đột tiếp diễn ngay lập tức, mà là một giai đoạn đầy biến động với các tín hiệu răn đe và nỗ lực phút chót nhằm ngăn chặn một cuộc xung đột rộng lớn hơn”, ông Vaez nói. “Lối đi phía trước, nếu có, nằm ở một thỏa thuận hạn chế, có đi có lại, giúp các bên có thêm thời gian để hạ nhiệt căng thẳng”.
Theo hồ sơ được luật sư gửi lên tòa án Đặc khu Columbia, nghi phạm Cole Tomas Allen được xếp vào "buồng giam an toàn", nơi bị phong tỏa 24/24, và phải mặc "một loại áo giống như áo trói người" sau khi tới cơ sở giam giữ ngày 27/4.
Mức độ giam giữ sau đó được xuống "biện pháp phòng ngừa tự sát", nghĩa là Allen bị cấm gọi điện thoại, không được gặp ai trừ đội ngũ pháp lý của mình, cũng không được rời khỏi phòng giam trừ khi gặp luật sư hoặc đi tắm dưới sự giám sát.
Hồ sơ nêu rõ rằng một y tá hôm 1/5 đã đề nghị chấm dứt các biện pháp phòng ngừa, song chúng vẫn được duy trì tính đến thời điểm luật sư của Allen đến thăm cùng ngày.
Các luật sư ngày 2/5 đề nghị thẩm phán bãi bỏ biện pháp phòng ngừa tự sát đối với Allen. Họ lập luận tình trạng của Allen "không khác gì một hình phạt", khiến anh ta không thể tiếp cận các tài nguyên của nhà tù, trong đó có sử dụng máy tính bảng để liên lạc với người thân.
Nghi phạm Allen tối 25/4 mang theo nhiều vũ khí xông vào địa điểm tổ chức tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng tại khách sạn Washington Hilton, nơi Tổng thống Donald Trump, Phó tổng thống JD Vance cùng nhiều quan chức cấp cao khác đang có mặt. Nhiều tiếng súng đã vang lên trước khi Allen, nghi phạm đến từ California, bị khống chế.
Allen bị truy tố về tội âm mưu ám sát Tổng thống và có thể đối mặt với án tù chung thân nếu bị kết án. Ngoài ra, nghi phạm còn bị cáo buộc vận chuyển trái phép vũ khí xuyên bang và nổ súng trong khi thực hiện hành vi bạo lực.
"Nga đang liên tục gây áp lực lên Ukraine bằng các đợt tập kích cả ngày lẫn đêm. Những cuộc tấn công kiểu này diễn ra trong nhiều tuần gần đây", đại tá Yuri Ignat, thư ký báo chí Bộ tư lệnh không quân Ukraine, cho biết hôm 5/5.
Trong các cuộc tập kích này, quân đội Nga triển khai nhiều máy bay không người lái (UAV) mồi nhử. Chúng không trực tiếp tấn công mục tiêu, nhưng vẫn buộc các đơn vị phòng không Ukraine liên tục phản ứng.
Ông Ignat nhận định hoạt động này nhằm vắt kiệt lưới phòng không Ukraine, gây áp lực lên quân nhân và tiêu hao nguồn dự trữ đạn dược.
"Ai cũng cần được nghỉ ngơi và Nga hiểu điều này. Các cuộc tấn công quy mô lớn diễn ra dồn dập suốt ngày đêm. Họ tích trữ vũ khí đến một lượng nhất định, sau đó triển khai những cuộc tập kích kéo dài cả ngày, với thời lượng 2-3 phút mỗi đợt", quan chức Ukraine nói.
Quân đội Nga triển khai đòn tập kích từ nhiều khu vực, trong đó có tỉnh Voronezh và Rostov, nhằm phân tán lực lượng và kéo giãn lưới phòng không Ukraine.
"Ngày càng nhiều UAV Nga được trang bị hệ thống liên lạc và linh kiện hiện đại, gây phức tạp cho hoạt động đối phó của Ukraine. Nga gần đây thường xuyên phóng UAV từ khu vực tiền tuyến, rút ngắn thời gian phản ứng và khiến chúng tôi khó đối phó hơn", quan chức Ukraine cho hay.
Theo ông Ignat, chiến thuật đánh dồn dập cả ngày lẫn đêm không phải điều mới lạ, mà nằm trong chiến lược của Nga nhằm bào mòn phòng không Ukraine. Các cuộc tập kích tiếp tục diễn ra không ngừng nghỉ khiến Ukraine đối mặt cùng lúc hàng loạt gánh nặng về phòng không, kinh tế và nguồn lực chiến đấu.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine ngày 6/5 thông báo Nga đã tập kích nước này bằng hai tên lửa đạn đạo Iskander-M, một tên lửa hành trình chiến thuật Kh-31, 108 UAV tự sát và mồi bẫy. Phòng không Ukraine bắn hạ được 89 UAV, trong khi 3 tên lửa và 9 phi cơ đã đánh trúng 9 mục tiêu, chưa rõ tung tích của những máy bay còn lại.
Trước đó một ngày, cơ quan này cho biết Nga đã phóng 11 tên lửa đạn đạo Iskander-M và 164 UAV các loại.
"Các đơn vị phòng không đã bắn hạ, vô hiệu hóa được một tên lửa và 149 UAV. 8 quả đạn Iskander-M và 14 phi cơ đã đánh trúng 14 địa điểm. Hai tên lửa không đến được mục tiêu, chúng tôi đang làm rõ thông tin", Bộ tư lệnh không quân Ukraine cho hay.
Bloomberg ngày 14/5 dẫn nguồn thạo tin về quy hoạch ngân sách bang New York cho biết phương thức tính thuế mới này đang được giới lập pháp xem xét với những căn nhà được mua bằng tiền mặt, có thể giúp thành phố New York thu về hơn 160 triệu USD ngân sách.
"Thống đốc Kathy Hochul đã thông báo thỏa thuận khái quát với cơ quan lập pháp bang về nhiều nội dung trong ngân sách của năm tài khóa 2027. Thông tin chi tiết sẽ được nêu trong các đạo luật hoàn chỉnh về ngân sách", người phát ngôn của bà Hochul cho biết, song không đề cập đến mức thuế mới đối với giao dịch nhà ở bằng tiền mặt.
Chủ tịch Hạ viện New York Carl Heastie nói mức thuế mới nằm trong kế hoạch hỗ trợ thành phố New York giảm thâm hụt ngân sách. James Skoufis, thành viên Ủy ban Tài chính của Thượng viện bang New York, cũng xác nhận các cơ quan lập pháp từng thảo luận phương án này.
Số lượng giao dịch mua nhà bằng tiền mặt tại New York gia tăng vì chi phí vay thế chấp tăng cao, khiến nhiều người ngần ngại vay ngân hàng. Với thị trường bất động sản nhiều cạnh tranh như New York, thanh toán bằng tiền mặt cũng là phương án hấp dẫn với người bán, vì quy trình giao dịch nhanh hơn và ít rủi ro đổ vỡ hơn so với chờ ngân hàng phê duyệt khoản vay.
Song song đó, chính quyền bang còn thúc đẩy một loại phụ thu mới đối với các căn nhà thứ hai của những cư dân giàu có tại New York.
Dự thảo kế hoạch ngân sách, được Thống đốc Hochul gửi đến các lãnh đạo lập pháp bang hôm 14/5, đề xuất trong vòng hai năm tới áp thuế bổ sung 4-6,5% đối với hợp đồng mua bán căn nhà thứ hai của cư dân nếu bất động sản đó có "giá thị trường" trên một triệu USD. Mức thuế này sẽ được áp dụng bên cạnh những nghĩa vụ thuế đã được quy định từ trước đối với giao dịch bất động sản.
"Giá thị trường" là cách tính riêng từ chính quyền bang New York, không liên quan đến giá trị giao dịch thực tế của bất động sản. Một căn penthouse tại khu Midtown Manhattan từng được bán vào năm 2024 với giá hơn 135 triệu USD, nhưng được thẩm định giá thị trường là 4,2 triệu USD.
Theo cách tính mẫu của Văn phòng Thống đốc New York, cứ mỗi 5 triệu USD giá trị giao dịch thực tế, "giá thị trường" của bất động sản sẽ rơi vào khoảng 1 triệu USD.
Bà Hochul kỳ vọng biện pháp này sẽ giúp thu về hơn 500 triệu USD mỗi năm cho ngân sách thành phố New York. Sau hai năm áp dụng, chính quyền sẽ điều chỉnh lại mức thuế còn 0,8% với nhà trị giá 5-15 triệu USD, 1,05% với nhóm 15-25 triệu USD và 1,3% với bất động sản từ 25 triệu USD trở lên.
Đề xuất này được kỳ vọng tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách từ nhóm cư dân giàu có nhưng không sinh sống thường xuyên ở New York, dù giới bất động sản cảnh báo việc thay đổi cơ chế thuế có thể làm giảm tính ổn định của thị trường. Báo cáo của cơ quan kiểm toán thành phố cũng lưu ý số thu ngân sách thực tế có thể thấp hơn dự kiến nếu người giàu từ bỏ ý định mua thêm căn nhà thứ hai tại New York.
