Khi màn đêm buông xuống tại ngôi làng nhỏ Doradal ở miền trung Colombia, tiếng chân huỳnh huỵch nặng nề từ những con hà mã nặng hơn 1,3 tấn đang lê bước qua vườn tược, sân trường, mái hiên, phá vỡ sự yên tĩnh.
“Chúng đã thay đổi lối sống của chúng tôi”, ngư dân Giovanny Contreras, 48 tuổi, cho biết khi đang lái thuyền đi ngang qua đôi mắt lồi của một con hà mã đực nhìn chằm chằm vào thuyền.
Cách quê hương châu Phi hàng nghìn km, số lượng hà mã đang nhân lên nhanh chóng ở miền trung Colombia, chiếm lĩnh ao hồ và xâm nhập sâu hơn vào đời sống của các cộng đồng người Colombia gần sông Magdalena.
Tất cả bắt nguồn từ một ý thích bột phát của trùm ma túy. Khi đang ở đỉnh cao quyền lực, trùm ma túy Pablo Escobar đã thu mua hàng nghìn hecta đất ở Doradal làm khu nghỉ dưỡng. Ông ta cho đào hàng chục hồ nhân tạo, xây dựng một biệt thự kiểu Địa Trung Hải, một đường băng riêng và một đấu trường bò tót. Escobar cũng buôn lậu vào Colombia nhiều loài động vật ngoại lai như voi, hươu cao cổ, lạc đà, tê giác, chuột túi, đà điểu và hươu bên cạnh 4 con hà mã.
“Tất cả các con vật đều có máng ăn chuyên dụng”, José Conrado Montoya Toro, 85 tuổi, được thuê làm người chăm sóc vườn thú của Escobar vào những năm 1980, nói. “Khi xe chở rau đến, có bắp cải, cà rốt và rau diếp cho tất cả các con vật”.
Trang trại Hacienda Napoles rơi vào tình trạng hoang tàn sau khi cảnh sát tiêu diệt Escobar. Đa số động vật trong trang trại được chuyển đến các sở thú, nhưng những con hà mã bị bỏ rơi và chúng đã trốn thoát, sinh sản vượt ra ngoài khuôn viên trang trại.
Được tự do giữa vùng nông thôn Colombia tươi tốt, loài động vật có vú này đã làm điều chúng giỏi nhất: lười biếng ngâm mình dưới nước, gặm cỏ và sinh sản. Chúng đã sinh sôi thành 200 con và có thể tăng lên 1.000 con vào năm 2035, đe dọa tới hệ sinh thái của Colombia.
Những con hà mã có nguồn gốc từ châu Phi được xếp vào loài động vật xâm lấn ở Colombia. Chính phủ muốn cho tặng chúng đến các quốc gia khắp thế giới, nhưng rất ít nơi tiếp nhận. Bác sĩ thú y đã thử thiến chúng, nhưng công việc rất nguy hiểm, đòi hỏi 8 người cùng phối hợp để đặt bẫy, gây mê và phẫu thuật cho từng con.
Hồi tháng 4, giới chức Colombia công bố kế hoạch trị giá hai triệu USD để cắt giảm quần thể hà mã bằng cách tiêu hủy nhân đạo 80 con, đồng thời tiếp tục di dời những con còn lại. Chúng có thể bị tiêm hóa chất gây tử vong, hoặc bị bắn vào đầu và chôn tại chỗ.
Kế hoạch này lập tức gây tranh cãi. Một số chuyên gia cho rằng do không có kẻ thù tự nhiên ở Colombia, hà mã sẽ chiếm chỗ các loài bản địa và cần bị tiêu diệt, trong khi các nhóm bảo vệ quyền động vật phản đối. Một tỷ phú Ấn Độ đã đề nghị nhận nuôi 80 con hà mã, nhưng chưa rõ việc vận chuyển có khả thi hay không.
Kế hoạch tiêu hủy đã chia rẽ làng Doradal, nơi quần thể hà mã hoang dã duy nhất bên ngoài châu Phi đã định hình bản sắc thị trấn và thu hút khách du lịch tìm đến.
“Cá nhân tôi thấy mâu thuẫn. Tôi ý thức được rằng họ phải loại bỏ hoặc di dời chúng, nhưng chúng cũng chỉ là động vật, những con vật không có lỗi trong các quyết định của Pablo Escobar”, Samy Castano, 35 tuổi, nhà đối diện với một cái ao đầy hà mã, chia sẻ. Anh chỉ trích chính phủ Colombia đã không hành động quyết đoán từ nhiều năm trước.
“Con không muốn họ giết chúng!”, Luciana, con gái 11 tuổi của anh, nói chen vào và kể lại lần một con hà mã đã cố thọc đầu qua cửa sổ phòng khách khi cô bé đang xem tivi.
Hà mã, loài động vật có vú trên cạn lớn nhất sau voi và tê giác, có bản tính bảo vệ lãnh thổ, có khả năng chạy nhanh hơn con người và đã từng giết người ở châu Phi.
Năm 2020, một con hà mã đã tấn công một nông dân đang lấy nước từ ao, làm gãy xương sườn và suýt giết chết ông. Năm 2023, một tài xế trên đường cao tốc đã đâm sầm vào một con hà mã; cú va chạm khiến con hà mã tử vong nhưng tài xế thoát nạn. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ có người tử vong vì đụng độ với hà mã chỉ còn là vấn đề thời gian.
“Khi sự xâm lấn của hà mã tăng tốc, khả năng xảy ra tai nạn sẽ cao hơn. Không có loài động vật xâm lấn nào trên thế giới lại to lớn đến thế”, Katherine Corrales, chuyên gia thuộc cơ quan môi trường chính phủ ở Boyaca, cho biết.
Chính phủ Colombia đã biến Hacienda Napoles thành một công viên giải trí do tư nhân quản lý với các máng trượt nước và một vườn thú. Người dân trong làng kiếm tiền bằng cách cung cấp tour xem hà mã hay bán đồ lưu niệm hình hà mã.
Du khách có thể ngắm nhìn hà mã hoang dã trên các hồ nước của điền trang cũ từ đài quan sát. Họ có thể cho hai con hà mã Paco và Juaco đang bị nuôi nhốt của công viên ăn cà rốt.
“Chúng không phải là loài vật bạn có thể thấy hàng ngày”, Henri Samil Perez, người chăm sóc trong vườn thú, nói khi cảnh báo các gia đình trông con cẩn thận để chúng không trèo vào chuồng. “Có chúng ở đây là một đặc ân đối với chúng tôi”.
Trong khi đó, Contreras đang háo hức mong chờ chính quyền thực thi kế hoạch tiêu hủy. Anh đã gần như bỏ hẳn việc đi sông sau khi trời tối, từ bỏ những chuyến đánh bắt thủy sản ban đêm. Với cơ thể to lớn chìm dưới nước, những con hà mã trở nên vô hình dưới ánh trăng.
Các ngư dân khiếp sợ mỗi lần vô tình chèo thuyền qua những “tảng đá cơ bắp” đang chìm dưới nước, hoặc tệ hơn là chẳng may khiêu khích một con đực hung hãn muốn bảo vệ lãnh thổ. Một con hà mã có thể phá hủy thân tàu chỉ bằng một cú hất đầu.
“Thay vì nghĩ quá nhiều về mạng sống của động vật, tại sao họ không nghĩ về nỗi khổ của ngư dân và người nghèo sống ở ven sông?”, anh nói.
Đối với các thành phố của Ukraine, tuần qua là một chuỗi trận pháo kích gần như liên tục bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, đỉnh điểm là cuộc tấn công tầm xa quy mô lớn nhất và không ngừng nghỉ nhất của Nga kể từ đầu xung đột.
Theo giới chức Ukraine, trong vòng 2 ngày 13/5 và 14/5, Nga đã phóng 1.567 UAV và hàng chục tên lửa vào các khu vực trên khắp Ukraine. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mô tả cuộc tấn công này là "ồ ạt và hầu như liên tục”.
Cuộc tấn công đánh dấu một sự thay đổi trong tác chiến UAV của Nga trong vài tháng trở lại đây.
Trước đây, Nga chủ yếu dựa vào việc tấn công Ukraine bằng UAV Shahed cánh tam giác vào ban đêm để chúng khó bị phát hiện hơn. Tuy nhiên, giờ đây, họ đang bắt đầu triển khai chúng trong các khung giờ mở rộng kéo dài đến tận ban ngày, buộc người dân Ukraine phải trú ẩn trong nhiều giờ.
Igor Anokhin, một nhà phân tích cấp cao người Ukraine, người chuyên sàng lọc dữ liệu về các cuộc tấn công bằng Shahed của Nga cho Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington), cho biết đây là lần thứ năm Nga sử dụng chiến thuật tấn công kéo dài trong năm nay.
"Tôi chưa gọi đây là một mô hình ổn định, nhưng nó rõ ràng đang trở thành một mô hình vận hành mới", ông Anokhin nói.
Cuộc tấn công kéo dài đầu tiên là vào cuối tháng 3 khi Nga phóng gần 1.000 UAV vào Ukraine trong vòng 24 giờ. Đến tháng 4, Nga thực hiện các cuộc tấn công liên tục bằng UAV và tên lửa kéo dài suốt 32 giờ. Con số này trái ngược với mức trung bình hàng ngày từ 143 đến 219 UAV trong năm nay.
Theo các nhà quan sát, việc tấn công kéo dài chủ yếu nhằm gây sức ép tâm lý với Ukraine. "Mục đích là khiến cho các thành phố của Ukraine luôn trong tình trạng cảnh báo cao độ suốt nhiều giờ và nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng cũng như các cơ sở hạ tầng quan trọng khác”, một nhà phân tích cho biết.
Chiến thuật này cũng kéo căng lưới phòng không nhiều tầng của Ukraine. Để chống lại các cuộc tấn công từ trên không, các lực lượng Ukraine triển khai một sự kết hợp giữa các đội súng máy cơ động, UAV đánh chặn, tác chiến điện tử và các tên lửa phòng thủ cao cấp.
Sức ép từ các cuộc tấn công đó có nguy cơ buộc Ukraine phải bắn những tên lửa đánh chặn hiếm hoi, đắt tiền để đánh chặn một UAV giá rẻ, tạo khoảng trống cho các tên lửa đạn đạo tìm đến mục tiêu.
Federico Borsari, một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu chuyên về tác chiến UAV, nói rằng các cuộc tấn công ban ngày cũng có thể phục vụ cho một mục đích khác. Nhiều UAV mồi bẫy của Nga được trang bị các cảm biến quang - điện tử, có khả năng trinh sát chiến trường trong khi tiêu hao đạn dược phòng không của Ukraine.
"Các mục tiêu chính thường là các nhóm hỏa lực cơ động, các bệ phóng phòng không mặt đất và các mục tiêu quân sự có giá trị cao khác", ông Borsari cho biết thêm. Nói cách khác, các làn sóng tấn công bằng UAV vào ban ngày có thể xác định chính xác các mục tiêu giá trị cao cho cuộc tấn công tiếp theo.
Phân tích của ông Anokhin cho thấy trong tháng 4, 66% số UAV được Nga phóng đi là Shahed, trong khi số còn lại là mồi bẫy hoặc các loại máy bay không người lái tấn công khác.
Nga từng tấn công trong các khung giờ dài hơn trước đây, nhưng không phải ở quy mô này. Theo các nhà phân tích, một thay đổi then chốt là khả năng ngày càng tăng của Nga trong việc triển khai nhiều UAV hơn với tốc độ nhanh hơn, và các làn sóng tập kích bằng UAV kéo dài vào ban ngày sẽ trở thành một đặc điểm lâu dài hơn trong cuộc chiến.
Moscow đang chạy đua với thời gian để tăng tốc sản xuất UAV tại Alabuga, thuộc vùng Tatarstan, nơi đặt nhà máy sản xuất Shahed chính của Nga.
Theo ông Anokhin, việc triển khai Shahed của Nga đã tăng trưởng đều đặn kể từ đầu năm 2025 và hiện chiếm tỷ trọng lớn hơn trong các cuộc tấn công bằng UAV, tăng từ 59% tổng số lượt phóng vào mùa thu năm ngoái lên 64% vào mùa xuân năm nay.
Tuy nhiên, mạng lưới phòng không chắp vá của Ukraine dường như vẫn đang hoạt động hiệu quả. Ông Anokhin chỉ ra, trong khi gần 1/3 số UAV Shahed của Nga đánh trúng mục tiêu vào mùa thu năm ngoái, thì tỷ lệ đó đã giảm mạnh xuống còn khoảng 14% vào tháng 4.
Tờ South China Morning Post hôm qua (22.4) dẫn nguồn từ quân đội Trung Quốc cho hay tàu đổ bộ tấn công Type 076 đầu tiên của Trung Quốc đang trên đường đến Biển Đông để thực hiện các cuộc thử nghiệm quan trọng trên biển. Đây cũng là tàu sân bay chuyên dụng tác chiến máy bay không người lái (UAV) thế hệ mới của Trung Quốc. Bên cạnh đó, một số thông tin còn cho rằng tàu sân bay Liêu Ninh dường như đang đi đến Biển Đông.
Trước Type 076, Trung Quốc đã biên chế lớp tàu chiến Type 075 chuyên tác chiến đổ bộ tấn công. Nếu như Type 075 có độ choán nước toàn tải 40.000 tấn, Type 076 không chỉ tăng độ choán nước toàn tải lên mức 50.000 tấn mà còn được trang bị bộ phóng điện từ để tăng cường khả năng tác chiến bằng cách phóng UAV nhanh hơn. Theo giới phân tích, Trung Quốc đang hướng đến phát triển Type 076 thành tàu sân bay dành cho UAV. Không chỉ vậy, tàu Type 076 còn được tăng cường khả năng đổ bộ lưỡng cư (trên biển lẫn trên bộ) và cường độ tấn công.
Tất nhiên, Type 076 vẫn tập trung chủ lực vào năng lực đổ bộ tấn công như thế hệ trước. Theo các thông tin được công bố, tàu Type 076 có thể chở theo 1.000 binh sĩ, cùng hàng chục máy bay trực thăng các loại bao gồm cả các loại trực thăng chiến đấu đa nhiệm Z-8 và Z-9. Kết hợp thêm, dòng chiến hạm này còn mang theo 2 tàu đổ bộ đệm khí.
Những năm qua, Trung Quốc không ngừng nâng cấp dòng tàu chiến Type 075 và Type 076 trở thành tàu sân bay cỡ nhỏ. Đây là cách mà Mỹ đã áp dụng với tàu đổ bộ tấn công lớp Wasp và lớp America. Tương tự, Nhật Bản cũng đã nâng cấp tàu khu trục chở trực thăng lớp Izumo có khả năng tác chiến như tàu sân bay. Cả hai nước này đều trang bị chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 phiên bản cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng cho các lớp tàu Wasp, America, Izumo. Trong khi đó, Trung Quốc đang nỗ lực phát triển J-35 với tính năng tương tự được cho là không chỉ để trang bị cho các tàu sân bay, mà còn biên chế cả cho các tàu đổ bộ tấn công Type 075 và Type 076.
Trong chiến lược trỗi dậy sức mạnh hải quân, Biển Đông luôn là nơi mà các tàu đổ bộ tấn công của Trung Quốc xuất hiện ngay từ giai đoạn chạy thử và hoàn thiện. Mới đây, hồi đầu tháng 2, Cổng thông tin của Quân ủy T.Ư Trung Quốc đưa tin hải quân nước này vừa tổ chức cuộc tập trận ở Biển Đông. Trong cuộc tập trận, tàu đổ bộ tấn công Hải Nam thuộc loại Type 075 tiến hành "tập trận cường độ cao và định hướng chiến đấu ở Biển Đông".
Theo Cổng thông tin của Quân ủy T.Ư Trung Quốc, cuộc tập trận tập trung vào các nội dung như phối hợp trên không - biển, phòng thủ tên lửa…, đồng thời thử nghiệm và tăng cường khả năng phối hợp chiến đấu của quân đội ở vùng biển xa.
Việc tăng cường tàu Type 076 - được xem là "tàu sân bay UAV" thế hệ mới - còn cho phép Trung Quốc nâng cao năng lực phối hợp tác chiến bằng phương tiện không người lái. Vào năm 2022, tờ Hoàn Cầu thời báo đưa tin các học viện, cơ sở đào tạo của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) tích hợp một số lượng lớn thiết bị không người lái và thông minh bao gồm các phương tiện không người lái, UAV và robot vào khóa huấn luyện đổ bộ cho học viên sĩ quan. Trong đó, ở nội dung diễn tập đổ bộ, các học viên sĩ quan không chỉ tập luyện tấn công vào bãi biển bằng xe bọc thép lội nước và tàu tấn công, mà còn có các thiết bị không người lái bao gồm UAV, phương tiện trinh sát không người lái, phương tiện chống tăng không người lái, trạm vũ khí tự hành và chó robot.
Trước đó, từ năm 2019, tờ South China Morning Post dẫn thông báo từ Cục Nam Hải thuộc Bộ Tài nguyên Trung Quốc cho biết đã triển khai mạng lưới UAV ở Biển Đông để theo dõi, giám sát những thực thể và vùng biển xa bờ. Mạng lưới giám sát UAV gồm các thiết bị được tích hợp camera độ phân giải cao, có phạm vi quan sát rộng, truyền hình ảnh theo thời gian thực để chuyển về các cơ sở mặt đất và cho chất lượng hình ảnh như thực. Các UAV thu thập hình ảnh hoặc quay phim trực tiếp và truyền về bộ phận thu phát tín hiệu trên mặt đất.
Tất cả nỗ lực trên có thể cho phép Trung Quốc ngày càng hoàn thiện khả năng kết hợp tác chiến toàn diện với UAV.
Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ diễn ra ngày 7-8/5, theo thông cáo của Bộ Ngoại giao.
Việt Nam và Sri Lanka thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/7/1970. Hai nước có quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt.
Sri Lanka là quốc gia Nam Á có đa số dân theo Phật giáo. Hợp tác văn hóa, Phật giáo và giao lưu nhân dân hai nước ngày càng phát triển, trở thành trụ cột trong quan hệ song phương. Tổng thống Anura Kumara Dissanayake từng có chuyến thăm cấp nhà nước đến Việt Nam vào tháng 5/2025, đồng thời dự Đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc Vesak.
Sri Lanka đã công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường đầy đủ. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 260 triệu USD, tăng 20% so với năm 2024. Hai nước đặt mục tiêu sớm đưa kim ngạch thương mại hai chiều đạt 1 tỷ USD. Hai bên hợp tác tốt tại các diễn đàn quốc tế và khu vực.
Trong chuyến thăm năm ngoái, Tổng thống Dissanayaka cho biết sẽ tạo điều kiện khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trong các lĩnh vực chiến lược mà Sri Lanka có nhu cầu cao như hạ tầng, viễn thông, giáo dục, y tế, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, thực phẩm, bán lẻ, logistics và du lịch.
Tổng thống Sri Lanka khi đó cam kết tiếp tục tạo điều kiện cho cộng đồng người Việt Nam sinh sống, học tập và kinh doanh tại Sri Lanka, trong đó có các tăng ni Việt Nam tham gia học tập Phật pháp. Sri Lanka cũng khuyến khích phát triển các chùa, thiền viện và cơ sở Phật giáo của Việt Nam tại nước này.
