Không chỉ nổi tiếng với những chiến công lẫy lừng, SAS còn được xem là “cha đẻ” của khái niệm tác chiến đặc biệt hiện đại, đặt nền móng cho sự ra đời của hàng loạt đơn vị tinh nhuệ khác trên toàn cầu.
Với khẩu hiệu bất hủ: “Who Dares Wins – Ai dám, người đó thắng”, SAS đã trở thành hình mẫu cho các lực lượng như Delta Force của Mỹ, SASR của Australia hay NZSAS của New Zealand.
Sau hơn 80 năm hình thành và phát triển, SAS vẫn giữ vững vị thế đỉnh cao, liên tục đổi mới và thích nghi với các thách thức an ninh toàn cầu.
Ra đời từ yêu cầu “đánh vào chỗ yếu nhất”
SAS được thành lập vào ngày 1/7/1941, xuất phát từ ý tưởng táo bạo của Trung tá David Stirling. Theo đó, ông đề xuất thành lập một đơn vị nhỏ, có khả năng đột nhập sâu vào hậu phương địch để phá hoại các mục tiêu chiến lược của liên quân Đức – Italia tại Bắc Phi.
Ban đầu, đơn vị này chỉ có 60 người nhằm đánh lừa tình báo Đức về quy mô thực sự.
Báo Telegraph đánh giá, thành tích của SAS trong Thế chiến II là cực kỳ ấn tượng, với việc phá hủy hơn 250 máy bay, 7.000 xe tải và 450 tấn nhiên liệu của phe phát xít. Phương thức tác chiến đặc biệt của SAS – sử dụng các đội nhỏ, di chuyển nhanh, tấn công bất ngờ rồi biến mất – đã trở thành nguyên tắc cốt lõi của tác chiến đặc biệt hiện đại.
Sau khi bị giải tán vào năm 1945, SAS được tái lập vào năm 1947 và hiện thuộc Bộ Chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm Anh (UKSF). Với quy mô khoảng 400-600 thành viên, SAS chuyên trách các nhiệm vụ chống khủng bố, trinh sát luồn sâu, giải cứu con tin và hành động trực tiếp. Truyền thống “một người SAS bằng một tiểu đoàn” từ Thế chiến II vẫn là nền tảng, nhấn mạnh sự linh hoạt, bí mật và khả năng thích ứng vượt trội.
Tuyển chọn khắc nghiệt bậc nhất
Quy trình tuyển chọn ứng viên cho SAS được xem là một trong những quy trình khắc nghiệt nhất thế giới, nhằm tìm kiếm những cá nhân có sức bền thể chất, tinh thần thép và trí tuệ chiến lược. SAS mở cửa cho tất cả quân nhân Lục quân Anh, và trong một số trường hợp đặc biệt, cả binh sĩ Hải quân và Không quân cũng có thể nộp đơn.
Ứng viên phải là quân nhân Anh, cam kết phục vụ 3 năm, không có tiền án và đạt chuẩn y tế nghiêm ngặt. Quy trình tuyển chọn diễn ra 2 lần/năm, kéo dài 5-7 tháng với tỷ lệ đỗ chỉ 10-15%. Giai đoạn đầu tiên là kiểm tra thể lực cực kỳ gắt gao, bao gồm chạy 2,4km dưới 9 phút 36 giây, bơi 200m dưới 9 phút 30 giây, 40 lần hít đất, 50 lần gập bụng và 8 lần kéo xà.
SAS không tìm kiếm “người chạy nhanh nhất” mà là người không bỏ cuộc, có sự bền bỉ, tự kỷ luật và khả năng ra quyết định đúng đắn dưới áp lực cao.
Sau khi vượt qua giai đoạn tuyển chọn, ứng viên bước vào giai đoạn tiếp theo để được “đúc” thành một đặc nhiệm SAS hoàn chỉnh. Khóa huấn luyện bao gồm các kỹ năng nhảy dù, chiến đấu dưới nước, lái xe tốc độ cao, bắn tỉa và cận chiến.
Đặc biệt, giai đoạn huấn luyện trong rừng ở Belize kéo dài 8 tuần, tập trung vào kỹ năng sống sót trong rừng rậm, ngụy trang, theo dõi và phá hoại. Khóa huấn luyện chống khủng bố tại Hereford mô phỏng thực tế các hoạt động giải cứu con tin, sử dụng khí gas và đạn thật. Yêu cầu SERE (sống sót, trốn tránh, kháng cự, thoát hiểm) là cốt lõi, bao gồm cả chống tra tấn và hoạt động sau lưng đối phương.
Các cựu binh kể lại, huấn luyện SAS rất sáng tạo, lấy cảm hứng từ chiến thuật “hit and run” của David Stirling thời Thế chiến II. Thành viên phải thành thạo ngôn ngữ, tình báo và y tế chiến trường, thường xuyên huấn luyện chung với đặc nhiệm Delta Force Mỹ và GIGN Pháp.
Dù tỷ lệ bỏ cuộc cao, những ai hoàn thành sẽ được trao “mũ nồi cát” và huy hiệu cánh dù vàng, trở thành những chiến binh sắt đá, sẵn sàng hoàn thành bất kỳ nhiệm vụ nào.
Trang bị vũ khí linh hoạt, tối ưu cho “đánh nhanh – ẩn sâu”
Theo Jane’s Infantry Weapons, các chiến binh SAS được trang bị rất hiện đại và linh hoạt, kết hợp truyền thống của nước Anh với công nghệ cao. Quân phục Crye Precision MultiCam (có khả năng thay đổi độ sáng tối, màu sắc theo môi trường xung quanh và điều kiện ánh sáng) hoặc MTP, mũ nồi màu cát, áo giáp nhẹ với tấm ceramic gia cường là những trang bị cơ bản.
Về vũ khí, SAS sử dụng súng L119A2 (phiên bản HK416 cỡ đạn 5,56mm) với ống giảm thanh, súng ngắn Glock 17 Gen5 (9mm), súng tiểu liên MP5SD, súng bắn tỉa L115A3 (AW50, .338 Lapua) và các loại vũ khí chống tăng như NLAW.
Để đáp ứng yêu cầu tác chiến đa miền, mỗi binh sĩ còn được trang bị “tận răng” với các khí tài hiện đại như kính nhìn đêm PVS-31, thiết bị liên lạc mã hóa Bowman, UAV mini Black Hornet cho trinh sát, công cụ phá nổ và y tế chiến trường.
Các đội SAS thường sử dụng xe địa hình Land Rover Wolf, trực thăng CH-47 Chinook cho nhiệm vụ tác chiến theo nhóm nhỏ, sinh tồn, thoát ly, nhảy dù (HALO) và thuyền cao tốc để đảm bảo khả năng cơ động cao. Với ngân sách không giới hạn, các binh sĩ SAS thường được trang bị các phương tiện chiến đấu tùy chỉnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và đột kích chớp nhoáng.
Từ Iran 1980 tới Iraq – Afghanistan
SAS đã tham gia hàng trăm hoạt động quân sự, từ Thế chiến II đến hiện đại, với nhiều chiến tích xứng đáng được đưa vào “sách giáo khoa” của đặc nhiệm thế giới.
Trong Thế chiến II, Chiến dịch Loyton (1944) chứng kiến 30 chiến binh SAS gây thiệt hại nặng nề cho hậu tuyến phát xít Đức ở Pháp với tổn thất tối thiểu.
Một trong những nhiệm vụ nổi bật nhất của SAS là cuộc đột kích Đại sứ quán Iran ở London năm 1980 (Chiến dịch Nimrod). Hình ảnh chiến binh SAS mặc đồ đen, đeo mặt nạ phòng độc, đu dây qua cửa sổ đã trở thành biểu tượng của lực lượng đặc nhiệm toàn cầu. Chiến dịch thành công giải cứu 24 con tin, tiêu diệt 5 kẻ khủng bố và chỉ có 1 con tin thiệt mạng, đặc biệt khi được phát trực tiếp trên sóng truyền hình toàn cầu.
Trong cuộc chiến Falklands (1982), SAS cũng tham gia tích cực với các hoạt động phá hủy radar Argentina và hỗ trợ đổ bộ. Gần đây nhất, SAS tham gia hoạt động chống lại các chiến binh Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Syria và nhiều hoạt động bí mật khác.
SAS đã chứng minh giá trị “nhỏ nhưng mạnh” và truyền cảm hứng cho đặc nhiệm Delta Force của Mỹ (thành lập năm 1977 dựa trên mô hình SAS) cùng các đơn vị khác ở hơn 10 quốc gia.
SAS đã đóng góp những khái niệm then chốt cho tác chiến đặc biệt hiện đại như: đội nhỏ 4 người, mô hình luyện cận chiến đặc nhiệm đầu tiên trên thế giới, kỹ thuật bắn 2 phát liên tiếp vào mục tiêu và hệ thống tuyển chọn ứng viên hiện đại.
Trong thế giới mà các mối đe dọa ngày càng phức tạp, SAS – với truyền thống, kinh nghiệm và tiêu chuẩn không khoan nhượng – vẫn là thước đo vàng của tác chiến đặc biệt, xứng đáng đứng thứ 2 trong Top 10 lực lượng đặc nhiệm xuất sắc nhất thế giới.
Hồi cuối tháng 3, khi xung đột Mỹ - Iran leo thang và có nguy cơ lan rộng ra toàn khu vực, Pakistan đã triển khai một nỗ lực ngoại giao hậu trường nhằm kéo các bên trở lại bàn đàm phán. Trong tiến trình này, Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir trở thành nhân tố quan trọng thúc đẩy đối thoại.
New York Times ngày 7/4 đưa tin ngay trước khi công bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện hai cuộc điện đàm quan trọng, lần lượt với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và tướng Munir. Việc một tư lệnh nước ngoài nằm trong danh sách liên lạc của ông Trump ở thời điểm then chốt cho thấy ông Munir có vị thế đặc biệt.
Tại Pakistan, dù chính phủ dân sự nắm quyền điều hành, quân đội, đặc biệt là Tư lệnh Lục quân, mới là bên thực sự định hình các chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia cốt lõi. Mọi quyết sách lớn liên quan đến Mỹ, Ấn Độ hay Iran đều phải có sự gật đầu của tướng Munir, theo Viện Hòa bình Mỹ.
"Tư lệnh Munir là người kiến tạo chính sách đối ngoại của Pakistan", cựu đại sứ Pakistan tại Mỹ Maleeha Lodhi nói với Wall Street Journal. "Ông ấy có lẽ là quan chức quốc tế duy nhất mà Tổng thống Trump thường xuyên đưa ra những nhận xét tích cực".
Ông Munir được cho là bắt đầu trao đổi với Tổng thống Trump về chiến sự Iran từ khoảng hai tuần trước, khi tình hình leo thang nguy hiểm. Axios dẫn lời một quan chức Mỹ thêm rằng ông Munir còn thiết lập được mối quan hệ với Phó tổng thống JD Vance, mở rộng thêm kênh liên lạc với giới lãnh đạo Mỹ.
"Ông Munir có chỉ số cảm xúc cao và tất nhiên là cả khả năng hòa giải", Lin Minwang, phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nam Á tại Đại học Phúc Đán, nói với SCMP. "Tổng thống Trump có xu hướng coi trọng quan hệ cá nhân, khiến yếu tố này mang tính quyết định".
Ông Munir góp phần đáng kể trong việc khôi phục quan hệ song phương với Mỹ, vốn lao dốc từ khi tình báo Mỹ phát hiện trùm khủng bố Osama bin Laden ẩn náu tại thành phố Abbottabad ở Pakistan năm 2011. Tình hình thêm tồi tệ trong nhiệm kỳ thủ tướng Imran Khan, vì Pakistan theo đuổi chính sách đối ngoại ít phụ thuộc Mỹ.
Tại một sự kiện về Gaza vào tháng 10/2025, Tổng thống Trump gọi ông Munir là "nguyên soái yêu thích của tôi", dù Tư lệnh Lục quân Pakistan không có mặt. Tháng 6/2025, ông Trump mời ông Munir đến Nhà Trắng và gặp riêng. Đây được xem là động thái đặc biệt, khi một lãnh đạo quân đội Pakistan được Tổng thống Mỹ tiếp đón trong bối cảnh chính phủ dân sự vẫn nắm quyền.
Ba tháng sau, ông Munir tiếp tục xuất hiện tại Phòng Bầu dục, lần này cùng Thủ tướng Shehbaz Sharif, diễn biến được cho là củng cố thêm mối quan hệ cá nhân và chính trị giữa hai bên.
Trong khi đó, quân đội Pakistan vốn có quan hệ chặt chẽ với các chỉ huy quân sự Iran. Hai nước có biên giới chung khoảng 900 km, từng xảy ra đụng độ dọc biên giới hồi tháng 1/2024 và ông Munir đã tham gia kiểm soát, hạ nhiệt căng thẳng bằng các mối liên hệ trực tiếp với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
"Ông ấy đã xây dựng được một mức độ tin cậy nhất định", Abdul Basit, nhà nghiên cứu tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, nói.
Pakistan là quốc gia có cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite lớn thứ hai thế giới, sau Iran, sở hữu vũ khí hạt nhân và không có căn cứ Mỹ trên lãnh thổ. Do đó, Iran có thể coi Pakistan là nước trung lập hơn những bên khác.
Ngoài ra, Tư lệnh Munir còn chủ động mở rộng mạng lưới quan hệ với các cường quốc khác, như Trung Quốc hay Arab Saudi.
Cách tiếp cận đa hướng giúp Pakistan duy trì vị thế đặc biệt, vừa là đồng minh lớn ngoài NATO của Mỹ, vừa là đối tác của Trung Quốc, duy trì được quan hệ tốt với cả Iran và Arab Saudi, hai nước đối thủ của nhau tại Trung Đông. Khi các kênh đối thoại truyền thống rơi vào bế tắc, mạng lưới đa phương linh hoạt này đã giúp duy trì liên lạc giữa các bên, tạo tiền đề cho thỏa thuận ngừng bắn hai tuần.
Sinh năm 1968, ông Munir không đi theo con đường thăng tiến thường thấy. Ông từng đứng đầu cả Cơ quan Tình báo Quân đội (MI) và Cơ quan Tình báo Liên quân (ISI), có vai trò then chốt trong hệ thống an ninh quốc gia Pakistan. Tuy nhiên, ông đã bị cách chức lãnh đạo ISI dưới thời thủ tướng Khan.
Những biến động trên chính trường Pakistan sau đó, đặc biệt là việc thủ tướng Khan bị phế truất tháng 4/2022, đã mở đường cho ông Munir trở lại. Ông nhậm chức Tư lệnh Lục quân tháng 11 cùng năm, nhanh chóng củng cố quyền lực và mở rộng ảnh hưởng.
Trong cuộc xung đột Ấn Độ - Pakistan vào tháng 5/2025, ông Munir đưa ra các tuyên bố cứng rắn nhằm vào New Delhi, trở thành tiếng nói mang tính quyết định. Tháng 11/2025, Munir được thăng cấp Thống chế, trở thành người thứ hai trong lịch sử Pakistan mang quân hàm này.
Ông lên đỉnh cao quyền lực một tháng sau đó, làm Tổng tư lệnh Lực lượng Phòng vệ, vị trí cho phép kiểm soát toàn bộ lực lượng vũ trang. Vai trò này đi kèm với quyền miễn trừ pháp lý suốt đời, củng cố thêm vị thế của ông trên chính trường Pakistan, do quân đội nước này lâu nay thường tác động tới các chính sách an ninh của chính phủ.
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tấn công khu vực Beirut và hạ sát Ali Yusuf Harshi, thư ký riêng kiêm cháu trai của thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem", IDF hôm nay cho hay. Cuộc tấn công đã làm sập một phần tòa nhà nhiều tầng.
Theo IDF, Harshi là "cộng sự thân cận và cố vấn riêng của ông Qassem, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành văn phòng cũng như đảm bảo an ninh cho thủ lĩnh Hezbollah".
Trong đêm 8/4, quân đội Israel cũng tấn công hai điểm vượt sông Litani được coi là "trọng yếu", vốn được Hezbollah sử dụng để vận chuyển "hàng nghìn vũ khí, rocket và bệ phóng" vào miền nam Lebanon. Khoảng 10 kho vũ khí, bệ phóng rocket và các sở chỉ huy của Hezbollah tại miền nam Lebanon cũng bị nhắm mục tiêu.
Hezbollah, một trong những đồng minh chủ chốt của Iran tại Trung Đông, hiện chưa lên tiếng về thông tin này.
Vài ngày sau khi Mỹ, Israel mở chiến dịch tấn công vào Iran hôm 28/2, Hezbollah tiến hành các cuộc tập kích vào lãnh thổ Israel nhằm trả thù cho lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Giao tranh dữ dội giữa hai bên đến nay đã khiến hơn 1.600 người ở Lebanon thiệt mạng, hơn một triệu người phải di tản.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran hôm 8/4 bao gồm cả Lebanon, song Tel Aviv và Washington đưa ra thông tin ngược lại. Kể từ khi thỏa thuận được công bố, Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công vào Lebanon.
Trước đó, Israel đã làm suy yếu năng lực quân sự của Hezbollah và liên tiếp tiến hành các vụ ám sát nhằm vào lực lượng này kể từ khi chiến sự Gaza bùng phát ngày 7/10/2023. Bất chấp lệnh ngừng bắn do Mỹ hậu thuẫn giữa Israel và Lebanon vào năm 2024, Israel vẫn thường xuyên không kích các mục tiêu mà họ cho là của Hezbollah tại Lebanon, cáo buộc nhóm này đang tìm cách tái vũ trang.
Hezbollah từ chối giải giáp theo đề xuất của Mỹ. Thủ lĩnh Qassem từng đe dọa Israel rằng tên lửa sẽ giáng xuống nếu Israel tái phát động cuộc chiến quy mô lớn tại Lebanon.
Hồi năm 2024, Israel đã hạ sát người tiền nhiệm của ông Qassem là Hassan Nasrallah trong cuộc không kích vào vùng ngoại ô Beirut. Một tháng sau, Hezbollah bổ nhiệm ông Qassem, người giữ vai trò quan trọng trong lực lượng này hơn 30 năm qua, làm thủ lĩnh.
Tốc độ trên đồng nghĩa chỉ mất khoảng 6 phút để di chuyển từ Los Angeles tới New York, theo Đài CBS News đưa tin về chuyến trở về của phi hành đoàn Artemis 2.
Chỉ trong vài giây, nhiệt độ trên toàn bộ tấm chắn nhiệt đường kính khoảng 5 m sẽ tăng vọt lên khoảng 2.760 độ C.
Bốn nhà du hành vũ trụ trên tàu, gồm ba người Mỹ là chỉ huy Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và phi hành gia người Canada Jeremy Hansen, hoàn toàn phải dựa vào tấm chắn nhiệt để bảo vệ họ vượt qua giai đoạn nhiệt độ tăng đến cực đại trước khi có thể đáp xuống Thái Bình Dương ngoài khơi California nhờ hệ thống dù.
"Chúng tôi rất tự tin vào hệ thống, vào tấm chắn nhiệt, dù và các hệ thống thu hồi tàu", CBS News dẫn lời Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya cho biết. Ông nói thêm rằng vào ngày 10.4 (giờ Mỹ), phi hành đoàn sẽ đặt cược sinh mạng của mình vào niềm tin đó.
Phía NASA cũng cho biết phi hành đoàn cũng tỏ ra hết sức tự tin, bất chấp tấm chắn nhiệt trong chuyến bay thử nghiệm không người lái Artemis 1 năm 2022 từng gặp sự cố nghiêm trọng.
Cụ thể là vật liệu đặc biệt tạo ra tấm chắn đã xuất hiện những vết nứt bên dưới bề mặt và các túi khí, khiến phần bảo vệ bên ngoài bị thổi bay.
Sau gần 2 năm thử nghiệm và phân tích, các kỹ sư bất ngờ khi phát hiện tấm chắn nhiệt bị hư hại nhiều khả năng là do vật liệu và cần được thay thế.
Phía lãnh đạo NASA đưa ra quyết định là phải thiết kế một tấm chắn nhiệt mới cho các sứ mệnh Artemis tiếp theo. Tuy nhiên, tấm chắn của Artemis 2, hoàn toàn giống với Artemis 1, đã được lắp vào con tàu. Việc thay thế tấm chắn này có thể khiến sứ mệnh bị trì hoãn thêm ít nhất 18 tháng.
Vì thế, NASA vẫn quyết định phóng Artemis 2 bằng tàu Orion với tấm chắn nhiệt cũ, dựa trên dữ liệu thử nghiệm và phân tích toàn diện cho thấy tấm chắn vẫn hoạt động an toàn nếu điều chỉnh quỹ đạo quay lại khí quyển theo hướng loại bỏ các biến động nhiệt và áp suất từng gây ra hư hại trước đó.
