Ngày 6/5, Chính phủ ban hành Danh mục 20 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược gắn với bài toán lớn. Đây là bước tiếp theo, cụ thể hóa việc thực hiện 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, được công bố đầu tháng 5.
Các nhiệm vụ được giao cho đơn vị cụ thể, gồm Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Công an được giao ba nhiệm vụ. Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ngân hàng Nhà nước và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò trung tâm, được Chính phủ giao hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Bộ cũng được giao trực tiếp thực hiện ba nhiệm vụ gắn với bài toán lớn.
Đầu tiên là xây dựng năng lực trí tuệ nhân tạo quốc gia tự chủ. Việt Nam đặt mục tiêu hình thành năng lực quốc gia về AI, từng bước làm chủ một số mô hình, nền tảng, trước hết là mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành, AI tại biên và nền tảng phục vụ nghiên cứu, huấn luyện, đánh giá, triển khai AI.
Thứ hai là tăng cường năng lực làm chủ công nghệ lõi và nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các sản phẩm công nghệ chiến lược như chip chuyên dụng, AI camera xử lý tại biên, thiết bị bay không người lái (UAV), robot tự hành, công nghệ lõi trong chuỗi chế biến sâu đất hiếm, từ tinh quặng đến sản phẩm oxit và kim loại riêng rẽ.
Thứ ba, Bộ cũng chịu trách nhiệm làm chủ hạ tầng mạng di động thế hệ sau và phát triển hệ sinh thái 5G.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phát triển giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản thế hệ mới bằng công nghệ gen, tế bào và công nghệ sinh học. Bộ Nông nghiệp còn phải làm chủ vaccine thú y thế hệ mới, chế phẩm sinh học và sinh phẩm phục vụ nông nghiệp; Xây dựng và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.
Bộ Công Thương phụ trách bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; hiện đại hóa hệ thống thống điện – nhiên liệu xanh, thông minh. Bộ đồng thời được giao tự chủ công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao. Bộ cũng có nhiệm vụ hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.
Trong lĩnh vực y sinh, Chính phủ giao Bộ Y tế chủ động nguồn vaccine thế hệ mới dùng cho người; làm chủ liệu pháp tế bào (tế bào miễn dịch, tế bào gốc) phục vụ điều trị ung thư, bệnh mạn tính, bệnh nan y. Nhiệm vụ thứ ba là phát triển y tế cá thể hóa, thiết bị y tế in 3D.
Bộ Công an sẽ phát triển nền tảng điện toán đám mây nội địa phục vụ chuyển đổi số quốc gia, bảo đảm chủ quyền dữ liệu; phát triển nền tảng bảo mật và an ninh mạng cho hạ tầng số quốc gia. Bộ cũng được giao phát triển UAV và các hệ thống giám sát, phát hiện, chế áp UAV phục vụ mục tiêu lưỡng dụng.
Ở mảng hạ tầng, Bộ Xây dựng nhận nhiệm vụ phát triển công nghệ đường sắt tốc độ cao, từng bước làm chủ việc khảo sát, thiết kế, thi công đến sản xuất cấu kiện phù hợp điều kiện Việt Nam, hình thành năng lực tự xây dựng, bảo trì, sửa chữa đường sắt.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao phát triển nền tảng giáo dục thông minh quốc gia ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát và hệ thống thực – ảo. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng sẽ nghiên cứu, xây dựng hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia (UTM) phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp.
Ngoài các bộ, Ngân hàng Nhà nước được giao xây dựng và từng bước làm chủ các công nghệ, nền tảng giám sát hoạt động ngân hàng và quản trị rủi ro bằng AI. Còn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam có nhiệm vụ phát triển vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian.
Trước đó, Chính phủ xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, gồm: công nghệ số; công nghệ mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Trong đó, công nghệ số được xác định là nhóm trung tâm, gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối. Đây là nền tảng cho chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế số.
Theo báo cáo gần đây của Internet Matters, nhiều trẻ em đã tự vẽ râu lên mặt để đánh lừa các công cụ xác minh độ tuổi, khiến chúng nghĩ rằng các em lớn tuổi hơn thực tế. Một phụ huynh cho biết con trai 12 tuổi của họ đã dùng bút kẻ lông mày để vẽ ria mép và được xác nhận là 15 tuổi.
Mặc dù nghe có vẻ buồn cười, nhưng mánh khóe này lại phản ánh một vấn đề nghiêm trọng hơn. Các nền tảng trực tuyến đang tăng cường kiểm tra nghiêm ngặt hơn do các luật như Đạo luật An toàn Trực tuyến của Anh, trong khi trẻ em lại nhanh chóng tìm ra cách để vượt qua những rào cản này. Internet Matters cho biết 53% trẻ em gần đây đã được yêu cầu xác minh tuổi trực tuyến, nhưng 46% trong số đó cho rằng việc kiểm tra tuổi rất dễ dàng để vượt qua. Một phần ba số trẻ em thừa nhận đã từng làm như vậy.
Nhiều em vẫn sử dụng ngày sinh giả, tài khoản của người khác, thiết bị của cha mẹ hoặc anh chị em, hay giấy tờ tùy thân của người khác. Một số em còn sử dụng VPN, tải lên ảnh hoặc video của người lớn tuổi, hoặc thậm chí hướng camera điện thoại vào màn hình hiển thị khuôn mặt người lớn. Trong một trường hợp, một trẻ đã sử dụng hình ảnh nhân vật Sam Porter Bridges từ trò chơi Death Stranding 2 để vượt qua các bước kiểm tra độ tuổi dựa trên khuôn mặt.
Việc kiểm tra độ tuổi đang trở nên phổ biến hơn trên các nền tảng lớn, đặc biệt liên quan đến các cuộc trò chuyện, nội dung người lớn và cài đặt an toàn cho thanh thiếu niên. Chẳng hạn, Roblox đã thắt chặt quy tắc về quyền truy cập trò chuyện dựa trên độ tuổi, trong khi Discord đang triển khai xác minh độ tuổi. Meta đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để xác định tính trung thực của thanh thiếu niên về tuổi tác, trong khi Steam cũng siết chặt kiểm soát nội dung người lớn.
Mặc dù các nền tảng đang chịu áp lực phải ngăn chặn người dùng nhỏ tuổi truy cập vào các không gian không phù hợp, nhưng mỗi rào cản mới lại tạo ra cho trẻ em một cách thức khác để thử nghiệm. Các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt hơn cũng đi kèm với những lo ngại về quyền riêng tư, như quét khuôn mặt, tải lên giấy tờ tùy thân và ước tính tuổi bằng AI, có thể gây ra những rắc rối cho người dùng.
Internet Matters nhận thấy cả phụ huynh và trẻ em đều lo lắng về cách dữ liệu cá nhân và thông tin sinh trắc học có thể được sử dụng - một mối lo ngại ngày càng trở nên quan trọng khi các đạo luật gần đây thúc đẩy các quy tắc xác minh nghiêm ngặt hơn.
Thiết bị được tắt cuối tuần trước là bộ thí nghiệm Hạt tích điện năng lượng thấp (LECP), vốn hoạt động gần như xuyên suốt từ khi phóng Voyager 1 đến nay. Mục đích của thí nghiệm là đo lường các hạt tích điện năng lượng thấp từ hệ Mặt Trời và yếu tố khác như ion, electron, tia vũ trụ.
Quyết định tắt LECP không phải ngẫu nhiên. Các kỹ sư NASA đã thống nhất từ nhiều năm trước về thứ tự tắt những thiết bị trên Voyager 1 nhằm bảo tồn nguồn năng lượng hạt nhân đang cạn kiệt của con tàu. Thiết bị LECP của tàu "song sinh" Voyager 2 đã tắt từ tháng 3 năm ngoái.
Vì Voyager 1 đang cách Trái Đất hơn 24 tỷ km, là vật thể nhân tạo xa xôi nhất, chuỗi lệnh để tắt thiết bị mất khoảng 23 giờ mới chạm đến con tàu. Quá trình tắt cũng cần khoảng 3 giờ 15 phút để hoàn thành. Một phần của LECP, động cơ nhỏ quay cảm biến theo vòng tròn để rà quét mọi hướng, vẫn hoạt động. Bộ phận này tiêu thụ rất ít năng lượng, chỉ 0,5 W, và việc giữ nó hoạt động sẽ giúp nhóm phụ trách có cơ hội tốt nhất để bật lại thiết bị trong tương lai nếu tìm thấy nguồn năng lượng bổ sung.
"Tắt một thiết bị khoa học không phải là điều ai cũng muốn, nhưng đó là lựa chọn tốt nhất hiện tại. Nhóm nghiên cứu vẫn tập trung vào việc duy trì hoạt động của cả hai tàu Voyager lâu nhất có thể", Kareem Badaruddin, quản lý nhiệm vụ Voyager tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) thuộc NASA, chia sẻ.
Theo Kareem, Voyager 1 còn hai thiết bị khoa học đang hoạt động dùng để ghi nhận sóng plasma và đo từ trường. Chúng vẫn chạy rất tốt, thường xuyên gửi về dữ liệu từ vùng không gian mà chưa tàu vũ trụ nhân tạo nào khác khám phá.
Voyager 1 phóng lên không gian năm 1977, rời khỏi hệ Mặt Trời ngày 25/8/2012, khi đi qua Heliopause - vùng tập trung hạt tích điện đánh dấu ranh giới ngoài cùng của không gian xung quanh Mặt Trời. Cùng phóng vào năm 1977 là tàu "song sinh" Voyager 2, rời hệ Mặt Trời năm 2018. Bộ đôi này sử dụng năng lượng hạt nhân, trang bị 10 thiết bị khoa học giống nhau và hiện là những vật thể nhân tạo duy nhất đến được không gian liên sao, đồng nghĩa dữ liệu mà chúng thu thập là độc nhất vô nhị.
