Trưa nay (5.4), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo thành viên phi hành đoàn Mỹ mất tích sau vụ tiêm kích F-15E bị bắn hạ tại một vùng hẻo lánh ở Iran đã được giải cứu thành công.
“Chúng tôi đã cứu được anh ấy!”, Tổng thống Trump xác nhận trên Truth Social, đồng thời chia sẻ đây là kết quả đến từ một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất lịch sử nước Mỹ.
Vị sĩ quan Mỹ là một đại tá, đã bị thương nhưng sẽ sớm hồi phục hoàn toàn, chủ nhân Nhà Trắng cho biết.
Về chiến dịch giải cứu, Tổng thống Mỹ cho hay “theo chỉ đạo của tôi, quân đội Mỹ đã triển khai hàng chục máy bay, mang theo những dòng vũ khí uy lực nhất thế giới, để thực hiện nhiệm vụ giải cứu”.
Trước đó, Đài CBS dẫn lời giới chức Mỹ cho biết chiếc tiêm kích F-15E chở theo phi hành đoàn gồm phi công và sĩ quan chuyên về hệ thống vũ khí.
Khi tiêm kích trúng đạn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 3.4 (giờ địa phương), phi công thoát ra an toàn và được 2 trực thăng quân sự cứu hộ. Tuy nhiên, sĩ quan chuyên về hệ thống vũ khí mất tích.
Trong nỗ lực tìm kiếm diễn ra cùng ngày, một trực thăng Mỹ chở theo phi công đã trúng đạn từ lực lượng Iran trên mặt đất, khiến một số thành viên trên máy bay bị thương. Sau đó, trực thăng vẫn hạ cánh an toàn.
Một chiếc cường kích A-10 Warthog thuộc sứ mệnh giải cứu hôm 3.4 cũng trúng hỏa lực của Iran và bị hư hại. Phi công nhảy dù xuống vịnh Ba Tư và được cứu thành công.
Đài CBS News dẫn lời 2 quan chức Mỹ tiết lộ lực lượng đặc nhiệm nước này đã giải cứu được sĩ quan mất tích trong một chiến dịch phức tạp với sự tham gia của hàng trăm đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay và trực thăng.
Và trong quá trình tiếp cận khu vực gần vị trí của vị sĩ quan, lực lượng Mỹ đã đấu súng với phía binh sĩ Iran.
Theo 2 quan chức, không xảy ra thương vong trong số những người tham gia chiến dịch giải cứu, và vị sĩ quan đã được đưa đến Kuwait để điều trị.
The New York Times là tờ báo đầu tiên đưa tin về chi tiết chiến dịch, dẫn lời 2 quan chức trên.
Chiến dịch quân sự giải cứu được mô tả là đặc biệt nguy hiểm, khi quân đội Mỹ sử dụng bom và hỏa lực để ngăn cản lực lượng Iran tiếp cận khu vực ẩn náu của sĩ quan. Trong thời gian bị mắc kẹt, sĩ quan Mỹ chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ.
Sau khi người này được giải cứu, hai máy bay vận tải Mỹ được dùng để đưa vị sĩ quan rời đi đã bị mắc kẹt tại một căn cứ hẻo lánh của Iran. Phía Mỹ phải điều động tiếp 3 máy bay khác chi viện, và 2 máy bay vận tải bị phá hủy tại chỗ để tránh rơi vào tay Iran.
Còn một quan chức cấp cao thuộc chính quyền Tổng thống Trump cho biết Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch.
Trước khi xác định được vị trí của sĩ quan, cơ quan này đã triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, lan truyền thông tin rằng người mất tích đã được tìm thấy và đang được đưa khỏi Iran, nhằm giảm áp lực tìm kiếm của đối phương.
Trong khi chiến dịch đánh lạc hướng diễn ra, CIA vận dụng năng lực tình báo để lần theo dấu vết và tìm ra vị trí chính xác của sĩ quan bên trong một khe núi. Sau khi Lầu Năm Góc và Nhà Trắng nhận được thông tin thời gian thực từ CIA, Tổng thống Trump đã lập tức ra lệnh mở chiến dịch giải cứu ngay lập tức.
Nhà phân tích an ninh quốc gia Aaron MacLean của Đài CBS News cung cấp thêm thông tin về chiến dịch tìm kiếm và giải cứu. Theo ông, quân đội Mỹ thường sử dụng lực lượng được huấn luyện đặc biệt có tên Pararescuemen, chuyên đảm nhiệm những sứ mệnh tìm kiếm và cứu nạn trong môi trường chiến đấu.
Sĩ quan mất tích nhiều khả năng được trang bị thiết bị sơ cứu, và được huấn luyện để tự xử lý trong trường hợp bị thương. Người này cũng mang theo thiết bị liên lạc để truyền tin về cho cấp chỉ huy biết rằng mình vẫn an toàn.
Chuyên gia MacLean lưu ý những thiết bị liên lạc bao gồm thiết bị định vị GPS, máy phát tín hiệu cấp cứu và thiết bị liên lạc mã hóa để tránh thoát phe đối địch trong lúc gửi tín hiệu về cấp chỉ huy.
"Ông ấy là người quyết đoán và ông ấy có một vài xung đột với một số người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu mới", Tổng thống Trump nói về việc Bộ trưởng Hải quân Mỹ mất chức.
"Phải hòa thuận với nhau, đặc biệt là trong quân đội. Một số người thích ông ấy, một số khác thì không và đó chuyện thường tình", ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng ngày 23.4.
Quân đội Mỹ ngày 22.4 thông báo Bộ trưởng Hải quân John Phelan từ chức và người thay thế tạm thời là Thứ trưởng Hung Cao. Lầu Năm Góc không nêu lý do ông Phelan ra đi và cũng không nói rõ là ông từ chức hay bị cách chức.
Reuters dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết ông Phelan bị bãi nhiệm một phần vì chưa cải cách đủ nhanh để đẩy nhanh tốc độ đóng tàu, và một phần vì ông bất hòa với các lãnh đạo chủ chốt của Lầu Năm Góc.
Chánh văn phòng của ông Phelan là ông John Harrison bị Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth sa thải vào tháng 10.2025.
Ông Phelan là tỉ phú điều hành một quỹ đầu tư tư nhân tại Florida, từng là nhà tài trợ của ông Trump. Ông là lãnh đạo dân sự đầu tiên của các quân chủng bị mất chức trong nhiệm kỳ 2 của ông Trump. Trong khi đó, đã có hơn 30 sĩ quan cấp cao bị mất chức dưới thời Bộ trưởng Pete Hegseth.
Theo giới phân tích, việc đột ngột cách chức ông Phelan cho thấy sự lo ngại của Tổng thống Trump về tầm nhìn của ông đối với chương trình đóng tàu chiến của Mỹ.
Ông Trump đang muốn đẩy mạnh việc đóng tàu nhằm cạnh tranh với Trung Quốc. Vào tháng 12.2025, ông Trump công bố dự án tàu chiến mới thuộc Hạm đội Vàng của Hải quân Mỹ, được nhắm đến như là sự nâng cấp lớp tàu khu trục Arleigh Burke hiện tại.
Lớp tàu chiến mang tên ông Trump, dự kiến được đóng từ năm 2028, mốc thời gian mà giới chuyên gia cho là khó khả thi, theo The Hill. Bên cạnh đó, một số chuyên gia cho rằng chương trình này là cực kỳ tốn kém, với ước tính mỗi chiếc có giá tối thiểu 24 - 26 tỉ USD, tương đương 12 tàu khu trục.
"Iran đã hứng chịu những đòn giáng cực kỳ nặng nề, khiến nước này thụt lùi nhiều năm trên mọi lĩnh vực", Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, ngày 30/4 nói trong lễ thăng quân hàm thiếu tướng cho Omer Tischler, người sắp đảm nhận chức Tư lệnh Không quân Israel.
Theo ông Katz, sau khi "giáng đòn" vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang dẫn đầu nỗ lực đàm phán nhằm "hoàn thành các mục tiêu của chiến dịch để đảm bảo Iran không còn là mối đe dọa".
Bộ trưởng Quốc phòng Israel cho hay lực lượng vũ trang nước này ủng hộ và cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho nỗ lực ngoại giao trên, nhưng "có thể sớm phải hành động trở lại để đảm bảo hoàn thành các mục tiêu".
Cảnh báo được đưa ra khi Bộ Quốc phòng Israel tuyên bố tăng cường mạnh mẽ nguồn cung quân sự, với hai tàu chở hàng cập cảng Ashdod và Haifa và nhiều máy bay vận tải sắp đến, chở khoảng 6.500 tấn thiết bị quân sự.
Kể từ khi bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Israel cho biết hơn 115.600 tấn thiết bị quân sự đã được vận chuyển bằng 403 chuyến bay và 10 chuyến tàu biển, cho thấy sự chuẩn bị cho cuộc xung đột kéo dài.
Mỹ - Israel mở chiến dịch tấn công Iran từ hôm 28/2, trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 8/4 công bố thỏa thuận ngừng bắn hai tuần và yêu cầu Israel ngừng các cuộc tấn công Iran.
Mỹ - Iran sau đó đàm phán tại Pakistan để tìm giải pháp cho xung đột hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Ông Trump sau đó gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington. Lãnh đạo Mỹ hôm 30/4 tuyên bố vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran, cho rằng biện pháp này đang phát huy hiệu quả với nền kinh tế của Tehran.
"Họ sử dụng tên lửa phòng không vác vai với đầu dò tầm nhiệt và cần có may mắn để bắn được mục tiêu. Iran đã bắn trúng tiêm kích, quả đạn bị hút vào động cơ", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 6/4.
Tổng thống Trump khẳng định đã đưa ra quyết định mạo hiểm khi chỉ đạo quân đội Mỹ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để giải cứu các phi công. "Hoạt động này có thể khiến 100 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, thay vì chỉ 1-2 người", ông nói.
Trong cuộc giải cứu phi công đầu tiên, trực thăng Mỹ phải đối mặt với hỏa lực của Iran ở cự ly rất gần. Phi công còn lại bị thương, phải tự sơ cứu và trốn chạy khỏi lực lượng Iran trong 48 tiếng trước khi được cứu.
Ông Trump cho biết Mỹ triển khai lực lượng giải cứu quy mô lớn để đánh lạc hướng Iran. "Chúng tôi muốn họ nghĩ anh ấy ở nơi khác. Iran có lực lượng quân sự khổng lồ gần nơi phi công này ẩn náu, hàng nghìn người tham gia truy lùng anh ấy. Do đó chúng tôi dàn trải lực lượng tại 7 nơi khác nhau và khiến đối phương bối rối", ông nói.
Iran chưa bình luận về thông tin trên hay công bố cách bắn rơi tiêm kích F-15E Mỹ. Quân đội Iran sở hữu nhiều loại tên lửa phòng không vác vai, trong đó có dòng 9K32 Strela, 9K38 Igla, Verba mua của Liên Xô và Nga, cùng sản phẩm nội địa Misagh.
Tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran hôm 3/4, tổ lái hai người nhảy dù xuống khu vực miền nam Iran. Một cường kích A-10 cũng bị Iran bắn hạ sau đó vài giờ, khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm cứu hộ.
Phi công buồng trước trên chiếc F-15E được sơ tán ngay trong ngày 3/4. Sĩ quan điều khiển vũ khí leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m để tránh sự truy đuổi của dân quân Iran. Người này ẩn nấp ở một khe núi và được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định vị trí.
Mỹ huy động hàng trăm binh sĩ và lính đặc nhiệm tinh nhuệ, cùng hàng chục máy bay để giải cứu quân nhân bị mắc kẹt tại Iran. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, họ rút về sân bay dã chiến để lên máy bay rời khỏi Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến giới chỉ huy Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Nếu tính cả chiếc F-15E bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã chịu thiệt hại hàng trăm triệu USD chỉ vì một tên lửa phòng không vác vai trị giá vài nghìn USD, theo CNN.
